Явропа бихәтәрлик - һәмкарлиқ тәшкилати җәнубий қирғизистанға хәлқара сақчи қисими орунлаштурушни тәклип қилди

Җәнубий қирғизистанда йүз бәргән милли тоқунуштин кейин бир қисим өзбек мусапирлар юртиға қайтип, вәзийәт бир аз пәсәйгәндәк көрүнгән болсиму, лекин миллий зиддийәт йәнила наһайити җиддий болуп, өзбекләрдә һөкүмәт қисимлириға нисбәтән ишәнчсизлик мәсилиси мәвҗут.
Мухбиримиз әркин
2010-06-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә, 14 - ийун, ош шәһириниң айродром әтрапини сақлаватқан қирғиз әскәрлири.
Сүрәттә, 14 - ийун, ош шәһириниң айродром әтрапини сақлаватқан қирғиз әскәрлири.
AFP Photo

Өзбекләр қирғиз бихәтәрлик күчлирини қирғизларға ян бесиш билән әйиблигән. Бәзи хәлқара тәшкилатлар болса ош вә җалалабад райониға хәлқара сақчи қисимлирини орунлаштуруп, районда хатирҗәмлик орнитишни тәклип қилди.

Җәнубий қирғизистандики вәзийәткә мунасивәтлик нөвәттики әң җиддий мәсилә тоқунушни контрол қилип, ош вә җалалабадниң вәзийитини турақлаштуруш, мусапирларниң юртиға қайтишиға капаләтлик қилиштур. Қазақистанниң бу нөвәтлик рәисликидики явропа бихәтәрлик - һәмкарлиқ тәшкилатиниң пикиричә, районда муқимлиқни әслигә кәлтүрүштики керәклик вастиларниң бири районға хәлқара сақчи қисимлирини орунлаштуруш.

Явропа бихәтәрлик - һәмкарлиқ тәшкилати парламентлар ара кеңишиниң алаһидә вәкили кимо килҗунән чаршәнбә күни мухбирларға баянат берип, явропа иттипақи ташқи ишлар министирлири билән бу мәсилини музакирә қилғанлиқини билдүргән. Килҗунән бу һәқтики баянатида әскәртип,"мениң пикирим, хәлқара сақчи қисими тәшкилләп, техника ярдими бериш, бәлки йәнә хәлқара сақчи қисимлирини орунлаштуруш пайдилиқтур" дегән. Анализчиларниң әскәртишичә, ош вә җалалабадтики пуқраларда қирғизистанниң райондики тәртип сақлиғучи бихәтәрлик күчлиригә нисбәтән ишәнчсизлик мәсилиси мәвҗут болуп, бу өзбек мусапирлириниң юртиға қайтишиға тосалғу болуватқан мәсилә.

Өзбекләр қирғизистанниң райондики тәртип сақлиғучи бихәтәрлик күчлириниң қирғизларға ян басқанлиқини илгири сүрүп, бихәтәрлик күчлириниң уларни қоғдимиғанлиқини шикайәт қилмақта. Бу һәқтики хәвәрләрдә қирғизистан бихәтәрлик күчлириниң оштики өзбек мәһәллилиридә ахтуруш елип берип, тосақларни бикар қилиш вә қорал - ярақларни йиғиватқанлиқи, бу җәрянда өзбек аһалиләр билән тоқунуш келип чиқип, аз дегәндә 4 өзбек пуқрасиниң өлтүрүлгәнлики илгири сүрүлгән. Лекин, қирғизистан бихәтәрлик даирилири бу түрлүк әйибләшләрни рәт қилип, қирғиз бихәтәрлик күчлириниң һәрикити қанун йолға қойған даиридә чәкләнгәнликини билдүргән. Қирғизистан уйғур иттипақиниң рәиси дилмурат әкбәроф бу пикирни қоллап, қирғизистанниң вәзийәтни тинҗитишқа еһтияҗи барлиқини билдүрди.

Ош вә җалалабадтики тоқунуш қирғизистанда һәрбий база қурған америка вә русийиниң диққитини қозғап, тоқунушниң райондики башқа җайларға кеңийиш еһтимали бу дөләтләрдә әндишә яратқан . Америкиниң манастики һәрбий базиси афғанистандики америка қисимлириға һәрбий лавазимәт йәткүзүдиған муһим тәминат линийәсидур. Лекин америка һөкүмити ош вә җалалабадни тинҗитишқа қошун чиқириш еһтималини рәт қилмақта.

Явропа бихәтәрлик‏- һәмкарлиқ тәшкилатиниң баянатчиси килҗунән бу һәқтики баянатида йәнә, явропа иттипақи ташқи ишлар министирлириниң җәнубий қирғизистанға хәлқара сақчи қисими орунлаштуруп, кризисни контрол қилишқа ярдәм беришни музакирә қилғанлиқини билдүргән. Лекин ройтерсниң хәвиригә қариғанда, явропа иттипақи ташқи ишлар комиссариниң баянатчиси, иттипақниң қирғизистанға вәкилләр өмики әвәтишни күчәйтидиғанлиқини әскәртип, әмма сақчи қисими әвәтишкә даир, дәмаллиққа бир пилани йоқлуқини илгири сүргән.

Җәнубий қирғизистанға хәлқара сақчи қисимлирини орунлаштуруш тоғрисидики бу тәклипкә қирғизистан өткүнчи һөкүмитиниң қандақ қарайдиғанлиқи бизгә мәлум әмәс. Лекин қирғизистан өткүнчи һөкүмитиниң нөвәттики әң муһим хизмәтлириниң бири муқимлиқни қоғдап, 27 ‏- чесладики йеңи асасий қанун рефирандумини аман - исән өткүзүвелиштур. Лекин қирғизистан уйғур иттипақиниң рәиси дилмурат әкбәроф қирғизистандики мәсилиниң бу асасий қанун билән һәл болмайдиғанлиқини билдүрди.

Анализчиларниң әскәртишичә, нөвәттики қирғизистан өткүнчи һөкүмити йеңи асасий қанунни хәлқ авазиға қоюп, һазирқи һөкүмәтниң қануний асасини тикләшкә тиришмақта. 27 ‏- Числадики рефирандумда йеңи асасий қанун мақулланса, қирғизистан парламент түзүмидики дөләткә айлинип, президентниң һоқуқи мәлум даиридә чәклиниду. Һәр нөвәтлик һөкүмәтни парламенттики көп санлиқни игилигән партийә тәшкилләйду. Лекин өзбекләрниң 27 -чесладики рефирамдумға қатнишидиған яки қатнашмайдиғанлиқи мәлум әмәс. Өткүнчи һөкүмәт президенти роза отанбайеваниң хәлқни рефирандумға қатнишишқа риғбәтләндүрүватқанлиқиға даир хәвәрләр бар.

Бәзи мәлуматларда униң алдинқи күни йәнә ош областиға йолға чиққанлиқини, униң бу сәпири өзбекләр билән көрүшүшкә айрилғанлиқини илгири сүргән. Отунбайева өткәнки сәпиридә өзбекләр билән көрүшмигән. Униң бу һәрикити оштики өзбек җамаәтчиликиниң тәнқидигә учриған иди. Бу қетимқи тоқунушта ош вә униң әтрапидин районлардин 400 миң өзбек пуқраси мусапир болуп, өй маканлиридин айрилған. Уларниң ичидә өзбекистанға қечип киргән мусапирларниң сани 100 миңға йетидикән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Толуқ бәт