Мушәррәпниң хитай зиярити америкиниң диққитини тартмақта


2006.02.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
musherrep-pakistan-xitay.jpg
21-Феврал күни пакистан президенти пәрвиз мушәррәп, хитай баш министири вин җябав бейҗиңда.. AFP

Пакистан президенти мушәррәп, пакистандики сиясий вәзийәт күнсери җиддийлишиватқан бир пәйттә хитайни зиярәт қиливатиду.

Пакистанниң нөвәттики вәзийити вә мушәррәфниң хитайға бәргән вәдилири

Пакистанда бир нәччә һәптидин бери явропа гезитлиридә муһәммәт пәйғәмбәрниң картон рәсимлириниң нәшр қилинғанлиқиға қарши елип бериливатқан наразилиқ намайишлириниң барғансири маһийити өзгирип, президент мушәррәп вә униң һакимийитигә қарши наразилиқ намайишлириға айланмақта.

Мушундақ бир пәйттә хитайни зиярәт қиливатқан президент мушәррәп, хитай рәһбәрлири билән учришишида, йеқинда үч нәпәр хитай инженириниң пакистандики қәбилә милитанлири тәрипидин өлтүрүлгәнлики мунасивити билән әпу сорап, беҗиң даирилириниң көңлини елишқа тиришқан.

Франсийә агентлиқиниң хәвәр қилишичә, президент мушәррәп хитай дөләт рәиси ху җинтав билән учришиш җәрянида, хитай инженирлириниң өлтүрүлүш вәқәсини пакистанниң йүзигә" дағ тәккүзгәнлик" дәп тәкитләп, "пакистан һөкүмити вә хәлқи хитайни сөйиду һәмдә хитай дөлитини ишәнчлик бир қошна вә иттипақдаш дәп қарайду. Җавапкарларни еғир вә шәпқәтсиз җазалаймиз" дәп вәдә бәргән.

"Үч хил күч" кә қарши туруш һәққидики вәдиләр

Мушәррәп, хитай дөләт рәиси ху җинтав билән учришиш җәрянида шундақла, биз хитай һөкүмитиниң пакистанниң җуғрапийилик орнидин яхши пайдилинип, пакистандин райондики бир тиҗарәт вә енергийә йоли сүпитидә пайдилинишини халаймиз дегән.

Франсийә агентлиқиниң билдүрүшичә, хитай дөләт рәиси ху җинтав, хитай тәрәпниң пакистан билән бихәтәрлик саһәсидики һәмкарлиқни күчәйтип, бөлгүнчилик, террорчилиқ вә диний әсәбийликкә бирликтә қарши турушни халайдиғанлиқини тәкитлигән.

Хәвәрләргә қариғанда, президент мушәррәпниң хитай зиярити җәрянида, хитай билән пакистан оттурисида қарақурум таш йолини техиму кеңәйтишниму үз ичигә алған кәң даирилик мәзмундики 13 хил келишим имзаланған.

Президент мушәррәпниң бу қетимқи зиярити җәрянида хитай билән пакистан оттурисида уйғур паалийәтчилириниң паалийәтлириниң алдини елиш тоғрисида қандақ келишимләр имзаланғанлиқи мәлум әмәс. Лекин һиндистан таймис гезити, пакистан президентиниң алдинқи зиярити җәрянида пакистан билән хитай оттурисида уйғур паалийәтчилири тоғрисида бир келишим имзаланғанлиқини, бу келишимгә асасән пакистанниң, хитай һөкүмити тәрипидин террорчи дәп әйиблгәнгән бәзи уйғур паалийәтчилирини тутуш үчүн хитай билән һәмкарлишиш тоғрисида вәдә бәргәнликини хәвәр қилған иди.

Америкиниң әндишиси

Сиясий мулаһизичиләрниң ейтишичә, пакистанниң хитайға күнсери йеқинлишип, хитай билән кәң даирилик келишимләр имзалиғанлиқи америкиниң диққитини қозғимақта.

Уларниң билдүрүшичә, болупму пакистан билән хитайниң, пакстанниң җәнуби районидики гувадар портини кеңәйтиш пилани америка һөкүмитиниң диққитини тартмақта. Уларниң ейтишичә, америка һөкүмити бу портниң хитайниң оттура шәрқ нефитини импорт қилидиған истратегийилик бир нефит йолиға айлинип қилишидин вәяки хитайниң һиндистан деңизини ишғал қилидиған тунҗи деңиз һәрбий базисиға айлинип қилишидин әндишә қилидикән.

Бәзи мутәхәссисләрниң ейтишичә, америкиниң бу әндишисиму асассиз әмәс. Чүнки америка ядро мәсилиси түпәйлидин б д т бихәтәрлик кеңишини иранға қарита иқтисадий имбарго йолға қоюшқа рази қилиш үчүн паалийәт елип бериватқан бир пәйттә, хитай һөкүмити кәлгүсидә пакистанниң гувадар порти арқилиқ ирандин нефит импорт қилишни пиланлимақта.

Вал ситрит җорнал гезитиниң хәвәр қилишичә, алдимиздики март ейида, хитай иран билән 100 милярд долларлиқ бир енергийә келишими имзалайдикән. Һалбуки америка хитай билән иран оттурисида мәзкур келишим имзалинидиған күнләрдә ядро мәсилиси түпәйлидин иранға бир ултиматум тапшурушни пиланлимақта.

Хәлқара террорчилиққа қарши урушта америка билән һәмкарлишиватқан пакистанму, иран билән 4 милярд долларлиқ бир нефит туруба йоли ясашни қобул қилған. Пакистан шундақла, америка һөкүмити, америкиниң мәнпәәтлиригә қарши бир тәшкилат дәп қараватқан шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға кириш мәқсидидә хитайниң мақуллиқини қолға кәлтүрүш үчүн җиддий паалийәт елип бармақта. (Қанат)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.