Uyghurlarning pasportlirini yighiwélish - xitayning öz qanunigha hem xelq'araliq qanunlarghimu xilap

2007-06-20
Élxet
Pikir
Share
Print

Pasport-150.jpg
Xitay pasportining nusxisi. a sample of Chinese passport. Photo by RFA

Xitay hökümitining xitay ölkiliride pasport béjirish ishlirini asanlashturup, eksiche Uyghur élide bolsa Uyghurlarning pasport béjirishini qattiq usullar bilen kontrol qilip tesleshtürgendin bashqa ,bu hepte peqet Uyghur'élide, Uyghurlar hem musulmanlarni nishan qilip bashlighan pasportlirini mejburiy yighiwélish herikiti, pütün dunyaning her qaysi jayliridiki Uyghurlarda küchlük naraziliq qozghimaqta.

Melumat berginimizdek gerche da'iriler Uyghur éli da'iriside omumyüzlük élip bériliwatqan pasport yighish herikiti musulmanlarning tarqaq hej qilishini tosushni meqset qilghan tedbir ikenlikini ipadiligen bolsimu, emma Uyghurlar xitay hökümitining bu siyaset arqiliq Uyghurlarning chet'ellerge chiqishini téximu kontrol qilmaqchi ikenlikini bildürmekte.

Dunya Uyghur qurultiyimu bügün radi'omiz we roytérs agéntliqi qatarliq xelq'ara axbarat organlirigha bayanat bérip xitay hökümitining Uyghurlarning pasportini meyli qandaqla seweb bilen yighiwélishi- bu xitay özining asasiy qanuni , xelq'araliq qanun hemde kishilik hoquq ehdinamisigha xilap heriket dep eyiblidi.

Xitaygha asan, Uyghurgha tes

Xitay hökümiti ikki yil ilgiri mexsus qanun hem nizamlar bilen xitay puqralirining pasport béjirish ishlirini asanlashturghandin buyan , nöwette xitay ölkilirining her qandaq jayida turushluq puqraning pasport béjirishi üchün peqet kimliki hemde ikki parche ölchemlik resimidin bashqa nerse telep qilinmaydu shundaqla ular téz bolghanda hetta 15 minutta pasportini qoligha alidu. Uyghur élidichu? ehwal bashqiche.

Gerche Uyghur aptonom rayoni xitayning bir qismi sanilip oxshash bir dölet qanuni astida bashquruluwatqan bolsimu ,emma qanunning ijra qilinishi oxshimaydu. Igilishimizche, Uyghurlarning pasport béjirish jeryanida bésip ötidighan qatmu ‏- qat ötkelliri, awarigerchilikliri barghanche téximu murekkepliship barmaqta shundaqla pasport élish üchün qisqa bolghanda ikki ‏- üch ay waqit kétidiken. Emma bügünki künde Uyghurlar shunche müshkül yollar bilen ige bolghan kimlik ispati pasportighimu özliri ige bolalmaydighan bolup qaldi.

Uyghurlarning chet'ellerge chiqishi téximu müshküllishidu

Yeni aldinqi programmimizda melumat berginimizdek , Uyghur élidiki hökümet hemde qanun we diniy ishlar, milliy ishlar organliri birlikte Uyghur élidiki Uyghurlarning pasportlirini omumyüzlük yighmaqta . Xitayning bu siyasitige qarshi chiqqan yaki pasportini munasiwetlik orunlargha belgilen'gen muddet ichide tapshurmighanlarning pasporti inawetsiz qilinidighanliqi bildürülmekte.

Biz Uyghur éli miqyasida birla waqitta bashlan'ghan Uyghurlarning pasportini yighish herikiti heqqide melumat élish üchün yene ghulja sheherlik jama'et xewpsizlik idarisining pasport hem nopus ishlirini bashqurush bölümi bilen alaqilashtuq , ziyaritimizni qobul qilghan xitay xadim hökümetning bu heqtiki uqturushi bilen ghuljidiki wezipe tapshuruwalghan alaqidar orunlarmu Uyghurlarning pasportlirini yighishqa bashlighanliqini éytti.

U gerche Uyghur musulmanlarning pasportini yighish buyruqining qaysi orundin chüshkenlikini éniq bilmisimu, emma bu heqtiki buyruqning aptonom rayonluq hökümet we yuqiri derijilik orunlardin pütün Uyghur élige qaritip chüshürülgenlikini , asasen Uyghur musulmanlarning chetke chiqish hemde hej qilish pa'aliyetlirini bashqurushni kücheytishni meqset qilidighanliqini éytti.

Bu xitay kadir asasen pasport béjirish ishigha mes'ul bolup , uning bildürüshiche, gerche puqralarning pasportini ishlesh xizmiti dawamlishiwatqan bolsimu, ishlesh jeryanidila kontrol qiliniwatqan iken, u Uyghurlarning chetke chiqmaqchi bolghanda qandaq resmiyetler arqiliq pasportigha waqitliq ige bolalaydighanliqini mundaq chüshendürdi.

Yeni Uyghurlar pasporti yighiwélin'ghandin kéyin eger chet'elge chiqmaqchi bolsa, awal chaqiriq yaki bashqa resmiyetlerni élip özi turushluq mehelle komitéti, zawut yaki orunning,milliy ishlar da'irilirining yene jama'et xewpsizlik ornining testiqlirini alghandin kéyin pasportini waqitliq élishqa ruxset bérilidiken. Chet'eldin qaytip kelgendin kéyin pasporti yene yighiwélinidiken.

Biz xitay hökümitining Uyghurlarning pasportini yighish buyruqini némini asas qilip chiqarghanliqi, néme üchün peqet Uyghur élide Uyghurlarghila bundaq bésim ishlitiliwatqanliqi heqqide melumat élish üchün Uyghur aptonom rayonluq jama'et xewpsizlik nazariti bilen alaqilashqan bolsaqmu, téléfon ziyaritimiz ret qilinishqa uchridi.

Biz bu heqte yene xitay milliy ishlar komitéti ,xitayning amérika washin'gtondiki bash elchixanisi qatarliq jaylardin jawab élishqa tirishqan bolsaqmu , epsus ular ziyaretlirimizge jawab qayturmidi.

Dilshat rishit" buning bilen xitayning Uyghurlargha qarita qattiq qol siyaset qolliniwatqanliqi dunyagha pash boldi...." Nöwette xitay da'iriliri besh kün ichide Uyghur éli miqyasida Uyghurlarning pasportlirini pütünley yighip bolush pilanini orunlash üchün , her derijilik mehkime, jama'et xewpsizlik, diniy ishlar komitétliri hetta mehelle komitétlirinimu ishqa salghan bolup ,pasport yighish dawamlashqinigha bügün üch kün boldi . Xitay hökümitining mezkur herikiti Uyghur éli ichi hem sirtidiki Uyghurlarda küchlük naraziliq peyda qilmaqta .

Bu heqte dunya Uyghur qurultiyi bügün mexsus bayanat élan qildi. Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi dilshat rishit bu heqte ziyaritimizni qobul qildi. (Gülchéhre)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet