Америка авам палата рәиси пелуси хитай зияритини башлиди

Америка авам палата рәиси нәнси пелуси дүшәнбә күни хитайда елип баридиған бир һәптилик зияритини рәсмий башлиди. Пелусиниң хитай зияритиниң күнтәртипидә кишилик һоқуқ мәсилисиниң қанчилик салмақни игилләйдиғанлиқи мәлум әмәс.
Мухбиримиз әркин
2009-05-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка авам палатасиниң палата башлиқи нәнси пелоси ханим 3 ‏- айниң 21 ‏- күни дарамсалаға берип далай лама билән көрүшүп, америка хәлқиниң қоллишини йәткүзгән иди.
Америка авам палатасиниң палата башлиқи нәнси пелоси ханим 3 ‏- айниң 21 ‏- күни дарамсалаға берип далай лама билән көрүшүп, америка хәлқиниң қоллишини йәткүзгән иди.
AFP Photo

Хитай чоң қуруқлуқидики демократик затлар болса пелусиниң зияритидә кишилик һоқуқни оттуриға қоюшини үмид қилди.

Америка авам палата рәиси нәнси пелоси хитай кишилик һоқуқ хатирисини шиддәтлик тәнқид қилип келиватқан америка сиясионлириниң биридур. Пелоси ханим америка дөләт мәҗлисиниң бир вәкилләр өмикини башлап, йәкшәнбә күни шаңхәйгә йетип кәлгән иди.

Бир һәптилик зиярәт җәрянида йәнә бейҗиңни зиярәт қилип, хитай дөләт рәиси ху җинтав,   хитай хәлқ қурултийи мудири ву баңголар билән учришидиған пелоси, хитай һөкүмити билән йәр шари һава килимати вә ениргийә мәсилисини сөзлишиду.

Пелосиниң хитай зиярити хәлқара җәмийәтниң алаһидә диққитини қозғишидики сәвәб болса, америка авам палатасиниң мәзкур рәисиниң хитай кишилик һоқуқ хатирисини шиддәтлик тәнқид қилип келиватқан америка рәһбәрлириниң бири болғанлиқида иди. У хитайниң тибәттики һөкүмранлиқини тәнқидлигән, хитай һөкүмити 2008 ‏ - йили 3 ‏ - айда лхасадики намайишни бастурғанда пелоси ханим атайтән һиндистанға берип, далай ламани зиярәт қилған иди.

Хәлқара мәтбуатлар пелоси ханимниң бу қетимқи зияритидә кишилик һоқуқ вә хитай һөкүмити назук дәп қарайдиған сәзгүр мәсилиләрдә сүкүт қилғанлиқини илгири сүрмәктә. Пелуси 1991 ‏ - йили бейҗиңни зиярәт қилғанда хитайниң тйәнәнмен вәқәсини бастурғанлиқини әйибләп, "хитайда демократийә үчүн қурбан болғанлар" үчүн лозунка чиқарған иди.

Хитай кишиик һоқуқ паалийәтчиси, бейҗиңдики әйдизләр һоқуқини қоғдаш оргининиң мәсули вән йәнхәй әпәнди, пелосиниң хитайдики мәзгилидә уйғурларниң мәсилисини оттуриға қоюшини үмид қилдиған демократик затларниң биридур. Вән йәнхәй ":пелоси ханим җуңгодики мәзгилидә җуңгодики аз санлиқларниң, шинҗаңдики уйғурларниң һоқуқиға көңүл бөлсә, бизниң ху җинтав, вен җябавлар америкини зиярәт қилғанда америкидики аз санлиқлар дуч кәлгән иҗтимаий мәсилиләргә көңүл бөләлисә, икки дөләт рәһбәрлири бу ишларда өз ‏ - ара пикир алмаштурса, көпчилик охшимиған иҗтимаий мәсилиләрни тәң һәл қилса яхши болатти," деди.

Пәлоси ханимниң хитай зияритиниң конкрет күнтәртипи, униң зиярәт җәрянида кишилик һоқуқни оттуриға қойидиған яки қоймайдиғанлиқи, әгәр қойса қайси мәсилиләрни оттуриға қойидиғанлиқиға даир тәпсилатлар бизгә намәлум.

Лекин униң шаңхәйдә елип барған тунҗи паалийити болса шу күни хитайдики мәшһур католик бишопи җин лушйәнни йоқлаш болди. Франсийә ахбарат агентлиқиниң бу һәқтики бир хәвиригә қариғанда, пелоси ханим дүшәнбә күни шаңхәй шәһәр башлиқи хән җиң билән көрүшкәндә өзиниң бишоп җин лушйәнни йоқлиғанлиқини әскәртип,"бизниң бишопни йоқлишимиз наһайити әһмийәтлик болди.... У бизгә қиммәтлик сөзләрни қилди. Хитайда немә ишларниң йүз бериватқанлиқини, қандақ өзгиришләрниң болғанлиқини вә келичәкниң қандақ болидиғанлиқини өз көзимиз билән көрүп беқишни тәвсийә қилди", дегән.

Вән йәнхәй әпәнди хитай даирилириниң әхмиқанә сәвәбләрни баһанә қилип, сәзгүр мәсилиләрни ашкара талаш - тартиш қилишни чәкләйдиғанлиқини, бу мәсилиләрниң бири уйғур мәсилиси болуп, уйғур мәсилиси хитайда ашкара талаш ‏ - тартиш қилиниши керәк, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. У мундақ дәйду: җуңгода "көпчиликкә шу нәрсә аянки, бәзи әхмиқанә вә вәһимилик сәвәбләр түпәйли сәзгүр мәсилиләр үстидә пикир баян қилғили болмайду. Мәсилән: кишиләр шинҗаңлиқларниң кишилик һоқуқи, уйғур миллитиниң җоңхуа хәлқ җумһурийитидики сиясий һоқуқи үстидә пикир баян қилишқа петиналмайду. Әгәр иҗимаий мәсилиләр, кишилик һоқуқ мәсилиси, саламәтлик мәсилиси үстидә пикир баян қилишқа болмиса бу тоғра әмәс. Бу мәсилиләр сәзгүр мәсилиләр, дәп қаралмаслиқи керәк. Әгәр биз шинҗаңлиқларниң һоқуқи тоғрисида сөзлисәк, башқилар буниң ичигә бирәр сүйқәст йошурунған яки террорчилар билән алақиси бармиду, дәп қаралмаслиқи лазим. Шинҗаңлиқларниң пуқралар һоқуқи яки сиясий һоқуқи үстидә пикирлишишни қандақтур бир чәкләнгән нәрсә дәп қаримаслиқ, буни бир сүйқәст дәп һесаблимаслиқ яки бу мәсилә тилға елинса дөләтни палакәт басиду демәслик лазим. Инсанийәт бу дәвргә кәлгәндә биз әқлимизни ишлитип, өзимизниң ишини яхши башқуришимиз керәк".

Нәнси пелосиниң зиярити тйәнәнмен һәрикити бастурулғанлиқиниң 20 йиллиқини хатириләш мәзгилигә тоғра кәлгән иди. Хәвәрләргә қариғанда, пелоси бейҗиңға йетип келиш алдида хитай һөкүмити бейҗиңдики өктичи затларға қаратқан назарәтни күчәйткән.

Вән йәнхәй, хитай даирилириниң тәнқидни қобул қилишини, чүнки тәнқид мәдәнийәтлик бир җәмийәтниң ипадиси дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. У" мәдәнийәтлик, демократик бир җәмийәт тәнқидни қобул қилиши керәк. Җуңго һөкүмити пелосиниң алаһидә бир мәзгилдә җуңгони зиярәт қилғанлиқини қарши елиши лазим. Җуңгода тәнқид болмиса, ичидикиләр уни тәнқид қилалмиса, хәлқара җәмийәтниң тәнқидигила тайинип қалса, нурғун мәсилиләр келип чиқиду. Җәмийәттә хаталиқлар садир болуп туриду. Америка җәмийитидә президент тәнқидлиниду. Тәнқид болса нурғун хаталиқлар йүз бәрмәйду" дәп көрсәтти.

Пелоси дүшәнбә күни шаңхәйдә зиярәт паалийитидә болуватқан мәзгилдә бейҗиң җәнубий төмө рйол вогзалидики алий сот мәһкимисиниң әрз - шикайәтханиси алдида тәхминән 2 миң кишилик намайиш өткүзүлгән.

Қолида "пелосини қарши алимиз, җуңгониң кишилик һоқуқиға көңүл бөлүнсун" дегән лозунка көтәргән әрзидарлар " хиянәтчиликни йоқитайли, хиянәтчи әмәлдарларни йоқитайли, пелоси җуңгониң кишилик һоқуқиға көңүл бөлсун, демократийә яшисун" дегән шуарларни товлашқан. Намайишчилар болса сақчиларниң тутқун қилишиға дуч кәлгән.


Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт