Хитай һөкүмити уйғур елигә қаратқан пиланлиқ туғут сияситини күчәйтмәктә


2007.08.20

Ikki_Uyghur_200.jpg
Шаңхәйдә сайһәт қилип йүргән икки уйғур аял бовақлири билән биргә. 2007 - Йили 23 - январ. Хитайниң туғут сиясити бойичә, 2020 - йилиға барғанда, 30 милйон әр өзигә аял тапалмай қалидикән. Two Chinese woman from Xinjiang Province carry their babies through the streets of Shanghai during a visit to the cities tourist sites, January 23, 2007. Under current birth trends, the world's most populous country is expected to have up to 30 million men of marrying age without partners in 2020, a situation which could lead to social instability.AFP PHOTO/Mark RALSTON

Хитай һөкүмити, уйғур аптоном райониниң пиланлиқ туғут ишлириға 130 милйон аҗритип, пиланлиқ туғут хизмити билән пиланлиқ туғут техника хизмитини техиму илгирлитишни тәшәббүс қилди.

Хитай хәвәр вастилириниң бу һәқтә бәргән учурлиридин мәлум болушичә, хитай даирилири "пиланлиқ туғут" ишлириға аҗратқан мәбләғ билән, 46 наһийә дәриҗилик , 172 йеза дәриҗилик пиланлиқ туғут хизмәт понкитлирини нуқтилиқ кеңәйтиш, 85 җайни һәрикәтчан мулазимәт машиниси билән тәминләш вә пиланлиқ туғутқа мунасивәтлик пән - техника сестимисини мүкәммәлләштүрүшни қарар қилған. Бирақ " пиланлиқ туғут " сияситини әзәлдин буян уйғурларға қаритилған етник қирғинчилиқ дәп қарап кәлгән, чәтәлләрдики кишилик һоқуқ тәшкилатлири, хитай һөкүмитиниң " пиланлиқ туғут сиясити" ни күнсайин күчәйтиш арқилиқ , уйғурларни өз ана вәтинидики нисбитини үзлүксиз азайтишни мәқсәт қиливатқанлиқини билдүрмәктә.

Хитай һөкүмитиниң пиланлиқ туғут сиясити хәлқара қанунларға хилап

Хитай һөкүмитиниң " пиланлиқ туғут " сияситигә ялғуз уйғур кишилик һоқуқ тәшкилатлирила нарази болуп қалмастин, америка вә яврупа әллириму нарази болуп, америка ташқи ишлар министирлиқиниң нопус , мусапирлар вә көчмәнләр мәсилиси бойичә ярдәмчи ташқи ишлар министири артур дәйве илгири, хитайниң пиланлиқ туғут сияситини тәнқид қилип, " пиланлиқ туғут сиясити кишилик һоқуққа қилинған , қопал иғвагәрчилик болупла қалмай, әрләр билән аяллар нопусиниң тәңпуңлуқини бузидиған һәркәт" дегән иди.

Хитай һөкүмитиниң уйғурларни аз санлиқ милләт қатарида санап туруп, йәнә улар үстидин " пиланлиқ туғут " сиясити йүргүзишиниң өзи кишилик һоқуқ қанунлириға қилинған еғир дәпсәндичилик дәп билдүргән дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси, канада уйғур бирләшмисиниң рәиси мәмәт тохти әпәнди мундақ дәйду .

Илгири истансимиз мухбирлириниң зияритини қобул қилған бир қанчә киши, уйғур елидә йүргүзиливатқан пиланлиқ туғут сәвәбидин мәйданға келиватқан вәқәләр, һәтта хәлқниң " пиланлиқ туғут" қа наразлиқ билдүрүп, пиланлиқ туғут кадирлирини өлтүрүш әһваллириниң йүз бәргәнликини билдүргән иди.

15 Йилда уйғур елида 3 милйон бовақ дуняға көз ачалмиған

Хитай һөкүмитиниң уйғур елида , пиланлиқ туғут сияситини қаттиқ йолға қоюши нәтиҗисидә 1988 ‏- йилидин 2003 ‏- йилиғичә 3 милйон бовақниң туғулалмиғанлиқи ашкариланғандин сирт, аптоном районлуқ истатистика идариси уйғур аптоном районида қорсақтики бовақларниң % 58 ниң туғулалмайдиғанлиқини елан қилған иди.

Хитай һөкүмитиниң пиланлиқ туғут сияситигә тақабил туруш үчүн, хәлқара қанунларға тайиниш арқилиқ униң алдини елиш пикирини оттуриға қойған д у қ ниң муавин рәиси мәмәт тохти әпәнди йәнә мундақ дәйду.

Инкасларға қариғанда , уйғур елидә хитайларниң нопуси тез көпәйгән болуп, 1949 ‏- йили аран % 5 игилигән хитайлар, бүгүнки күндә уйғур ели нопусиниң йеримидин ешип кәткән .

Биз дөләт пиланлиқ туғут комитетидики бир хитай әмәлдарни зиярәт қилип, униңға уйғур елидә йолға қоюлуватқан пиланлиқ туғут сияситигә қарита чәтәлләрдики уйғур кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң қаттиқ нарази икәнлики, уйғурлар үстидин елип бериливатқан пиланлиқ туғут сиясити нәтиҗә көрсәткән болсиму, әмма уйғур елидә хитайлар нопусиниң ешип меңиватқанлиқи бу мәсилиләрни дөләт пиланлиқ туғут комитети қандақ бир тәрәп қилидиғанлиқини сориғинимизда , у ": әтә мушу орунға йәнә тәкрар телефун уруң, сизниң суаллириңизға ахбарат мәһкимиси яки хәлқара һәмкарлиқ мәһкимисидики хадимлар җаваб бериду" дәп бизгә қанаәтлинәрлик җаваб бәрмиди. ( Әқидә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.