Xitay bilen gérmaniye otturisidiki "qanun döliti di'alogi" (1)

2006-10-17
Élxet
Pikir
Share
Print

1996 – Yili gérmaniyining sabiq prézidénti Hérzog zamanida, xitay bilen gérmaniye otturisida qanun – tüzüm di'alogigha asas sélin'ghan bolup, 1999 – yili gérmaniye sabiq bash ministéri Schrödér béyjinggha ziyaretke barghan chéghida, ikki dölet otturisida "qanun döliti di'alogi" heqqide söhbet élip bérilghan hemde 2000 – yili "gérmaniye – xitay qanun – tüzüm alaqisi we hemkarliqi kélishimi" tüzülgen idi. Shundin buyan, xitayning qanun saheside xizmet qilidighan nurghunlighan adimi gérmaniye kélip, qanun sahesidin bilim ashurushqa bashlighan.

Insan heqliri mesilisi xitayda izchil türde yamanliship barghan

Gérmaniye edliye orginining bayanigha asaslan'ghanda, gérmaniyining xitay qanun ijrachilirini terbiyilep bérishidiki meqset: tereqqi qilghan gérmaniyining en – enige aylan'ghan qanun – tüzümliri bilen, tereqqi qiliwatqan xitayning qanun – tüzümliri arisida alaqe ornitish hem xitayning qanun dölitige aylinish qedimini ilgiri sürüsh, bu arqiliq xitaydiki insan heqlirini ünümlük qoghdashtin ibaret iken.

Gerche bu alte yildin buyan, gérmaniye döliti xitaygha nurghunlighan sotchi, edliye xadimliri, teptish xadimliri, adwokatlar we qanun – tüzüm tetqiqatchilirini terbiyilep bergen bolsimu, pilgha pasha tesir qilmighandek, xitayning mewjud tüzülmiside qilche özgirish bolmighan. Xitayning qanun dölitige aylinishi mumkinlikidin hem kichikkine bisharetmu körülmigen. Eksiche, insan heqliri mesilisi xitayda izchil türde yamanliship barghan.

Xitayda bir partiyilik tüzüm yoqalmay turup, qanun döliti qurush mumkin emes

Yawropadiki xitaylar teripidin neshirdin chiqidighan "yawropa yétekchi géziti" ning 10 – ayliq sanining 19 – basmisida élan qilin'ghan "qanun döliti di'alogining sirtidiki di'alog" namliq ziyaret xatirisi, xitay qanunining mahiyitini we xitaydiki insan heqliri mesilisini röshen ashkarilap bergen.

"Qanun döliti di'alogining sirtidiki di'alog" namliq bu ziyaretni "démokratik junggo aldinqi sepi" teshkilatining re'isi fey lyangyong, mezkur teshkilat tashqi ishlar komitéti yawropa bölümining mudiri xu'a chu'anmey, "gérmaniye oqughuchilar birleshmisi" ning re'isi ping shya'oming qatarliqlar gérmaniye edliye ministirliqining mes'ulliridin biri bolghan Josef Brink bilen élip barghan. Josef Brink Ependi gérmaniye edliye ministirliqining xelq'ara munasiwet we qanun döliti di'alogi bashqarmisining bashliqi bolup, "gérmaniye – xitay qanun döliti di'alogi" ishlirining biwaste mes`ulliqini üstige alghan.

Ziyaretchiler aldi bilen Josef Brink ependige, xitaydiki sotchi, teptish we edliye xadimlirining mutleq köp qismining kespi xadimlar emeslikini, ularning qanun – tüzüm bilimliridin sewiyisining nahayiti töwenlikini, telepke layiq kespi xadim qilip terbiyilep chiqishning asan'gha toxtimaydighanliqini éytish bilen birge, ular yaramliq qanun xadimi bolup chiqqan teqdirdimu, xitaydiki bir partiyilik tüzüm astida adil höküm chiqirish hoquqining bolmaydighandighanliqini, ögengenlirini ishlitelmeydighanliqini we barliq hökümni kommunistik partiyining qarari boyiche élan qilidighanliqini otturigha qoyghan. Shundaqla xitayda bir partiyilik tüzüm yoqalmay turup, qanun döliti qurushning mumkin emeslikini tekitligen.

Biz qanunni ijra qilishni tilgha alsaq, xitay biz bilen qanun di'alogi qurushni ret qilidu

Josef brink ependi, ularning pikrige jawaben: "biz xitay bilen peqetla qanun heqqide di'alog qurimiz, qanunning ijra qilinishi we siyasiy qatlam heqqide pikirleshmeymiz. Eger biz u tereplerni tilgha alsaq, xitay biz bilen qanun di'alogi qurushni ret qilidu. Biz 80 – yillardin bashlapla xitaygha qanun di'alogi qurush teklipini bergen bolsaqmu, xitay hökümiti izchil ret qilghan idi. Biz peqet qanunning nezeriye qismi heqqide muhakime we terbiye élip bérish sheklige tayinip, bu di'alogni bashliduq we qanun sawati yoq diyerlik bu kishilerni terbiyilesh ishini dawamlashturiwatimiz" dégen. Ziyaretchiler bügünki xitayda, saqchilargha edliye, adwukat we sot xadimlirining küchi yetmeydighanliqi, saqchilarning naheq adem tutush, qiynap iqrar qildurush we xalighanche jerimane qoyush qilmishlirini cheklesh mumkin emeslikini otturigha qoyghan.

Bu ziyaret xatirisi xitay hakimiyet qatlimining ich baghrini opératsiye qilghan bolup, sot bilen edliye, edliye bilen teptish, teptish bilen sot we saqchi qatarliqlarning öz-ara munasiwiti, bu organlarning musteqil pa'aliyet qilish, adil höküm chiqirish imkani yoqliqi, bu organlarning üstide siyasiy qanun komitéti hoquq yürgüzidighanliqi, uningmu üstide merkizi siyasiy byuroning höküm süridighanliqi qatarliq nahayiti diqqet chékidighan témilar etrapliq yorutup bérilgen.

Mezkur ziyaret xatirisida yene, Uyghurlar, tibetlikler we falüngunglarning mesilisimu tilgha élin'ghan bolup, edliye ministérliki xadimi Josef Brink ependi, xitay hökümitining gérmaniye bilen bolghan her qandaq munasiwette bularning mesilisidin özini qachuridighanliqini otturigha qoyghan. (Ekrem)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet