Italiyilik tetqiqatchining Uyghurlar heqqidiki qarashliri


2007-02-22
Share

Uyghurlar mesilisining gherb siyasiy sehniside barghanséri keng orun élishi, téximu köp tetqiqatchilarni Uyghurlarning nöwettiki teqdirige jelip qilmaqta. Yéqinda duq bash shtabigha ziyaretke kélip, qanchilighan Uyghurlar bilen ilmiy söhbetler élip barghan italiyilik bir tetqiqatchi ayalni ziyaret qilish pursitige érishtuq.

Waqtinche öz ismini ashkarilashni muwapiq körmigen bu doktur ayal özining Uyghurlarning nöwettiki ehwalliridin az " tola melumatlargha érishkenlikini, emma Uyghur wetinidiki Uyghurlarning xitay tehditi tüpeyli öz yürek sözlirini ashkarilashtin qorqidighanliqini, xitay hökümitining dewatqanliri bilen chet`ellerdiki Uyghurlarning dewatqanliri arisida asman " zémin perq barliqini, xitay hökümitining Uyghurlarning milliy herikitini elqa'ide guruhigha chétip basturmaqchi boliwatqanliqidin xewer tapqanliqini, Uyghur - xitay munasiwetliri heqqide özige chüshiniksiz bolghan nurghun mesililer barliqini, shu sewebtin özining gérmaniye Uyghurliridin we duq rehberliridin melumat igilep, Uyghurlarning heqiqi ehwalliri heqqide italiye xelqini waqiplandurushni meqset qilip duq bash shitabigha kelgenlikini tekitlidi.

Italiyilik bu doktorining bergen melumatigha asaslan'ghanda, duq bash shitabigha kelgen bir heptidin buyan, u ondin artuq Uyghur ayalliri bilen söhbet élip barghan. Uning: siz wetiningizning musteqil bolishini xalamsiz?“ dégen tunji so'aligha hemmila Uyghur ayalliri "elwette xalaymen, barliq Uyghurlar xalaydu dep jawap bergen. U xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan pilanliq tughut siyasiti heqqide so'al sorighanda, Uyghur ayalliri buni pilanliq tughut siyasiti, dep chüshinishke bolmaydu. Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan bu siyasiti ap ashkare nesil qurutush qirghinchiliqidin ibaret. Dunya jama'itining buninggha qarita naraziliq inkasliri köpeygendin kéyin, xitaylar yene bir siyaset bilen hepilishiwatidu. Yeni xitaylar emdi Uyghur qizlirini ichkiri ölkilerge köplep yötkep, Uyghurlarni assimilyatsiye qilip yoqitish pilanini ijra qiliwatidu" dep jawap bergen.

Italiyilik bu doktur Uyghur ayalliridin yene Uyghur diyaridiki resmiy ish orunlirida xitay bilen Uyghurning igiligen nisbiti heqqide, Uyghur ayallirining ishqa orunlishish ehwali heqqide shundaqla künséri köpiyiwatqan eydis késelliki we zeherlik chékimlik chékish ehwalliri heqqide so'allar sorighan. Gérmaniyidiki Uyghur ayallirining bu mesililerge bergen jawapliri italiyilik tetqiqatchini heyran qaldurghan. Ish orunlirida Uyghurlarning igiligen nispitining 5%kimu yetmeydighanliqi, barliq kölimi chong karxanilarning xitaylarning monipoli astida turidighanliqi, atalmish aptonomiye qanunining tamamen köz boyamchiliqtin ibaret ikenliki, eydiz késilini tizginlesh ishigha xitay hökümitining ezeldin köngül bölmigenliki, zeherlik chékimlik késilining qisqighina 10 yilda sherqiy türkistanning asasliq sheherlirige yamrap bolghanliqi qatarliq inkaslar, bu tetqiqatchini xitayning saxta melumatliri heqqide qaytidin oylinishqa mejbur qilghan.

Italiyilik tetqiqatchi ayalni qiziqturghan mesile - Uyghurlarning pikir erkinliki, diniy étiqat erkinliki, medeniyet we örp " adet erkinlikining tamamen xitay kontroli astida turidighanliqi, nurghun kishilerning bu erkinliklerge intilip xitay türmilirige bent qilin'ghanliqi, hetta ichkiri xitaydiki xitay milliti ige bolghan heq " hoquqlarning Uyghurlarda yoqliqi, yéqinqi yillarda xitaylar élip barghan medeniyet qirghinchiliqliri, örp - adet buzghunchiliqliri we xitaylarning her yili her xil bahanilarda minglighan Uyghurlarni turmilargha bent qilidighanliqi, her yili dégüdek Uyghur siyasiy mehbuslirigha ölüm jazasi béridighanliqi qatarliq keng we eqelli témilar bolghan.

Uyghurlarning ehwalini xitay teshwiqatidin ögegen bu tetqiqatchi, bu qétimqi ziyariti jeryanida qolgha keltürgen melumatlarni hemde duq teminligen axparatlar we delillerni körgendin kéyin, Uyghurlar heqqide bashqidin izdinishke bel baghlighan.

Italiyilik bu tetqiqatchini, Uyghurlarning xitaylar bilen turmush qurmaydighanliqi heyran qaldurghan. U ziyariti jeryanida Uyghur ayallirining xitaylar bilen turmush qurushtin yirginidighanliqini, xitaylarni pes we meynet körüdighanliqini, Uyghurlarning mana mushundaq dinsiz hem rezil bir milletning mustemlikisi bolup qalghanliqi qattiq ökündüridighanliqi bilip, bundaq bir millet hergiz yoqalmaydu, dégen.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet