Axirqi parchilinish - qara tagh jumhuriyitining musteqilliqi


2006-05-22
Share
qaratagh.jpg
22 – May küni kishiler qaratagh jumhuriyitining musteqil bolghanliqini tebrikleshmekte. AFP

Yugoslawiye fédératip jumhuriyitige tewe qara tagh jumhuriyiti 21-may küni musteqilliq üchün omumiy xelq awaz bérish ötküzdi. B b s agéntliqining uchurigha asaslan'ghanda, belgilime boyiche eger 55% adem musteqilliqni qollashqa bélet tashlisa, qara tagh jumhuriyiti resmi musteqilliq jakarlash salahiyitige érishidiken. Netijide, 55.3% Bélet bilen qara tagh jumhuriyiti musteqilliq hoquqigha sazawer boldi.

Yugoslawiye fédératip jumhuriyitige tewe qara tagh jumhuriyiti 21-may küni musteqilliq üchün omumiy xelq awaz bérish ötküzdi. B b s agéntliqining uchurigha asaslan'ghanda, belgilime boyiche eger 55% adem musteqilliqni qollashqa bélet tashlisa, qara tagh jumhuriyiti resmi musteqilliq jakarlash salahiyitige érishidiken. Netijide, 55.3% Bélet bilen qara tagh jumhuriyiti musteqilliq hoquqigha sazawer boldi.

Qara tagh jumhuriyitining musteqil bolushi yugoslawiye fédératsiyisining üzül-késil parchilinishi bolup hésablinidu.

Üzül késil parchilinish

5-Ayning 21-küni ötküzülgen omumiy xelq awaz bérish netijide qara tagh jumhuriyiti musteqilliq jakarlash salahiyitige érishish bilen balqan yérim arilidiki sabiq yugoslawiyining ornida yene bir yéngi jumhuriyet meydan'gha keldi.

Qara tagh jumhuriyitining musteqil bolushi yugoslawiye fédératsiyisining üzül-késil parchilinishi bolup hésablinidu.

1945-Yili, kommunistlar rehbiri této teripidin qurulghan yugoslawiye fédératsiyisi 90-yillarning bashlirida parchilinip ketken bolsimu, emma sérbiye bilen qara tagh jumhuriyiti axirghiche yugoslawiyini saqlap qalghan. Biraq, bu qétim qara tagh jumhuriyitining ayrilip chiqishi yugoslawiyini üzül –késil xeritidin yoq qildi.

Qara tagh jumhuriyitining musteqil bolush jeryani emeliyette 80 nechche yilliq musapini bashtin kechürgen bolup, qara taghlarning nopusi aran 650ming bolushigha qarimay, ular néme üchün musteqilliq yolini tallidi? bu so'al xelq'ara metbu'atlarning eng yéngi témiliridin birige aylandi.

Aka-ukilar özlirining ayrim öyliride yashisa yaxshi

Qara taghning musteqilliqi mesiliside asasliq ikki xil köz qarash mewjut bolup, musteqilliq terepdarlirigha qara tagh jumhuriyitining bash ministiri mila juganowich rehberlik qilghan. Musteqilliqqa qarshi turghuchi partiye guruhlar rehbiri bolsa, qara tagh jumhuriyitining nopusi az, yérining kichiklikini körsitip, " sérbiye bilen birge qélishni" teshebbus qilghan hemde " biz sérbiyining bolghanliqi üchünla yawropa hörmitige érishken dölet bolalaymiz" dégen idiyini otturigha qoyghan. Ular yene sérblar bilen qara taghlarning til we medeniyet jehettiki ortaqliqini bahane qilip, " sérblar bilen qara taghlar qérindashlar, qérindashlar bir-biridin ayrilmasliqi kérek" dégendek pikirlarni ilgiri sürgen. Emma, musteqilchiler rehbiri mila juganowich bularni ret qilip, qara taghning qet'iy musteqilliq yoligha méngishi lazimliqini tekitlep," heqiqeten serblar bilen qara taghlar aka-uka qérindashlardur, lékin aka-ukilar özlirining ayrim öyliride yashisa yaxshi bolidu", dep teshebbus qilghan.

Qara taghning musteqilliqigha qarshi turghuchilar da'im, sérblarning yette milyon 500 ming,qara taghlarning ulardin 10 hesse azliqi yeni aran 650 ming ikenliki, iqtisadiy küch jehettinmu sérbiyining qara taghdin 10 nechche hesse üstün ikenlikini körsitip, serbiyidin ayrilishning ziyanliq ikenlikini sherhleshke tirishqan. Musteqilliq bilen musteqil bolmasliq arisidiki keskin küresh peqet omumiy xelq awaz bérish arqiliqla ashkarilan'ghan bolup, musteqilliq awazi beribir ghalip keldi.

Qara tagh jumhuriyiti musteqilliq musapisi

Qara tagh jumhuriyiti eslide yugoslawiye ittipaqdash jumhuriyetlirining biri bolup, 90-yillarda yugoslawiyige tewe xarwatiye, slowéniye, makédoniye qatarliq jumhuriyetler uningdin ayrilip musteqilliq jakarlighanda, qara tagh jumhuriyiti bélet tashlash arqiliq yugoslawiye terkibide qélishni qarar qilghan hemde sérbiye jumhuriyiti bilen birliship, 1992-yili 4-ayda yéngidin yugoslawiye fédératsiyisini qurghan. Lékin, 2003-yili 2-ayda yugoslawiye parlaménti qanun maqullap, yugoslawiye namini emeldin qaldurup, uni "sérbiye-qara tagh "dep özgertken hemde üch yildin kéyin omumiy xelq awaz bérish arqiliq musteqilliqni belgileshni qarar qilghan.

Sérbiye bilen qara tagh birleshken mezgilide, qara tagh jumhuriyiti özining köpligen ichki we tashqi hoquqlirigha sazawer idi.

Rusiyining "news.ru" Agéntliqining uchuridin melum bolushiche, qara taghning musteqilliq idiyisi héchqachan toxtap qalmighan bolup, bu idiye 90-yillarning axirida kücheygen bolsimu, emma kosowa mesilisi peyda bolghandin kéyin, eger qara tagh musteqil bolsa, buning qoshna kosowagha tesir körsitishi mumkinlikini nezerge élip yawropa ittipaqi buninggha qet'iy qarshi turghan idi. Shunga qara taghlar da'im özlirining kosowa üchün qurban qiliwétilgenlikini körsitishidiken. Lékin, kosowaning teqdiri xelq'ara jemiyet teripidin hel qilinishqa egiship, kosowa mesilisi bilen baghlinishliq dep qaralghan qara tagh jumhuriyitining musteqilliq mesilisi yawropa ittipaqining muzakire témisigha aylandi. Yawropa ittipaqi omumiy xelq awaz bérishte eger musteqilliq terepdarliri 55 % awazgha érishse, uning musteqil bolushini qarar qildi.

Qara taghlar 1878 - yili, musteqilliqqa ériship, taki 1918-yilighiche bir mezgil öz aldigha dölet bolghan. Birinchi dunya urushidin kéyin, uning igilik hoquqi bikar qilinip, yugoslawiyige qoshuwétilgen. Qara tagh milletperwerliri 80 nechche yildin buyan musteqilliq pikirlirini dawamlashturghan bolup, meyli kommunistlar dewri bolsun we hazirqidek erkin démokratik dewr bolsun ularning musteqilliq ghayisi héchqachan öchmigen.

Musteqilliqning netijisi

Qara tagh jumhuriyiti sérbiyining jenubigha jaylashqan bolup, u kosowa bilen chégridash. Shimali we gherbiy teripide bosniye bar. Gherb teripi yene adriyatik déngizigha tutishidu. Bu esli yugoslawiyining déngizgha chiqidighan muhim ötkili bolup, qara tagh jumhuriyitining musteqil bolushi bilen sérbiyining déngiz yoli üzülüp, u ichki quruqluq dölitige aylinip qaldi. Bu ehwal sérbiye üchün paydisiz weziyet yaratqan.

Qara tagh jumhuriyitining yer meydani 16ming kwadirat kilométirdur. Qara taghlar diniy we til jehette sérblar bilen oxshash bolsimu, lékin ular ayrim bir millet qilip békitilgen idi. Qara taghlar bilen sérblarning yéqinliqi tüpeylidin bu ikki xelq arisida quda-bajiliq we ariliship kétish xéli éghir bolsimu, emma qara tagh jumhuriyitide beribir qara taghlarning nopus jehette köp sanliqni igiligen.

"news.ru" Agéntliqining yézishiche, bu yerdiki sérblar musteqilliqqa qarshi turghan bolsimu, emma ular bélet tashlashqa tesir körsitelmigen.

Musteqilchiler üchün sérblar bilen qara taghlarning shunchilik yéqin bolushi rol oyniyalmighan. Qaratagh musteqilchiliri ayrim dölet bolup, derhal yawropa ittipaqi bilen hemkarliship, qisqa muddet ichide iqtisadiy tereqqiyatni qolgha keltürgili bolidighanliqini, kichik bolsimu, musteqil ayrim dölet bolushning bashqa "akilarning qolida" yashashtin ela ikenlikini otturigha qoyushqan.(Ümidwar)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet