Nur bekrining sözige inkaslar


2008.01.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

NurBekri-200.jpg
Uyghur aptonom rayonining re'isi nur bekri. Photo Source:http://www.xinjiang.gov.cn/

Yéqinda Uyghur aptonom rayonining muweqqet re'isi nur bekri, chet'el muxbirlirini kütüwalghanda qilghan sözide, Uyghur élining ewzellikliridin biri qizliri güzel ikenlikini bildürüp chet'elliklerni Uyghur élini ziyaret qilishqa teklip qilghan. Bu bayanat chet'eldiki Uyghurlarning qattiq naraziliqini qozghidi. Inkas qilghuchilarning bildürüshiche, bügün'ge qeder Uyghur élide hakimiyet béshigha chiqqan Uyghurlar, Uyghur xelqining iradisi bilen kelgen emes, belki merkizi hökümetning teyinlishi bilen hakimiyet béshigha kelgen. Ular Uyghurlarning siyasiy iradisige xilap bayanatlar bergen bolsimu, Uyghurlarning ippet qarishigha xilap bayanatlar bermigen, nur bekrining bu sözi, qorchaq emeldarlarning milliy iradige xilap söz qilishidiki yene bir rékord hésablinidu.

Töwendiki su'allar - jawablardin, Uyghur ziyaliylirining bu heqtiki inkasini silerge sunduq.

So'al : siz nur bekrining sözini anglighandin kéyin némilerni oylidingiz?

Jawab : men chet'elde yashawatqinimgha 10 yil boldi, dunyaning bügün eng échiwétilgen rayonidimu, eng zamaniwiy döletliridimu, ippet mesilisi yenila nazuk mesile. Bularning héchqaysisida, rayonining tereqqiyati yaki milliy menpe'etliri üchün, qizlirining güzellikini bazargha salidighan adet yoq, undaq hadisimu yoq. Buningdin melumki, nur bekri, milliy örp ‏- adetlirimizni, diniy étiqad qarashlirimizni, milliy exlaq ölchemlirimizni bilmeydighan birsila emes, eqelliy insaniy exlaqtinmu xewersiz birsi. Men deslep bu sözni chaxchaqmikin dep chüshendim, emma bu sözning külgidek héchqandaq yéri yoq. Démek u, sözide xitay hökümiti xapa bolmaydighan her qandaq gepni qilishqa razi. Chünki bu söz Uyghur millitining milliy ghururigha hujum qilsimu, xitay hökümitining naraziliqni qozghaydighan gep emes. Démek, nur bekri Uyghur millitining nepret qélishigha raziki, xitay akilirining salqin qarap qélishigha razi emes. U bilimining yétersizliki sewebidin muxbirlargha jawab bergidek gep tapalmighan, netijide, qawaqxanilarda, bulung ‏- pushqaqlarda, peskesh insanlar éghizgha élish mumkin bolghan gepler bilen waqit ötküzgen.

So'al: nur bekrining bu sözi Uyghur jem'iyitining nöwettiki exlaqi chékinishni körsitishi mumkinmu?

Jawab : undaq emes. Uyghur jem'iyitila emes, her qandaq bir jem'iyet buzulghan teqdirdimu, bu xil teshwiqatni kötürüp chiqmaydu. Buningdin bir nerse melum, xitaydiki bir qisim emeldarlar, yuqirigha yamishishning yoli, özini qutquzushning yoli süpitide qizlarni bazargha salidighan ehwal mewjut, buning xitay tarixida nahayiti köp misalliri bar. Bu Uyghur qorchaq emeldarlirining xitay emelperestliridin öginiwalghan bir xoshamet yoli bolushi mumkin. Emma nur bekri bunimu toghra öginelmigen, xitaylarmu bu xil teshwiqatni yeng ichide qilidu, axbarat wastisi bilen élan qilmaydu.

So'al: nur bekrining eshu sözige asasen uning rehberlik layaqitige qandaq qaraysiz?

Jawab: Uyghurlar öz teqdirini özi belgilesh hoquqigha ige bolghan bolsa, héch bolmighanda, bir saylam hoquqigha ige bolghan bolsa, nur bekri aptonom rayonning muweqqet re'isi emes, bir kentning kent bashliqi bolushqimu sherti toshmaydighanliqini körsitidu. Bu ishtin yene bir oylighinim, xitaylar Uyghurlar arisidiki yaramsiz, ghurorsiz insanlarni tépip chiqishqa neqeder mahir ikenlikinimu yene bir tonup yettim.

Nur bekri bu yilning béshida, Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qadir xanimning Uyghurlarning meniwiy anisi dep atilishqa munasip emes ikenlikini bildürgen idi. Rabiye qadir xanim, Uyghur qizlirining ichkirige toshulushini Uyghurlarning milliy ghururigha qilin'ghan tajawuz dep qarap, buni tosush üchün kéche-kündüz küresh qiliwatqan bir shexs. Nur bekri tamamen buning eksiche, Uyghur qizlirigha xéridar chaqirghan. Nur bekrining bu bayanatini, Uyghur közetküchiler, milliy rehber bilen qorchaq rehberning mahiyetlik perqini ashkarilighan bir pakit dep qarashmaqta. (Shöhret hoshur)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.