Хитай өлкилиридики завутларға орунлаштурулған қизлар қандақ ақивәтләргә дуч кәлмәктә


2007.06.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Чәтәләрдә уйғурларниң кишилик һоқуқи үчүн паалийәт елип бериватқан уйғур тәшкилатлири, хитай даирилириниң деһқанларни һаллиқ сәвийигә йәткүзүш дегән нам билән, артуқ ешинчи әмгәк күчлирини, болупму той қилмиған уйғур қизлири яки еридин аҗришип кәткән уйғур чоканларни хитай өлкилиригә йөткәп елип берип ишқа селиш әһвалини уйғурларни ассмилатсийә қилиш қәдимини тезлитиш мәқсидини ишқа ашуруш дәп қаттиқ тәнқид қилмақта һәмдә бу әһвални хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлириға билдүрмәктә.

Хитайларниң тәшвиқати

Әмма хитай яш уйғур қизлирини асас қилған әмгәк күчлирини хитайға йөткәп ишлитиш һәркитини йәнила изчил давамлаштуруватқан болуп, мушу айниң 18 ‏- күни, қәшқәр кона шәһәр наһийисидин йәнә бир миң 600 адәм хитайға йөткәп кетилгән.

Хитай даирилири намрат деһқанларни һаллиқ сәвийигә йәткүзүш дегән баһанә билән ишқа орунлишалмиған деһқанларниң пәрзәнтлирини болупму, асаслиқи қизларни хитай өлкилиридики завутларға орунлаштуруш һәркитини изчил давамлаштуруп кәлмәктә. Хитай хәвәр агентлиқлиридин тәңритағниң 18 ‏- июн күни бәргән хәвиридин мәлум болушичә, бу йил киргәндин буян қәшқәр кона шәһәр наһийиси ешинчи әмгәкчиләрни сиртқа чиқиришни деһқан чарвичиларниң киримини ашуруштики нуқтилиқ кәсип қатарида чиң тутуп, бу хизмәткә болған рәһбәрликни күчәйткән.

Наһийә йиллардин буянқи әмгәк күчлирини сиртқа чиқириш хизмитидә мәйданға кәлгән илғар типларни тәшвиқ қилиш билән биргә, наһийигә мәбләғ салғили кәлгән сиртидики карханилар билән актип алақилишип, ешинчә әмгәкчиләрни сиртқа чиқириш пиланини ишқа ашурған. Ешинчи әмгәкчиләрни сиртқа чиқириштин бурунқи тәрбийиләшкә алаһидә әһмийәт берип, уларниң " қош тил" сәвйиси, қанун түзүм көз қариши, әмгәк техника маһаритини өстүргән.

Хитай өлкилиригә ишлигили баридиғанларға болған әгәшмә мулазимәтни яхшилап, наһийә, йеза рәһбәрлири вә мунасивәтлик тармақларниң кәспий хадимлирини улар билән ичкири өлкиләргә биргә әвәтип, уларниң турмуш хизмәтлиригә йетәкчилик қилдурған. Һәр қайси йеза - кәнтләр пәрзәнтлирини ичкири өлкиләргә ишлигили әвәткән деһқан аилилириниң деһқанчилиқ ишләпчиқиришидики қийинчилиқлирини вақтида һәл қилип бәргән.

Наһийилик партиком мәхсус һал сораш гурупписи әвәтип, ичкири өлкиләрдә ишләватқанлардин һал сориған һәмдә уларниң турмуш хизмәт әһвалидин аилисидикиләрни хәвәрдар қилип хатирҗәм қилған. Буниң билән бу наһийидики деһқан пәрзәнтлириниң сиртқа чиқип ишләш актиплиқи юқири көтүрүлүп, йил бешидин 6 ‏- айғичә җәми 14 түркүмдә 1 миң 630 ешинчә әмгәкчи ичкири өлкиләргә ишлигили әвәтилгән. Уларниң айлиқ кирими, 6 ‏- 7 йүз йүәндин көпийип,әң юқири болғанларниң 1 миң 700 йүәнгә йәткән.

Әмәлийәт, дәл хитай тәшвиқатлириниң әксичә

Хитай ахбарат вастилирида берилгән мәлуматларда, юқирида тәкитлинилгидәк хитай өлкилиридики завутларда ишләватқан қизларниң әһвалиниң интайин яхши икәнлики, уларниң көп пул тепип, намрат аилилирини қамдаватқанлиқи елан қилинип туриватқан болсиму, әмма истансимизға келиватқан инкаслар шуниңдәк истансимиз мухбирлири игилигән мәлуматлардин, уйғур ишчи қизларниң хитай мәтбуатлирида тилға илинғинидәк әмәслики оттуриға чиқмақта.

Шинҗаң иқтисад гезитиниң мухбири алинур, тийәнҗиндики завутларда ишләватқан қизлар һәққидә мақалә елан қилған болуп, униң мақалисидиму охшашла қизларниң наһайити юқири муаш елип аилисигә ярдәм қиливатқанлиқи, қизларниң хитай вә уйғур йетәкчилириниң ярдими астида хатирҗәм хошал яшаватқанлиқи тәсвирләнгән иди. Бирақ зияритимиз җәрянида у завутта ишләватқанлар ичидә әң еғир хизмәт қиливатқан, йәни аял киши туруқлуқ падичилиқ қиливатқан бир чоканниң аран 600 йүән муаш алидиғанлиқи, қизларниң йетәкчи хадимлар билән җедәллишип, хорлуққа, кәмситишкә учриғанлиқи, һәтта бир қисим қизларниң кечилири ятақтин қечип кәткәнлики ашкариланған иди.

Уйғур тор бәтлиридики қизларниң ечинишлиқ әһвали тоғрисидики муназириләр

Вәтән ичи вә сиртида күчлүк ғул ‏- ғула қозғаватқан уйғур қизлириниң хитай өлкилридә ишқа орунлаштурулуш мәсилиси, уйғур тор бәтлиридә муназирә қозғиди.

Мәлум бир уйғур тор бетидә, йәкән наһийисидин ичкиригә елип чиқилған қизларниң һәқиқи әһвали пакитлар билән баян қилинған болуп, йәкән наһийисидики патигүл юнус билән патимә сейит исимлик икки қиз, хитайда йолуққан кәчүрмишлирини тор бетидә елан қилған.

Қизларниң ейтишичә, уларға вәдә қилған маашни бәрмәйла қалмастин,"алә маву сениң иш һәққиң" дәп, 1 йүәнлик 5 молуқ пулларни уларниң бешиға етип, уларни қаттиқ хорлиған. Қизлар һәр күни 15 саәт ишлигән, иш салмиқини еғирлиқидин иш үстидә һушидин кәткән сәнәмгүл садиқ исимлик бир қиз 3 күнгичә қаттиқ ағриған болсиму һечким уни дохтурханиға апармиған. Патигүл билән патимә завуттин қачқан чағда сәнәмгүл йәнила һушсиз һаләттә қалған икән.

Қизларниң ейтишичә, уларниң телефун уруш әркинликиму йоқ болуп, завутта йүз бериватқан әһвалларни сиртқа аңлитиш қаттиқ чәкләнгән. Завут хадимлири йәнә, техиму көп қизларни завутқа келип ишләшкә җәлп қилиш үчүн, көз боямчилиқ қилип, қой союп, қизларға мизилик таамларни бериватқан көрүнүшләрни телевизийә филими қилип ишләп, тәшвиқ қилған, әмилйәттә һәр күнлүк тамақ бир мома, хитайларниң қуруқ шифән еши билән чәкләнгән.

Маашлирини алалмиған 5 қиз, уйғур тиҗарәтчилириниң ярдими билән үрүмчигә қечип кәлгән. Нөвәттә қизларниң ата ‏- анилири йеза башлиқлириниң " балаңларни тепиңлар, болмиса 1500 йүән җәриманә төләйсиләр " дегән бесимиға дуч кәлмәктә икән., өз өйигә қайталмай қаңқирап йүргән қизлар, әһвални бейҗиңға әрз қилишни ойлашқан болсиму, "әрзимиз йәнила ақмайду" дәп үмидсизләнмәктә икән.(Әқидә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.