Xitay ölkilirige ishlemchilikke yötkiliwatqan Uyghur qizlarning qanuniy heq ‏- hoquqigha kim kapaletlik qilidu?


2007-06-22
Share

Xitay hökümitining Uyghur éli yéza éshincha emgek küchlirini ishqa orunlashturush bahanisida élip bériwatqan Uyghur qizlirini türkümlep xitay ölkilirige yötkesh jeryanida kélip chiqiwatqan qizlarni mejburiy élip méngish, barghan zawutlarda ékspilatatsiye qilish , xarlashqa oxshash selbiy hadisiler,türlük uchur wastiliri arqiliq pash bolushqa bashlighandin buyan, xitayning mezkur ishqa orunlashturush bahanisida Uyghur qizlirini xitaygha yötkesh herikitining esli meqsidi heqqide Uyghurlarda so'al hem küchlük inkaslar peyda bolushqa bashlidi . Nurghun Uyghurche tor betlerde bu heqte mulahiziler bolmaqta.

Buning bilen bir peytte xitayning teshwiqat wastilirimu " burun partiye ‏- hökümet kadirliri déhqanlargha xizmet ishligen bolsa nöwette déhqanlar kadirlarni izdep qizlirini xitay ölkilirige ishlemchilikke ewetishni telep qilmaqta " dégendek.... Tetür teshwiqatini kücheytmekte. Shundaqla xitayning bu xil Uyghur qizlirini xitaygha yötkesh siyasiti yene toxtawsiz dawam qilmaqta.

Uyghur yéziliridiki her bir a'ilidin birni yötkesh?

Xitay hökümiti Uyghur élidiki yéza éshincha emgek küchlirini ishqa orunlashturush bahanisida Uyghur yashlirini, Uyghur qizlirini yötkesh herikitini 2004 - yili2 - aydin bashlap üzlüksiz dawam etküzmekte. Tengritagh tor bétining xewiridin ashkarilinishiche, peqet qeshqerning kona sheher nahiyisidinla xitay ölkilirige ishlemchilikke yötkelgenler 194ming adem qétimgha yetken. Elwette buning köp qismini18 - yashtin 25 yashqiche bolghan Uyghur qizliri igileydu.

2007 - Yilining birinchi peslidila Uyghur élidin xitaygha yötkelgen ishlemchiler 100mingdin ashqan. Nöwette qeshqer , xoten, aqsu hemde qizilsuda yerlik da'iriler" bir a'ilidin az bolghanda birni mangghuzush "dégen siyaset buyiche ish tutuwatqan bolup ,gerche xitayning bu siyasitige mayil bolup ixtiyarliqi bilen xitay ölkiliridiki zawutlargha barghanlar bolsimu, igiligen melumatlirimizgha asaslan'ghanda , bezi yézilarda yerlik kadirlar hökümetning chüshürüp bergen sanini toshquzush üchün , jerimane qoyush, hashargha haydash, toy xéti bermeslik arqiliq déhqanlarni qizlirini ishlemchilikke ewetishke mejburlash wastilirinimu qollan'ghan.

Uyghur élining jenubini asas qilip yézilardin xitay ölkilirige apirilghan Uyghur qizlirining beziliri gerche xitayning teshwiqatidikidek barghan jayida pul tépip téxnika öginip , xitay sheherliridiki ish we turmushidin razi boluwatqan bolsimu, emma bu nisbiy halet bolup, ilgiri élan qilin'ghan munasiwetlik, ispatliq melumatlirimizda anglitilghandek ,Uyghur qizlarning xitay zawutlirigha mejburiy apirilghanliqi, barmighanlarning ata ‏- anilirining hashargha , jerimane töleshke mejbur bolghanliqi, 18 yashqa toshmighan qizlarningmu ishchiliqqa sélin'ghanliqi ,xitay zawutlirining toxtamgha emel qilmay waqtida ma'ash bermey, qizlarni xorlighanliqi , ezgenliki , artuq ishlitip emgek heqqini bermigenliki shuningdek , erkinliki pütünley boghulup, insani heq ‏- hoqoqlirimu dexli teruzge uchrighanliqi hetta narazi bolup qaytip kelgenlerning éghir jerimane hem jazagha uchrighanliqi ,bezilirining höddigerlerning tayaq dumbalirighimu uchrighanliqi heqqidiki uchur hem melumatlarmu xitay teshwiqatining saxtiliqini ispatlap turuptu.

Chet'eldiki Uyghur teshkilatliri we kishilik hoquq teshkilatlirining tirishchanliqi bilen nöwette bu mesile xelq'araliq kishilik hoquq, emgek hoquqini qoghdash orunliriningmu köngül bölüshige érishmekte. Bolupmu bu mesilide qoramigha yetmigen Uyghur qizlarni emgekke sélish, mejburiy ishlitish, artuq ishlitish, emgek heqqini waqtida bermeslik hemde bezilerning inkas qilghinidek jinsiy jehettin xorluqqa uchrash mesililiri diqqetni tartmaqta.

Uyghurlarning naraziliqigha qarshi tetür teshwiqat

Nöwette Uyghurlar arisidimu xitayning mezkur siyasitige qarshi pikirler hemde naraziliqlar kücheymekte . Mushundaq bir peytte xitay da'iriliri barliq teshwiqat wastilirini ishqa sélip , Uyghur élidin yéza éshincha emgek küchlirini xitay ölkilirige yötkesh siyasitining intayin toghriliqi, yaxshi ünüm bériwatqanliqi heqqide yasalma axbaratlarni, teshwiqatlarni tarqatmaqta , Uyghur aptonom rayonluq partkom teshwiqat bölümining bashqurushidiki tengritagh tor bétide xitay ölkilirige yötkelgen Uyghur qizlirining ehwali heqqide mexsus teshwiqat sehipisi échildi.

Uningda yéqinda élan qilin'ghan maqalilerde yenila ishlemchilikke barghan Uyghur qizlarning bextlik haliti teswirlen'gen , héchqachan ularning naraziliqi yaki pikir ‏- telepliri tilgha élinmighan. Hetta Uyghur qizlirining xitaygha ishlemchilikke mejburiy halda yötkiliwatqanliqi intayin omumiyüzlük ehwal bolsimu, emma eksiche "ilgiri yéza ‏- nahiye kadirliri déhqanlargha qizlirini xitay ölkilirige ishlemchilikke ewetish toghriliq idiyiwi xizmet ishligen bolsa , hazir eksiche déhqanlar özlikidin da'irilerni izdep perzentlirini ishlemchilikke élishni telep qilmaqta " dégendek tetür teshwiqatlarni élip barmaqta.

Inkaslargha asaslan'ghanda ,gerche xitay ölkilirige ishlemchilikke barghan qizlarning arisida xorluqqa chidimay ming bir musheqqetler bilen qéchip kelgenler bolsimu, emma ularning heq ‏- hoquqliri hökümet yaki qanun teripidin qoghdalmighandin sirt, ular a'ilisi bilen teng hökümet siyasitige qarshi chiqqan , toxtamgha boy sunmighan dégendek betnamlar bilen téximu qattiq jaza hem xorluqqa uchrimaqta iken .

Toxtamgha kim xilapliq qilmaqta?

Yeken kachung yézisining ismini ashkarilashni xalimighan bir xitay kadirining so'allirimizgha bergen jawabliridin xitay da'irilirining xitay ölkilirige ishlemchilikke ewetken Uyghur qizlarning heq ‏- hoquqi mesilisige qaysi derijide mes'uliyetsizlik bilen mu'amile qiliwatqanliqi ashkara boldi.

‏-Siz kachung yézisining rehbiri kadirimu?

- Shundaq , siz nedin?

‏- Men erkin asiya radi'osi muxbiri, nöwette bu yézidinmu Uyghur qizlar xitay ölkilirige ishlemchilikke yötkiliwétiptu.Lékin anglisaq bezi qizlar barghan zawutlardin qéchip keptu ? esli ular mejburiy apirilghan iken. Bu heqte chüshenche bérelemsiz?

‏- Bu toghra gep emes , hemmisi ixtiyarliqi bilen toxtamliship barghan .

-Toxtamlashqini ras ,emma silerning bezi kenttin qizlarni ishlemchilikke alghan zawutlar, toxtamgha emel qilmay, nechche ayghiche ma'ash bermey qizlarni her jehettin qiyinchiliq hem bésimlargha duchar qilghachqa ular qéchip keptu . Emma kent kadirliri ularning haligha yetmey eksiche ulargha téximu bésim qilip qaytip kétishke zorlaptu, jerimane töletküziptu . Hetta ata ‏- anilirinimu hashargha ewetiptu . Buni qandaq chüshinish kérek?

‏- Ular toxtamgha emel qilmighandin kéyin elwette toxtam buyiche jazalinish kérek . Déhqanlarning hashargha bérishi mejburiyet, toxtam buyiche qizlirini ewetkenlerning hashasi bikar qilinidu, emma ular toxtamgha emel qilmighandin kéyin elwette toxtam buyiche tölem tölishi , hashasini tügitishi kérek.

‏- Undaqta bu qizlarni ishletken zawutlar toxtamgha emel qilmighan bolsichu?

‏- Bizning bilishimizche , zawutlar toxtam buyiche ish qiliwatidu, qaytip kelgenlerning on ming yüen etrapidiki ma'ashini keynidin ata ‏-anisigha ewetip bergen. Bu ishchilar toxtamgha emel qilmighan , ish tüzümige boy sunmighan, wezipisini ölchemge layiq tamamlimighan, ishtin qachqan, süpetsiz mehsulatlarni ishligen , mushuninggha oxshash toxtamgha xilapliq qilghandin kéyin ma'ashi tutup qélinidu ,jazalinishi heqliq.

- Bezi melumatlargha qarighanda hetta 15, 16 yashlardiki qizlarmu ewetiliptu shundaqmu?

‏- Yaq yaq , 18 yashqa yetmigenlerni ewetmiduq, 9 yilliq ma'aripni tamamlighandin kéyin 18 yashqa kirgenlerni ewetiwatimiz. Ularning ichkiridiki ehwali heqqide mexsus téléwiziye programmilirini ishlep künde téléwizorda bériwatimiz, ular nahayiti yaxshi turuwatidu.

- Lékin bezi inkaslargha qarighanda , bu teshwiqatlar hemmisi yasalma iken, emeliy ehwali undaq emes iken'ghu?

- Biz buning rastliqini ispatlash üchün shunga ata ‏- anilarni ichkirige ziyaretke teshkillimekchi . Ular zawutlarda balilirining qandaq turuwatqanliqini öz közi bilen körüp kelmekchi.

-Anglisaq qizlarni ishlemchilikke tallighanda yash bolush, toy qilmighan bolush dégendek shertlerdin bashqa, chiray shekligimu telepler qoyuluptu . Bu néme üchün?

‏- Yalghan gep , biz peqet 18 yashtin yuqiri bolush , téni saghlam bolush dégen shertnila qoyduq, chirayigha shert qoymiduq.

Bu kadir axirqi so'allirimizgha jawab bérishke texir qilmastinla téléfonni qoyuwetti. Démek , yerlik kadirlarning mu'amilisidin körünüp turuptiki , ishlemchilikke barghan Uyghur qizlar xitay zawutlirida meyli qandaqla tereptin ziyan'gha uchrisun , narazi bolsun yurtlirigha qaytip kelgen teqdirdimu ,netije birla, qayta jazalinish yaki téximu zor bésimgha uchrash.

Chünki ularni ishqa orunlashturushqa mes'ul bolghan kadirlar yenila Uyghurlarning menpe'etini emes belki toxtamdiki qarshi terep bolghan xitay zawutlirining menpe'etini qoghdimaqta . Undaqta bu minglap, on minglap xitaygha yötkiliwatqan Uyghur qizlirining hoquq menpe'etige kim kapaletlik qilidu? (gülchéhre)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet