Kanada qosh dölet puqraliqi tüzümini emeldin qaldurushni oylashmaqta


2006-12-08
Share

Kanada qosh dölet puqraliqini étirap qilghan gherb döletlirining biri, lékin bu siyaset yéqinqi yillardin beri kanada hökümitige nurghun yéngi mesililerni tughdurmaqta we bezi awachiliqlarni élip kelmekte. Shunga kanadada qosh dölet puqraliq salahiyitini emeldin qaldurush we qaldurulmasliq mesilisi munazire témisi bolmaqta.

Bu munazire bu yil awghust aylirida isra'iliye - liwan toqunushi mezgilide otturigha chiqqanidi. Chünki urush mezgilide kanada hökümiti liwanda turiwatqan 50 mingdin oshuq kanada puqrasini kanadagha qayturup kélish we ularni orunlashturush üchün nahayiti köp meblegh ajritishqa mejbur bolghanidi. Uning üstige iran, süriye we xitaygha oxshash diktator döletlerdin kanadagha köchmen bolup kélip, kanada puqrasi salahiyitige érishken kishilerning eslidiki döletliri teripidin yenila öz puqrayimiz dep qarilip, bu döletlerde turmilargha tashlinishi we qiyin qistaqlargha uchrishi qatarliqlar kanada hökümitini bu siyaset heqqide oylinishqa ündigen seweblerning yene biridur.

Kanada qosh dölet puqraliqi tüzümi heqqide oylanmaqta

Kanada köchmenler ministiri Monte Solberg kanada hökümitining qosh dölet puqraliqi tüzümini qaytidin közdin köchüridighanliqi we bu mesile üstide bahalash élip bériwatqanliqini bildürüp: "bezi kanada puqraliri kanadani béshigha kün chüshkende panahlinidighan makan qiliwalmasliqi kérek. Uzun yillardin beri chet'ellerde turiwatqan kanadaliqlar kanadagha qanchilik sadiq, eger uzun yil chet'elde turghanlar kanadagha baj tapshurmisa, ular yenila kanadaning dölet parawanliqliridin bashqilargha oxshash behrimen bolsa, bu barliq kanadaliqlar üchün adilliq bolmaydu. Shunga ularning salahiyiti bashqidin közdin kechürülishi kérek", dédi. Uning bu sözi kanada hökümitining qosh dölet puqraliqidin pat arida waz kéchidighanliqining bishariti, dep bahalanmaqta.

Xitay metbu'atlirining eskertishiche, kanada hökümiti eger qosh dölet puqraliqi tüzümini emeldin qaldursa, bu xongkong, teywen we xitay chong quruqluqidin kelgen xitaylarning menpe'etige tehdit bolidiken chünki, ularning hemmisi dégüdek qosh dölet puqraliqi salahiyiti bilen yashaydiken. Ular ikki dölettin birini tallashqa mejbur bolidiken.

Xitay da'irliri öz qanunida qosh dölet puqraliqini chekleydighan bolsimu, amma xitaylarning qosh dölet puqraliq salahiyitige köz yumidiken. Shunga xitaylar kanada hökümitini közi kichiklik qiliwatidu, dep eyiplimekte.

Kanada asiya tinch okyan ixtisadiy hemkarliq fondi jem'iyitining tetqiqatchisi jang kangchingning eskertishiche, kanada hökümitining qosh dölet puqraliqini tüzümini emeldin qaldurishi, kanadaning xelq'aradiki obrazigha ziyan élip kélidiken. U "kanada hökümiti, kanada yashawatqan yaki xitayda turiwatqanlarning oxshashla kanadagha baj tapshuridighan yéngi siyasetlerni tüzüsh arqiliq hoquq bilen mejburiyetning tengpungliqini saqlishi kérek. Yenggillik bilen qosh dölet puqraliqini emeldin qaldurush aqilaniliq emes", deydu.

Ablet nur: siyasi panaliq tigenlerning xitaydin yene pasport telep qilishi kishide guman qozghaydu

Kanada hökümitining qosh dölet puqraliqi tüzümini emeldin qaldurishigha kanadadiki Uyghurlar qandaq qaraydu? kanadadiki Uyghur siyasi pa'aliyetchi ablet nur ependi bu heqte toxtilip:

"Méningche kanadaning qosh dölet wetendashliqini emeldin qaldurmaqchi bolishi yaxshi. Nurghun ademler ikki döletning wetendashliqidin paydilinidu, bolupmu xitay jasuslirimu bu salahiyettin téximu ünümlük paydilinidu. Bu kanada tereptin bayqalsa xitaygha qachidighan, xitay tereptin bésimgha uchrisa kanadagha yügreydighan sadaqetsiz ademler üchün yaxshi. Sadaqetmen we kanadagha sadiq ademler üchün bir dölet wetendashliqi kupaye. Ular kanadagha kelgende, xitayning bésimigha we uning siyasi ziyankeshlikige uchrighanliqini éytidu. Eger shu dégenliri rast bolidighan bolsa, xitay pasportini nime üchün alidu. Xitay dunyadiki eng chong diktator dölet we térrorist heriketlerning menbesi. Shundaq iken uning xitay puqraliqini saqlap qélishi, ‘men erkinlikni yaxshi körimen, kanadani yaxshi körimen’, dep kanadagha bergen wedisige zit kanadaning qosh dölet puqraliqini emeldin qaldurushi kanadadiki Uyghurlarning menpe'eti üchün paydiliq", deydu.

Xitayning qanunida qosh dölet puqraliqi ret qilinidu, amma xitay da'irliri kanada puqrasi bolghan höseyin jélilni üntinsiz türmide tutup turmaqta we uning kanada puqraliqini ret qilmaqta. Kanada hökümitining qosh dölet puqraliqi tüzümini emeldin qaldurishining özila bundaq mesililerge xatime bérilishtin dérek béremdu we Uyghurlar özlirini qandaq qoghdishi kérek ?

Ablet nur: xitay hökümiti hüseyin jelil mesiliside kanadaning qosh dölet puqraliqi siyasitini süyistimal qilmaqta

Siyasi pa'aliyetchi ablet nur ependi bu heqte toxtilip: xitay qanunida ikkinchi bir döletning puqraliq salahiyitige érishkenler xitay puqraliqidin aptomatik halda chiqirilip tashlinidu, déyilidu. Eger kanada hökümiti qosh dölet puqraliqini bikar qiliwetken bolsa, höseyin jélil kanadaningla puqrasi bolghan, kanadaning qanuni boyiche u, aptomatik halda xitay puqraliqidin chiqip ketken bolatti. Hazir xitay terep qosh dölet puqraliqini étirap qilmaydighan turup, kanadaning qosh dölet puqraliqini étirap qilidighanliqidin paydilinip, séning qanuning boyiche, höseyin jélil qosh dölet puqrasi-hem kanada puqrasi hem xitay puqrasi yaki biz uning kanada puqraliqini étirap qilmaymiz, u peqet xitay puqrasi, dégende ching turmaqta. Shundaqla kanadaning qosh dölet tüzümini süy'istimal qilmaqta. Xitay hökümiti Uyghurlarlargha bundaq siyaset yürgüziwatqan shara'itta siyasi panaliq tiligen Uyghurlar özini qoghdash üchün xitay, xitayning tesiri astidiki döletlerge barmasliqi, shundaqla xitayning qiltiqigha chüshmesliki kérek", deydu.

Melumatlargha qarighanda kanadada qosh dölet puqraliqi salahiyitige ige bolghan 4 milyondin oshuq adem bar bolup, ularning üch yérim milyoni chet'elde yashaydiken. Kanadagha baj tapshurmighan bu kishiler yenila kanada hökümitining türlük parawanliq siyasetliridin behrimen bolidiken.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet