Xitay térrorchiliqqa qarshi urushi bashlan'ghan haman Uyghurlarni basturushqa kirishken


2006-08-28
Share

‏-‏ Biz 13 ‏- esirde italiyilik sayahetchi markopolo arqiliq qeshqerni bilgen idiq. Shuningdin buyan ta yéqinqi bir mezgil ichide özgürüsh peyda bolghan'gha qeder, biz qeshqerni uxlawatqan qedimi sheher dep qarayttuq. ‏- Dep bayan qilinishqa bashlaydu amérikida chiqidighan 'los anjilis waqit géziti' ning 2006 ‏- yil 28 ‏- awghust sanida bésilghan "xitayning gherbidiki rayonlargha kelgen qosh purset" dégen maqalida. Aptor léy donning bayan qilishiche, ‏‏‏- bu chégra rayon hazir undaq jay emes. Hazir bu rayonda xitay hökümiti yiraq sherqtin köchürüp kelgen köchmenler yerlikning néfit , paxta, kömürini sétip bay bolup ketti. Xitay meblegh sélip yasap chiqqan yéngi tashyollar, xelq'araliq ayriduromlar bu rayon'gha, xitayning erzan méligha köz tikken pakistanliqlarnimu gherb tereptin minglap-tümenlep bashlap keldi. Buningdin bir nechche ay burun, ‏‏- dep dawamliq bayan qilinidu maqalida, ‏‏-‏- 'néfitke téxi toymighan' xitay salghan meblegh bilen yasap chiqilghan 600 kilométrliq turuba arqiliq qazaqistanning néfitimu bu rayon'gha éqip kirdi. Xitay bu rayonda yene qirghizistan, tajikistan qatarliq bashqa xoshna döletlermu bilenmu tijaret qilish jehette yéngi rékord yaratti.

Xitay shinjangda bir tereptin iqtisadni tereqqi qildurup yene bir tereptin Uyghurlarni basturdi

Béyjing hökümiti, ‏‏- dep bayan qilinidu "xitayning gherbidiki rayonlargha kelgen qosh purset" dégen maqalida, ‏‏- xitayning déngiz boyliridiki sheherlirining tiz sür'et bilen tereqqi qiliwatqan iqtisadiy bu rayon'ghila emes, hetta nopusining étnik terkibi xitaydin tamamen özgiche bolghan ottura asiyaghimu éqip kirdi. ‏‏- Xitayning bu rayonda qilghini xuddi amérika 1800 ‏-yillarda gherbni achqanda qollan'ghan shekilge oxshaydu. Xitay hökümitining meblighi kirish bilen teng minglighan , tümenligen xitay puqraliri bu rayon'gha éqip kélip, ishqa orunlushup, neq pul tépishqa kirishti. Xuddi xitay hökümitining mulahizichiliri éytqandek, xitay hökümiti bu rayonda iqtisadni tereqqi qildurush üchün, tibetke qarita qattiq nazaret qilip turidighan, emma nopusining köpinchisi musteqilliqni yaqlaydighan Uyghurlardin ibaret bolghan shinjangda qarita bolsa herbiy küch bilen qattiq basturudighan ikki xil oxshimaydighan waste qollinip muqim halet yaritip turmaqta. Emma shénjénliq wang ependining éytishiche, xitay iqtisadi jehette küchlüktek körün'gini bilen, xitayda bultur bir yil ichide 87 ming qétim qarshiliq heriket yüz berdi, emeliyette xitay siyasiy jehette nahayiti 'éghir zukam'gha giriptar. Uyghur mesiliside, kishilik hoquq teshkilatliri xitayni amérika térrorchiliqqa qarshi urush élan qilghan pursettin paydilinip, Uyghurlargha 'térrorchi' dep nam qoyup, derhal ularni qoralliq basturushqa kirishti, dep eyiblep kelmekte. Ularning bayan qilishiche, xitay hökümiti Uyghurlarni köp jehettin qattiq cheklep kéliwatidu.

Her küni chet'eldin minglighan adem kélip mal élip kétidighan bazar hazir jéjang ölkiside emes Uyghur rayonida

Shénjénliq wang ependining éytishiche, ‏‏- dep bayan qilinidu "xitayning gherbidiki rayonlargha kelgen qosh purset" dégen maqalida, ‏‏- 1998 ‏- yili men qeshqerni körgende, her küni 3000 adem chet'eldin kélip mal élip kétidighan bir bazar xitayning jéjang ölkiside idi, hazir bundaq bazar bu rayonda. Pakistan, tajikistan, qazaqistan, qirghizstanliqlar Uyghur rayonidila mal élip kétidu. Bu jay hazir xitayning ottura asiyagha singip kiridighan köwrüki bolup qaldi.

Xitay hökümitining shinjanggha köchmen ekelmiduq dégini yalghan

'Los anjilis waqit géziti' de bésilghan "xitayning gherbidiki rayonlargha kelgen qosh purset" dégen maqalida Uyghur rayonining iqtisadiy we siyasiy orni sélishturup tehlil qilin'ghan, uningda bayan qilinishiche, shinjang xitay zéminining 6 din bir ini teshkil qilidighan nahayiti muhim bir rayon. Amérikidiki shtatlargha sélishturghanda, shinjangning kölimi asaska shtatigha teng. Shinjangning iqlimining her xil bolidighanliqi xuddi kaliforniye shitatigha oxshaydu, uningda chöl -jezirimu bar, tagh yaki qumluqlarmu bar. Bu rayondin mol néfit , kömür chiqidula emes, uningdin chiqidighan paxta mehsulatliri we herxil méwe mehsulatlirimu nahayiti mol. Hazir xitay hökümiti gerche bu rayon'gha köchmen ekelmiduq dewatsdimu, ‏‏- dep bayan qilinidu mezkur maqalida, ‏‏‏-emeliyette ötken 10 yil ichide shinjanggha alliqachan yerliship tijaret qiliwatqan jéjangliqlarning sanila 180 mildin ashidu. Bu bir pakit. (Weli)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet