Künséri küchiyiwatqan "qosh tilliq ma'arip" bésimi

Tengritagh tori xitayche qanilining 1-ayning 6-künidiki xewirige asaslan'ghanda, 2012-yili Uyghur wetinining yesliliride "qosh tilliq ma'arip" ni omumlashturush emelge ashurulidiken.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2011-01-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur élining xoten wilayitidiki melum bir qosh - til mektipining oqughuchiliri.
Uyghur élining xoten wilayitidiki melum bir qosh - til mektipining oqughuchiliri.
AFP Photo

"2012-Yili az sanliq milletlerning oqushtin ilgiriki qosh tilliq ma'aripi toluq emelge ashurulidu" namliq bu xewerde körsitilishiche, 1-ayning 14-küni Uyghur aptonom rayonluq xelq qurultiyi 11-nöwetlik 4-omumi yighini chaqirilidiken. Yighinda töwendiki yette türlük tedbir qarardin ötidiken.

Buning birinchisi, qosh tilliq ma'arip oqutquchilirini toluqlash qurulmisini yéngidin berpa qilip, qosh tilliq ma'arip oqutquchilirining pewqul'adde orni layihisini izchil emeliyleshtürüsh, ikkinchisi, oqushtin ilgiriki qosh tilliq ma'arip oqutquchiliri qoshuni qurulushini kücheytish, üchinchisi, ottura-bashlan'ghuch mektep qosh tilliq ma'arip oqutquchilirini terbiyilesh xizmitini kücheytish, tötinchisi, yilda 6 ming kishini pédagogika bilimliri bilen terbiyilesh herikiti qozghash, beshinchisi, yéza qosh tilliq ma'arip oqutquchilirini alahide terbiyilesh pilanini emelge ashurush, altinchisi, qosh tilliq ma'arip oqutquchilirini köp qanallar boyiche toluqlash, yettinchisi, qosh tilliq ma'arip oqutquchilirini terbiyilesh bazisi qurulushini kücheytish. 

Xitay hökümitining Uyghur wetinide qosh tilliq ma'aripni yolgha qoyushi Uyghur ziyaliylirining izchil naraziliqini qozghighan hemde köpligen naraziliq bayanliri Uyghur tor betliride élan qilinip kelgen bolsimu, bu naraziliqlargha xitay hökümitining qilche perwa qilmighanliqi melum bolup turmaqta. Qosh tilliq ma'arip bésimi Uyghur diyarida künséri kücheymekte. 

Uyghur ziyaliysi erkin sidiq ependi özining "qosh tilliq ma'arip" namliq maqaliside, xitayning bu siyasitini " til jehettiki irqiy qirghinchiliq" dep atighan idi. U yene, xitay hökümitining Uyghurlarning til, medeniyet, irq we din jehettiki perqlerni özliri üchün tehdit hésablawatqanliqini, Uyghurlarni üzül-késil assimilyatsiye qilip tügitish üchün ma'ariptin qoral süpitide paydiliniwatqanliqini, assimilyatsiye siyasiti bilen qoghlap chiqirish siyasitining mahiyette oxshash nerse ikenlikini otturigha qoyghan idi.

Bu xil qarash chet'ellerde yashawatqan Uyghurlarning omumi qarashliri süpitide tilgha élinmaqta.

Gérmaniyide yashawatqan Uyghur ziyaliysi küresh ataxan ependi, qosh tilliq ma'aripning mahiyiti we aqiwiti heqqidiki köz qarashlirini otturigha qoyup ötti. U sözide, qosh tilliq ma'aripning Uyghurlarni üzül-késil yoqitish siyasitidin bashqa nerse emeslikini tekitlidi. U yene, xitayning bu siyasitining haman bir küni dunya jama'itining naraziliqini qozghaydighanliqini eskertti.

Toluq bet