"Qosh tilliq" terbiye sebilerge qosh tosalghu


2007-11-16
Share

Xitay da'iriliri qosh tilliq ma'arip siyasitining yenimu rawan emeliylishishi üchün, nöwette bar küchinibaghcha ma'aripinimu qosh tillashturushqa qaratmaqta. Yeni Uyghur élide chong sheherlerdiki balilar baghchiliri hem mektepke kirishtin burunqi teyyarliq siniplirida oquwatqan Uyghur baliliri xitay tili terbiyisi éliwatqandin bashqa, hetta yéza-qishlaqlardimu balilarni kichikidin xitayche terbiyileydighan yesliler qurulup, yesli ma'aripi asasen xitaychilashturulmaqta.

Gerche xitay hökümiti"balilargha qosh til ma'aripini qanche baldur bashlisa ularning kelgüside yaramliq ixtisas igiliridin bolup yétilishige shunche burun asas sélin'ghan bolidu" dégendek teshwiqatlar élip bériwatqan bolsimu, emeliyette, emdila tili chiqip, tepekkuri échilishqa bashlawatqan sebilerge nisbeten, qara qoyuq halda köp xil til terbiyisi élip bérish, balilarning saghlam ösüp yétilishige her tereptin tosalghu yaritidiken.

2010 - Yili barliq yeslilermu qosh tilliship bolidu

"Qosh tilliq ma'arip siyasiti"xitay hökümitining Uyghur élide Uyghur we bashqa milletlerge yürgüzüwatqan istiratégiyilik siyasiti. Nöwette hetta balilar baghchiliridiki sebiy balilarmu mezkur siyasetning tesirige biwaste uchrimaqta.

Xitay hökümiti2006 - yili 7 - ayda Uyghur éli baghcha ma'aripini qosh tillashturush pilanini élan qilghan idi.Uyghur élining her qaysi yerlik hökümet tor betliride élan qilin'ghan munasiwetlik uchurlardin ashkarilinishiche, xitay tili ma'aripini sebiylerge kücheytip élip bérish pilani buyiche, nöwette her qaysi yerlik hökümet hemde ma'arip tarmaqliri bolupmu Uyghurlar zich olturaqlashqan yéza ‏- nahiyilerde emeliyleshtürüsh üchün jiddiy tutush qilmaqta. Pilan buyiche 2006 - yilidin 2010 - yilghiche yilighiche Uyghur élidiki barliq balilar baghchilirini qosh tillashturup bolidiken.Pilanni ishqa ashurush üchün xitay 430 milyon yüen meblegh salghan.

Asasiy ma'aripning asasimu xitaychilashqanda....

Xitay hökümitining yéqinqi yillardin béri Uyghur qatarliq xitay bolmighan milletlerge qarita qosh til ma'aripi namida ma'aripni xitaychilashturush siyasitini kücheytip élip bérishi eslidinla Uyghurlarning naraziliqini qozghap kéliwatqan mesile idi.

Xitay da'irilirining mezkür siyasitini hetta mektep yéshigha toshmighan sebiylerdin bashlap élip bérish üchün jiddiy heriket qiliwatqanliqi chet'ellerdiki Uyghur ma'aripchiliri hemde ziyaliylirining naraziliqini yenimu ashurmaqta. Ular "xitay hökümitining qosh til ma'aripini, emdila tili chiqiwatqan sebiy balilardin bashlash, ewlatlirining öz ana tilini untuldurup, ularni pütünley xitayche til, xitay éngida, xitay medeniyitide terbiyleshni meqset qilghan. Bu ilmiy bolmighan qara qoyuq siyaset hetta balilarning saghlam ösüp yétilishigimu ziyanliq dep qarimaqta. Shundaqla bu heqte mulahiziler yürgüzülmekte.

Emdi sebiy balilarmu kichikidinla bedel tölisunmu?

Biz bu heqte yéqinda chet'ellerdiki Uyghur tor betlirige"balilarni xitayche yeslige bermenglar " dégen témida mulahize élan qilip Uyghurlar arisida küchlük munazire qozghighan, amérikidiki Uyghur dimukratiye we kishilik hoquq fondi jem'iyiti xadimi ruqiye xanim bilen söhbet élip barduq.

Xelq'aradiki balilar terbiyisi mutexessisliri, balilar pisxologliriningmu ortaq qarishi shuki, balilargha qarita bolupmu, tili chiqiwatqan, tepekkuri yétilishke bashlighan sebilerge qarita bir xil tildin artuq til terbiyisi ziyanliq bolup, balilargha bir nechche xil tilda terbiye élip barghanda, bu xil murekkep til öginish muhiti ularda, qaysi tilni dorap öginishke bolghan téngirqash peyda qilip tilining chiqishini kéchiktüridiken.

Balilar pisxikisi doktori du yasungning xitay ma'arip torida élan qilghan maqaliside körsitishiche, balilargha bir nechche xil til terbiyisini teng élip bérish,xuddi maysini tartip östürgili bolmighandek, balilargha til tosalghusi élip kelgendin bashqa, ularning eqliy tepekkurining tebi'iy yétilishinimu buzghunchiliqqa uchritip, eqliy qabiliyitining töwen bolup qélishini keltürüp chiqiridiken, hetta balilarning kéyinki öginishi,istiqbali,hayati, teqdirigimu zor selbiy tesir körsitip éghir bedel tölishi mumkin iken. (Gülchéhre)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet