Динний әркинликтин мәһрум қурбан һейт


2007.12.20

Қәшқәр һейтгаһ мәсчити. Сүрәт, 2006 - йили 15 - өктәбирдә тартилған. AFP Photo

Уйғур елидики мусулман қериндашлар бу мубарәк қурбан һейт намизини20 - декабир әтигән саәт 8 дә оқуди. Хитай һөкүмитиниң уйғур елидин тарқатқан тәшвиқат хәвәрлиридә гәрчә, уйғур елида барлиқ мусулманларниң бу һейт байрамни интайин баяшатчилиқ, хушаллиқ ичидә өткүзүватқанлиқи тәсвирләнгән болсиму әмма радиомиз игә болған мәлуматларға қариғанда бу йилму йиллардикигә охшаш нурғун уйғурлар һәтта қурбан һейт намизиға беришниму мәһрум қалған.

Һейтгаһта сама

Қурбан һейт уйғур елидики мусулман үчүн әң дағдуғилиқ өткүзидиған динний байрам.Болупму уйғур лар бир йилдики әң чоң динний һәм миллий байрам болған қурбан һейтқа алаһидә әһмийәт бериду, әзәлдин меһмандост хәлқ болған уйғурлар қурбан һейтни мол һәм баяшат өткүзүшкә балдурла тәрәддут қилишқа башлайду. Һейт күни һәммә сәһәр туруп җабдунуп аяллар һейт дастиханлирини раслаш билән мәшғул болса, әрләр бала- чақа, нәвриләргичә әгәштүрүп һейт намизиға алдирайду. Намаздин келипла өй өйләрдә кишиләр қой союш билән алдираш болиду шуниң билән һейт рәсми башлиниду.

Уйғурларниң қурбан һейт өткүзүш өрүп адитидә, һейт намизи оқуш һәмдә қурбанлиқ қилиш әң гәвдилик һәм муһим байрам шәртлиридур. Гәрчә һәммә аилә қурбанлиқ қилалмисиму әмма һейт намизиға бериш әр аталған һәр қандақ уйғур мусулманлири өзлигидин алаһидә әһмийәт беридиған рәсмийәткә айланған.

Йиллардин буян хитай һөкүмитиниң уйғурларниң динний паалийәтлиригә түрлүк чәклимиләр қоюп, бәзи катийгорийидики адәмләрниң намаз оқушлирини чәклиши билән мәсчитләргә кирип намаз ада қилидиған мусулманлар аз болсиму әмма, әмма қурбан һейт һәм роза һейт намазлирида мәсчитләр толуп кетиду.

Биз уйғурларниң бу катта байримини қандақ өткүзүватқанлиқи һәққидә әмәлий мәлуматлар елиш үчүн дәсләп уйғур елидики әң чоң җамә болған һейтгаһ мәсчитигә телефон улидуқ, җамәниң аманлиқ һәм тазилиқ хизмәтлиригә мәсул бири зияритимизни қобул қилди.

Қой баһаси бултурқиға қариғанда бир һәссидин артуқ өрлиди

Бу йил яздин башлап уйғур елидә қой гөшиниң баһаси интайин турақсиз һалда өрләп маңди, бәзи уйғурларниң инкаслириға қариғанда һәтта уйғур елиниң җәнубидики ақсу,корла хотән қатарлиқ җайларда һәр бир килограм қой гөшиниң баһаси 30 йүән әтрапида болған. Биз гөш баһасиниң қурбан һейт мәзгилидә қандақ болғанлиқини билиш үчүн үрүмчидики бир қассап кишидин мәлумат алдуқ.

Уйғур йезилиридин игилишимизчә, нурғун җайларда һазирға қәдәр уйғур деһқанлириниң турмуш сәвийиси наһайити төвән болуп, йиллиқ сап кирими миң йүәнгиму йәтмәйдиған аилиләр йәнила көп салмақни игиләйдикән. Әгәрдә қой баһаси бу кишиниң ейтқинидәк болса йәнила нурғун уйғур деһқанларниң қурбанлиқ қилиш арзусиниң әмәлгә ашмиғанлиқидин дерәк бериду.

Намазсиз қурбан һейт?

Уйғур елидики хитай һөкүмити башқурушидики барлиқ ахбарат орунлириниң қурбан һейт һәққидә бәргән хәвәрлиридә уйғурларниң бу қурбан һейтни интайин әркин һәм баяшат өткүзгәнлики тәшвиқ қилинмақта. Биз уйғурларниң бу қурбан һейтни өзлириниң арзусидикидәк өткүзәлигән яки өткүзәлмигәнлики һәққидә уйғур елиниң хотән һәм ақсу қатарлиқ җайлириға телефон қилғинимизда, диний байрам болған қурбан һейт,хитай һөкүмитиниң йәнила уйғурларниң диний әркинликини боғуп, партийә әзалири, оқуғучилар һәм хизмәтчиләргә охшаш бир қисим кишиләрниң һәтта һейт намизиға беришниму чәклигәнлики мәлум болди.

Хитай даирилири бу йил уйғурларниң диний паалийәтлиригә болған чәклимини йәниму күчәйтти, йил бешида өз алдиға һәҗгә беришни тосуш мәқситидә уйғурларниң паспортлирини йиғивалған болса, роза һейт һәм қурбан һейт мәзгилидә мусулманларниң өз алдиға диний паалийәтләр билән шуғуллинишини қаттиқ контрол қилип кәлди. Бир нәччә күн илгири хәвәр бәргинимиздәк хитай даирилири уйғур йезилирида уйғурларни йәниму қаттиқ тәқип астиға елиш үчүн һәтта он аилигә бир башлиқ түзүмини йолға қоюп, уйғурларға болған назарәт һәм контроллуқни күчәйткән. (Гүлчеһрә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.