Uyghur élide yene yéngi qush zukimining tarqilish ehwalliri bayqaldi


2005.11.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
CHINA_HEALTH_FLU.jpg
17-Noyabir küni, sehiye xadimliri ürümchidiki bir yuqumlan'ghan toxu férmisida . AFP

Xitay yéza igilik ministirliqining bildürüshiche, michü'en shehirining yang mawgung yézisi nyuju'angzi kentidiki bir öy qushi férmisida 11 - ayning 15 - küni 2000 din artuq qush ölgen. Xitay döletlik tejribixanisi charshenbe küni bu qushlarning ejellik h5n1 tipliq qush zukimi wirusi bilen yuqumlan'ghanliqtin ölgenlikini jezimleshtürgen.

Hemmige ashkare ichki uchur

Michü'endiki qush zukimining tarqilish ehwalini igilesh üchün Uyghur élidiki qush zukimining tarqilish ehwallirini birinchi qol igileshke mes'ul bolghan aptonom rayonluq charwichiliq nazaritige téléfon qilghinimizda, ismini ashkarilashni xalimighan bir xizmetchi xadim michü'ende qush zukimi wirusi bayqalghanliq xewirini " ichki uchur" dep bildürdi. U mundaq dédi:

" Siz michü'ende qush zukimi bolghanliqini qandaq uqtingiz. Bu xewer téxi élan qilinmighan tursa, buni ichkiy qisimda birsi ashkarilap qoyuptu - de, michü'endiki tarqilish ehwalini dölet bir tutash élan qilishi mumkin. Men bu heqte bir nerse dep bérelmeymen".

Xitay yéza igilik ministirliqi bolsa xewiride , ularning qush zukimi tarqalghan rayon'gha nöwette mutexessi'isler guruppisini ewetkenlikini, Uyghur aptonom rayonluq charwichiliq da'iriliri bolsa qush zukimi tarqalghan jayning 3 kilométir etrapighiche bolghan jaylardiki 84 mingdin artuq öy qushlirini öltürgenlikini bildürmekte.

Uyghur élide qush zukimi köp bayqiliwatqan bolup, michü'endiki yéngi bayqalghan qush zukimi tarqilish ehwali Uyghur élide ötken aydin béri bayqalghan 6 - qétimliqi hésablinidu. Téxi seyshenbe küni xitay hökümiti ürümchining dawanching baziridiki bir férmida 38 qushning qush zukimi bilen ölgenlikini élan qilghan idi.

"Tarqilish ehwali téxi kichik derijide"

Uyghur aptonom rayonluq charwichiliq nazaritidiki yuqiriqi xadim, Uyghur élide yéqindin buyan yüz bergen qush zukimi tarqilish ehwallirining kichik da'iride ikenlikini bildürüp mundaq dédi: "bu yerde yüz bergen tarqilish ehwalliri asasen kichik da'iride, öylerdiki kichik férmilarda körüldi. Etrapqa tarilish ehwalliri bayqalmidi. Bizmu jiddiy tedbirlerni élip, késellik ehwali körülgen haman qushlarni öltürüp bir terep qilduq".

U yene,"qush zukimining keng kölemde tarqilish éhtimalliqi hazirche töwen bolghachqa, endishe qilishning hajiti yoq, keng kölemde tarqalghan teghdirdimu, hökümitimizning buninggha taqabil turushta toluq teyyarliqi bar" dep bildürdi.

Qush zukimi we uning tehditi

Amérika döletlik sehiye tetqiqat ornidiki tetqiqatchi xu zungyi ependi, xitayning qush zukimining keng kölemde tarqilishini kontrol qilish teyyarliqining toluq yaki emeslikige ikki tereptin qarash kéreklikini bildürdi:

"Hazir qush zukimining tarqilishi asasen qushlar arisida. U adette ademlerge yuqmaydu. Biraq ademlerge yuqqan haman ölüsh nisbiti intayin yuqiri. Hazir bu késel peqet késel tegken qushlar bilen yéqin alaqide bolghan kishilerge yuqti. Emma hazir qurqiwatqinimiz, bu wirus eger ademler arisida yuqidighan wirusqa aylansa, u halda aqiwet intayin qurqunchluq, peqet qushlar arisidila tarqalghan qush zukimini kontrol qilishta teyyarliqimiz bar dése, u halda mumkin. Emma bu wirus özgirip ademler arisida yuqidighan bolsa, uni kontrol qilmaq asan ish emes".

Emma xu zungyi ependi, puqralarning choqum hoshyarliqni ashurushi kéreklikini eskertti:

" Göshni yaxshi pishurghanda késel wirosini öltürgili bolidu. Késellik köp hallarda gösh yiyishtin yuqmaydu, emma göshni tazilash, pishurush qatarliq jeryanlarda her zaman yuqishi mumkin. Hazir xeterlik boliwatqini qush zukimi wirusi ademlerge yuqalaydighan wirusqa aylinip boldi. Bu wirusning alahidiliki, xaraktérining özgirish éhtimalliqi intayin yuqiri. Eger bu wirus adem bedinide yuqumluq zukam wirusi bilen birikip qalsa, u halda tolimu xeterlik. Kishiler alaqzade bolushining hajiti yoq. Emma bu xil yuqumluq késellerning aldini élish we dawalash usuli bolmighachqa, kishiler choqum hoshyarliqni östürüshi, öz bedinining immonit küchini ashurushi kérek".

Xitay hökümiti yéterlik köngül bölüshi kérek

Uning bildürüshiche, xitay hökümiti nöwette qush zukimini kontrol qilish sho'arini ünlük towlimaqta. Xitayda kontrolluq küchlük bolghachqa, eger xitay hökümiti heqiqeten qush zukimigha yiterlik köngül bölse, qush zukimining tarqilishini ünümlük kontrol qilalishi mumkin. Biraq hökümetning bu yolda heqiqeten belni ching baghlighan- baghlimighanliqini yenimu ilgiriligen halda közitish kérek.

Hazirghiche xitaydiki 20 nechche orunda qush zukimi wirusi bayqilip boldi. Xitay sehiye ministirliqi charshenbe küni yene enxüy ölkiside bir kishining qush zukimi bilen yuqumlan'ghanliqini élan qildi. Ularning bildürüshiche, xitayda yenimu köp qush zukam wiruslirining tarqilish ehwalliri yüz bérish éhtimalliqi bar . Shunga ademlerningmu bu wirus bilen yuqumlinish éhtimalliqi küchiyishi mumkin iken.

Qush zukimi ademlerning hayatigha xewplik bolupla qalmay, asiya tereqqiyat bankisining élan qilghan doklatigha qarighanda, qush zukimi keng tarqalsa, xitaygha 87 milyard dollar iqtisadiy ziyan élip kélishi mumkin. (Arzu)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.