Rabiye qadir xanim xelq'aradin Uyghurlargha yardem bérishni soridi


2005-09-23
Share
rabiye-us.jpg
Rabiye qadir xanim amérikigha kelgendin kéyinki birinchi parche resim. Rabiye xanim amérikining chikago shehiridiki O'Hare xelq'araliq ayrodurumida. RFA

Uyghurlarning kishilik hoquq weziyitini yaxshilash üchün küresh qiliwatqan rabiye qadir xanim peyshenbe küni kechte washin'gtonda xelq'ara jem'iyetni Uyghurlarning kishilik hoquqini yaxshilashqa yardem bérishke chaqirip "amérika xelqining yaridimige méning xelqim muxtaj, men hem muxtaj" dédi.

Rabiye qadir xanim bu sözni jonis xopkinis uniwérsitétidiki bir yighilishta sözlidi. Yighilishqa, xelq'ara kechürüm teshkilatining wekili t kumar, tajikistan, ezerbeyjan we qazaqistan qatarliq döletlerning elchixana xadimliri, Uyghurlar weziyitini tetqiq qiliwatqan bir qisim mutexessisler, jonis xopkins uniwérsitéti xelq'ara tetqiqat shöbisining proféssorliri we oqughuchiliridin bolup, jem'iy 50 ke yéqin adem qatnashti.

Jonggo démokratiyige qarap méngishi kérek

Rabiye qadir xanim nutuqida, Uyghurlarning milliy kimliki, islam dinining Uyghurlargha körsetken tesiri, xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzüwatqan siyasetliri qatarliq témilar boyiche melumat berdi.

U yene xitay hökümitining özini qoyup bérishtin burun, Uyghurlar mesilisini tilgha almasliq, bolmisa, a'ile- tawabatlirining weyran qilinidighanliqi heqqide qattiq agahlandurghanliqini bildürdi.

Emma, rabiye qadir xanim özining Uyghurlarning kishilik hoquqini yaxshilash yolida tirishchanliqini toxtatmaydighanliqini bildürüp mundaq dédi: "méning xelqim choqum özining erkinlikige érishidu. Buning üchün jonggo démokratiyige qarap méngishi kérek. Jonggo hökümiti choqum démokratiyige qarap méngishi kérek. Shu chaghda méning xelqimning teqdirimu hel bolidu".

Ottura asiyadiki qérindashlar bizge yardem qilishi kérek

Rabiye qadir xanim yene, tili, medeniyiti we örp-adetliri yéqin bolghan ottura asiyadiki türk qérindashlirining Uyghurlargha yardem bérishini ümid qilidighanliqini ipadilep, "bizning kishilik hoquqimizning depsende boliwatqanliqigha ular yardem qilishi kérek. Xitay hökümitige ular her jehettin telep qoyushi kérek hem xitay hökümitige qéchip chiqqan qérindashlirimizni qayturup bermesliki kérek", dédi.

Rabiye qadir xanim bu yil 3 - ayda amérikining telipi boyiche, xitay hökümiti teripidin qoyup bérilip, amérikigha yitip kelgen. U ilgiri Uyghur élidiki közge körün'gen tijaretchi idi. Xitay hökümiti uni amérikidiki yoldishigha gézit ewetkenlikini bahane qilip, "dölet mexpiyetlikini ashkarilash" jinayiti bilen eyiblep, sekkiz yilliq qamaq jazasigha höküm qilghan.

Amérika we xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirining özlüksiz tirishchanliqi netijiside rabiye qadir xanim muddettin ikki yil awwal qoyup bérildi.

Rabiye qadir xanim, Uyghurlarning béshigha kelgen külpetlerni sözlesh bilen bir waqitta, Uyghurlarning weziyitining tibetlerningkige oxshap kétidighanliqini körsetti:

Biz tibetler bilen teqdirdash

Dalay lamaning tibetlerning kishilik hoquq heriketlirige yitekchilik qiliwatqanliqini tekitligen rabiye qadir xanim, zörör bolghanda, özining Uyghur xelqi üchün bu rolni oynashni xalaydighanliqini bildürüp "tibetler bilen bizning ehwalimiz oxshash. Teqdirimizmu oxshash. Shuning üchün biz ular bilen choqum hemkarlishimiz. Ularning arzuyi bizning arzuyimiz" dédi.

Dalay lamaning tibetlerning kishilik hoquq heriketlirige yétekchilik qiliwatqanliqini tekitligen rabiye qadir xanim, xelqning éhtiyaji chüshkende özining Uyghur üchün yétekchilik qilishni xalaydighanliqini bildürdürüp, "eger xelqimning dewasi shuninggha éhtiyajliq bolsa men özemni shundaq dep qaraymen" dédi.

U axirida özining nishanining Uyghur xelqining kishilik hoquqini tinch yollar bilen qolgha keltürüsh ikenlikini tekitlidi. (Arzu)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet