Rabiye qadir xanim amérika dölet mejliside yene guwahliqtin ötti


2006-04-19
Share
Rabiye qadir xanim 18-april küni amérika dölet mejliside Uyghurlarning hazirqi ehwali heqqide guwahliqtin ötken idi. AFP

Jonggo dölet re'isi xu jintawning washin'gton'gha kélip prézidént bush bilen körüshidighan'gha bir kün qalghanda amérika dölet mejlisining xelq'ara munasiwetler komitéti teripidin chaqirighan ispat bérish yighinida, Uyghur démokratiye herikitining rehbiri rabiye qadir guwahliq bérip, xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqan tughut siyasitini, siyasi mehbuslargha ölüm jazasi bérishni toxtutush üchün amérika hökümitining xitaygha bésim ishlitishini telep qildi we ürümchidiki perzentlirining ehwali heqqide toxtaldi. Bu rabiye qadirning amérika dölet mejliside mushu ikki kün ichide 2 - qétim guwaliqtin ötüshi bolup hésablinidu.

Pilanliq tughut

Rabiye qadirning eskertishiche, amérika dölet mejlisi Uyghurlar heqqide mexsus bir qanun chiqarsa we amérika hökümiti mexsus Uyghur mesilisige mes'ul bir emeldar teyinlise, bu Uyghurlar duch kéliwatqan kishilik hoquqi weziyitini yenggillitishke paydiliq bolushi mumkin.

Rabiye qadir yighinda xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüziwatqan pilanliq tughut siyasitini nuqtiliq mesile süpitide otturigha qoydi. U, "Uyghurlar pilanliq tughutni kücheytish siyasitining nishanigha aylandi," deydu. Rabiye qadirning tekitlishiche, xitay hökümiti tughutni kontrol qilish siyasiti kembeghellikni azaytish, ma'arip we sehiye parawanliqigha xejlinidighan mebleghni tijesh rolini oynaydu, dégen sewebler bilen Uyghurlargha pilanliq tughut siyasitini kücheytken bolsimu, lékin " köchmenlerni sherqiy türkistan'gha köchüshke ilhamlandurghanliqi üchün nopusning omumi sani téz köpeymekte.

Rabiye qadir, bu siyasetning Uyghur ayallirigha jismaniy we rohi zerbe élip kelgenliki heqqide toxtulup, " tughulay dep qalghan balilarni mejburi chüshürüsh we mejburi qisirlashturush ayallargha éghir jismaniy we rohi zerbe élip kelmekte," dédi.

Xitay Uyghurlargha qarita étnik tazilash élip bériwatidu

Sherqiy türkistan'gha kéliwatqan köchmenler mesilisi kishilik hoquq ziyankeshliki bilen cheklenmeydighanliqini tekitligen rabiye qadir, "rayonning muhiti bu sür'et bilen köpiyiwatqan nopusni kötürelemdu, ?" dégen endishe bilen munasiwetlik ikenlikini bildürdi. Rabiye qadirning eskertishiche, xitay hökümiti rayonning nopusini ötken 5 yilda yiligha 9% lik sür'et bilen köpeydi, dep élan qilghan bolsimu, lékin bu köpiyishni sherqiy türkistan'gha kélip olturaqlishiwatqan xitay köchmenlirining nopusi keltürüp chiqarmaqta iken.

Rabiye qadir yighindin kéyin muxbirimizgha pilanliq tughut mesilisini nuqtiliq otturigha qoyushtiki seweblirini chüshendürdi. Rabiye qadir, xitayning Uyghurlargha yürgüzgen tughut siyasitini " étnik tazilash," dep atidi we amérika hökümiti we dölet mejlisining Uyghurlarni bu " étnik tazilashtun qutquzuwélishke chaqirimen," dédi.

Siyasiy mehbus mesilisi

Rabiye qadir, siyasi mehbuslargha ölüm jazasi bérish mesilisini tilgha alghanda amérika dölet mejlisini b d t musapirlar idarisi teripidin siyasi panaliq bérilgen Uyghurlarni bezi döletlerning xitaygha qayturup bérish mesilisige diqqet qilishke chaqirdi. U, 2003 - yili pakistan da'iriliri teripidin xitaygha ötküzüp bérilgen isma'il semedning ötken yili 10 - ayda xitay da'iriliri teripidin ölüm jazasigha höküm qilin'ghanliqini eskertti. Rabiye qadir, sot mehkimisining "uni eyipleshtiki birdin bir pakiti bashqilardin ten jazasi arqiliq alghan iqrasi. Bularning ichide isma'il semedke ölüm jazasi bérishte iqranamisi pakit qilip ishletken ikki kishi 1999 - yili ölüm jazasigha buyrulup ijra qilin'ghanlar," deydu.

Ürümchidiki perzentlirining ehwalini tilgha alghanda "men bir ana bolush süpitim bilen ballirimni yaxshi körimen," dep tekitligen rabiye qadir, Uyghurlar duch kéliwatqan zulum aldida ulardin waz kéchishke mejbur bolghanliqini eskertti.

Charshenbe künki yighinni amérika dölet mejlisining awam palata ezasi kristofir simis riyasetchilik qildi. Shu künki yighinda amérika mutexessisi gutman étan, kardinal kung fondi jem'iyitining re'isi joséf kun'g, lawgey fondi jem'iyitining re'isi xarry wu qatarliqlar guwahliq berdi. (Erkin)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet