Rabiye xanim dunyadiki 8 neper erkinlik küreshchisining biri dep teriplendi


2007-02-22
Share

Rabiye qadir xanim chéxning sabiq prézidénti Vaclav Havel (soldin ikkinchi )bilen. Amérika Uyghur birleshmisi resimi.

Amérika dölet mejlisi kütüpxanisida ötküzülgen yighinda özining chéx jumhuriyitide kommunist hakimiyitige qarshi élip barghan küresh tejribiliri heqqide melumat bergen chéx jumhuriyitining sabiq prézidénti waslaw xawel, yéghin'gha alahide teklip bilen qatnashqan Uyghur milliy herikitining rehbiri rabiye qatarliq 8 neper kishilik hoquq we démokratiye pa'aliyetchisini dunyadiki eng aktip erkinlik küreshchiliri dep atap, ularni élip bériwatqan küreshliride burunqi erkinlik we démokratiye küreshchilirining tejribiliridin paydilinishqa chaqirdi.

Erkinlik küreshchisi

Yighinda, Uyghur milliy herikitining rehbiri we dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimni amérika döletlik démokratiyini ilgiri sürüsh fondi jem'iyitining re'isi karl grishman ependi alahide tonushturup sözge teklip qildi.

Karl grishman ependi, rabiye xanimni Uyghur xelqining kishilik hoquqi we erkinliki üchün küresh qiliwatqan bir pa'aliyetchi dep tonushturup mundaq dédi:

"On bir balining anisi bolghan rabiye qadir kichik tiptiki mulazimetchilik bilen tijaret bashlap nechche on milyon dollarliq bir karxanichigha aylandi. U namrat Uyghur balilirini oqutush ishlirigha alahide köngül boldi hemde Uyghur ayallirini ish igisi qilish we tijaretke ündesh üchün ming ana herikitini bashlidi. 1999‏- Yili amérika dölet mejlisi wekiller ömiki bilen körüshüsh harpisida, xitay hökümiti teripidin qolgha élin'ghan rabiye qadir sekkiz yérim yilliq qamaq jazasigha höküm qilindi. U 6 yilgha yéqin türmide yatqandin kéyin, 2005‏- yili mart éyida xelq'ara jama'etning bésimi bilen xitay hökümiti uni qoyup bérip, amérikigha ewetiwetti. Rabiye qadir amérikida Uyghur xelqining kishilik hoquqi üchün élip bériwatqan pa'aliyitini üzlüksiz dawamlashturuwatidu. Men pexirlen'gen halda rabiye xanimni sehnige teklip qilimen.

Rabiye qadir xanimning nutqi

Karl grishmanning tonushturushidin kéyin sehnige chiqqan rabiye qadir xanim mundaq dédi:

- Hörmetlik méhmanlar, bügün bu yerde sizler bilen birge bolghanliqimdin nahayiti pexirlinimen. Hemmimizge melum bolghandek, prézidént waslaw xawel ependim, sherqiy yawropada démokratiyining ghelibe qilishida muhim rol oynighan bir démokratiye pa'aliyetchisi. Uning pa'aliyti netijiside kommonist chéxsilowakiye tinchliq bilen démokratik bir döletke aylandi. Hetta bashqa döletlerge ölge bolalaydighan bir döletke aylandi. Buning üchün xawel ependimni tebrikleymen we xizmetlirini teqdirleymen.

- Özümge kelsem, men bir Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetchisi bolush süpitim bilen peqet Uyghur xelqining kishilik hoquqi üchünla emes, tibet we mongghul pa'aliyetchiliri bilen hemkarlashqan halda tibet we mongghul xelqlirining kishlik hoquqi üchünmu küresh qiliwatimen.

- Men xitay hökümiti teripidin qolgha élinishtin burun, xitay parlamintining ezasi idim. Parlamint ezasi bolghan waqtimda, xelqimning shikayetlirini we teleplirini xitay rehberlirige anglitish arqiliq xelqimge xizmet qilishqa térishtim. Lékin uzun ötmey xitay hökümiti we xitay rehberlirining niyitining bashqa ikenlikini we xelqimning teleplirige qulaq sélishni xalimaydighanliqini bilip yettim. Shuning üchün xelqimning weziyitini we xitay hakimiyiti astidiki ighir ehwalni dunyagha tonushturushqa atlandim.

Shu sewebtin xitay hökümiti 1999‏- yili méni qolgha élip 8 yérim yilliq qamaq jazasigha höküm qildi. Emma dunya jama'etchiliki, xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri bolupmu amérika hökümitining bésimi bilen 2005‏-yili 17 ‏- mart küni méni türmidin qoyup bérishke mejbur boldi. Xitay hökümiti méni türmidin qoyup bergende, chet'ellerde Uyghur kishilik hoquqi üchün élip bériliwatqan pa'aliyetlerge qatnashmasliq toghrisida agahlandurghan idi. Emma méning amérikigha kelgendin kéyin kishilik hoquq pa'aliyetlirige qatnashmasliqim, xitay hökümitining Uyghur xelqighe qarita élip bériwatqan bésimini dunya jama'etchilikige anglatmasliqim mumkin emes idi. Men xitay hökümitining tehditige qarimay, manga oxshash türmilerde yitiwatqan, türlük iskenjilerge duch kéliwatqan minglighan Uyghur qiz-oghullirining awazini dunyagha anglitishni, özömning muqeddes wezipisi dep qaridim.

- Xitay hökümiti mini türmidin qoyup bergen chaghda salghan tehditini emeliyleshtürdi. 2006‏-Yili may iyida men Uyghur amérika birleshmisining re'islik wezipisige saylan'ghandin bir nechche kün kéyin, üch oghlumni qolgha élip, qizimni qamidi we 1006‏- yili 11‏- ayning axirida dunya Uyghur qurultiyining re'islik wezipisige saylan'ghan künümning etisi, oghlum alimni 7‏- yilliq qamaq jazasigha höküm qilip, qahargha éghir pul jazasi berdi. Oghlum ablikimning aqiwiti téxi melum emes. Xitay hökümiti chet'ellerdiki Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetliri qanchilik kücheygenséri, Uyghur xelqighe qaratqan bésimini téximu kücheytmekte.

-Lékin, xitay hökümiti bésimini qandaq kücheytishidin qet'iynezer, Uyghurlarning kishilik hoquqini we Uyghur xelqining erkinlikini qolgha keltürüsh yolida élip bériwatqan pa'aliyetlirimizni izchil dawamlashturimiz hemde waslaw xawel ependimning chéx jumhuriytide démokratiyini emelge ashurghan yolini boylap mingip, Uyghur xelqining kishilik hoquqini choqum qolgha keltürimiz"

Rabiye qadir xanimning yighinda qilghan sözliri yéghin qatnashquchlirining bolupmu prézidént waslaw xawelning qizghin alqishigha érishti we waslaw xawelning öz ornidin turup rabiye qadir xanimni alahide tebriklishige seweb boldi.

Yéghinning axirida, waslaw xawelge démokratiyining sherqiy yawropada ghelibe qilishigha qoshqan töhpisi üchün, amérika döletlik démokratiye institutining mukapati bérildi. (Qanat)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet