Рабийә қадир ханимға рафто мукапати бериш мурасими өткүзүлди


2005-01-28
Share

Рабийә қадирниң хәлқара рафто мукапатини аилисидикиләргә тәқдим қилиш мунасивити билән, 26 - январ күни кәчтә вашингтондики америка дөләт мәҗлисиниң рейбен сарийи, норвигийидики рафто фонди җәмийитиниң вәкиллири, америка ташқи ишлар министирлиқи вә дөләт мәҗлисидики кишилик һоқуқ, җүмлидин уйғур мәсилисигә көңүл бөлидиған юқири дәриҗилик әмәлдарлар, америкида яшайдиған уйғурлар һәмдә уйғур давасиға қизиқидиған чәтәлликләр билән толди. Йиғин залида йәнә, рабийә қадирниң сүрити чүшүрүлгән тәшвиқ варақлири билән уйғурларниң кишилик һоқуқ әһвалиға даир матирияллар қатнашқучиларға тарқитилди.

Бу, мән вәкиллик қилидиған бу һөкүмәтниң вәдиси

Мәзкүр мурасимға қатнашқан америка ташқи ишлар министирлиқиниң шәрқий асия ишлириға мәсул муавин ярдәмчи ташқи ишлар министири рандал шрайвер (Randall Schriver) америка һөкүмитиниң рабийә қадир мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлидиғанлиқини һәмдә бу һәқтә хитай һөкүмитигә бесим ишлитидиғанлиқини билдүрди. У сөзидә йәнә, өзиниң америка һөкүмитигә вакалитән, бундақ қилишларниң һәргизму хитайниң аччиғини кәлтүрүшни мәқсәт қилмиғанлиқини әскәртип мундақ деди:

Мән бүгүнки бу мурасимда оттуриға қоюлған, бизниң мәзкур мәсилини хитай һөкүмитигә қайта қоюшимиз керәклики тоғрисидики тәләпләргә җиддий қараймән. Һәмдә бизму шундақ қилимиз. Бу, мән вәкиллик қилидиған бу һөкүмәтниң вәдиси

"Биз буларни хитайниң аччиғини кәлтүрүш үчүн яки бизниң хитай билән болған мунасивитимизни йирикләштүрүш үчүн қилмайватимиз. Биз пәқәт биринчидин, буниң бир тоғра иш болғанлиқи үчүн, иккинчидин, дуняда мушуниңға охшаш кишилик һоқуқ мәсилилиригә йеқиндин көңүл бөлидиғанлиқимиз үчүн мушундақ қиливатимиз."

Рандал шрайвер сөзидә йәнә, өзиниң америка һөкүмитигә вакалитән бу мурасимға қатнашқанлиқидин толиму пәхирлинидиғанлиқини, шундақла бу йәрдә оттуриға қоюлған пикир-тәләпләргә җиддий муамилә қилидиғанлиқини билдүрди:

"Мән бүгүнки бу мурасимда оттуриға қоюлған, бизниң мәзкур мәсилини хитай һөкүмитигә қайта қоюшимиз керәклики тоғрисидики тәләпләргә җиддий қараймән. Һәмдә бизму шундақ қилимиз. Бу, мән вәкиллик қилидиған бу һөкүмәтниң вәдиси".

Давамлиқ хәт йезиңлар

Мурасимға қәдәм тәшрип қилған америка дөләт мәҗлиси кишилик һоқуқ комитетиниң рәиси вә дөләт мәҗлиси әзаси фрәнк волф (Frank Wolf) рабийә қадирниң хәлқара рафто мукапатиға еришкәнликини тәбрикләш билән биргә, америкиниң хитайдики вәкилиниң уйғур елигә берип, түрмидә йетиватқан рабийә қадирни йоқлишини тәләп қилиш керәкликини оттуриға қойди:

"Бу мәсилигә көңүл бөлидиғанларниң һәммиси, хитай һөкүмитигә вә америкиниң хитайдики баш әлчиси кларк рәнд (Clark T. Randt) Кә давамлиқ хәт йезип, униң бу һәқтә техиму көп күч чиқиришини тәләп қилиши керәк. Шундақла мән бу мәсилини йеңидин тәйинләнгән америка ташқи ишлар министири кондолиза райсқа сунимән. Һәмдә силәрму шундақ қилишиңлар керәк. Силәр рабийә қадирниң мәсилисини буш һөкүмитигә давамлиқ сунғандила, андин буш һөкүмити хитайға бу һәқтә бесим ишлитәләйду".

Силәр рабийә қадирниң мәсилисини буш һөкүмитигә давамлиқ сунғандила, андин буш һөкүмити хитайға бу һәқтә бесим ишлитәләйду

Фрәнк волф йәнә, хитайға баридиған һәр қайси америка һөкүмәт әмәлдарлириниң бу мәсилини хитай һөкүмитиниң алдиға қойиши керәкликини, һәмдә шу сәвәптин һәр қайси тәшкилатларниңму бу мәсилидә буш һөкүмитигә қайта-қайта хәт йоллап туруши керәкликини тәкитлиди.

Силәр рабийә қадирниң аилисигә қәрздар

Хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң вашингтондики шөбисиниң дериктори т кумар (T. Kumar) Мурасимда қилған сөзидә, уларниң рабийә қадир мәсилисигә давамлиқ көңүл бөлидиғанлиқини вә хитай һөкүмитидин тән-саламәтлики яхши болмайватқан рабийә қадирни қоюп беришни күчлүк тәләп қилидиғанлиқини ейтти. У йәнә буш һөкүмитини, бу мәсилини америка-хитай мунасивәтлиридә муһим орунға қоюшқа чақирип мундақ дәйду:

"Биз йәнә, президент бушниң вә ташқи ишлар министири кондолиза райсниң бу мәсилигә җиддий қаришини тәләп қилимиз. Чүнки силәр раб &# xFBE9;йә қадирниң аилисигә қәрздар. Рабийә америка дөләт мәҗлиси әзалири билән көрүшкили кетиватқанда қолға елинған. Шуңа буниңда силәрниң мәсулийитиңлар бар. Буниңдин өзәңларни қачурмаңлар. Әмәлий һәрикәт билән уни қутулдурмиғичә, кишилик һоқуқ һәққидә нутуқ сөзлигәнниң һечқандақ әһмийити болмайду".

Бу қетимлиқ мур &# xFE8D;симни норвигийидики рафто ф &# xFEEE;нди җәмийити билән америка уйғурлири бирләшмиси бирликтә уюштурған болуп, америка уйғурлири бирләшмисиниң рәиси нури түркәл рабийә қадир вә уйғур мәсилисигә йеқиндин көңүл бөлүп келиватқан тәшкилат вә шәхсләргә тәшәккүр ейтиш билән биргә, хитай һөкүмитиниң рабийә қадирни дәрһал вә шәртсиз қоюп беришини тәләп қилди.

Пиланлиқ туғут бойичә қанун лайиһә мақуллишини тәләп қилимән

Ахирида рабийә қадирниң йолдиши сидиқ һаҗи рози әпәнди рабийә ханимға вакалитән рафто мукапатини, рафто кишилик һоқуқ фонди җәмийитиниң рәиси арне лингард (Arne Lynngard) ниң қолидин тапшуруп алди. Шундақла у мурасимда қи &# xFEE0;ған сөзидә, рабийә қадир вә уйғурларниң кишилик һоқуқ мәсилисигә көңүл бөливатқанларға көп рәһмәт ейтти һәмдә америка һөкүмитиниң бу м &# xFEEA;силигә техиму көңүл бөлишини тәләп қилди. У мундақ деди:

"Мән тәләп қилимән, пиланлиқ туғут бойичә хитайниң уйғурларға қаратқан сиясити тоғрисида америка коңгәрисиниң қанун лайиһә мақуллишини тәләп қилимән. Президент буш әпәндиниң бу қанун лаһийисини коңгәрисқа қайтуривәтмәй, имза қоюшини тәләп қилимән. Норвигийә хәлқи вә норвигийә һөкүмитиниң уйғурларниң кишилик һоқуқи вә хитайниң уйғурларға қаратқан пиланлиқ туғут сияситигә давамлиқ қаттиқ көңүл бөлүшини тәләп қилимән".

Мәзкүр мурасимға йәнә, америка дөләт мәҗлиси әзалиридин илена рос-летинен ханим, доналд пейн вә илгири уйғур елини зий &# xFE8E;рәт қилип кәлгән америка ташқи ишлар министирлиқиниң демократийә вә кишилик һоқуқ ишлириға мәсул сабиқ ярдәмчи министири лорен крейнер қатарлиқларму қатнишип, рабийә қадир вә уйғурларниң кишилик һоқуқ вәзийити һәққидә сөз қилди.

Йилда бир тарқитилидиған рафто кишилик һоқуқ мукапати норвигийилик атағлиқ кишилик һоқуқ паалийәтчиси профессор соролф рафто (Thorolf Rafto) ни хатириләш йүзисидин қурулған болуп, у 1986 - йили аләмдин өткән. Шундақла рафто мукапати, пүтүн дуня миқясидики, инсан һәқлири билән шоғулланған вә буниңға зор төһпә қошқан шәхсләргә берилиду. Адәттә буниңға еришкәнләрниң көпинчиси арқидинла нобил тинчлиқ мукапатиғиму еришкән. (Пәридә)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт