Рамизан вә уйғурлар

Һәммигә мәлумки, рамизан ейи пүтүн айлардин улуғ вә қиммәтлик болған бир айдур. Рамизан ейи мусулманлар үчүн, чоң бир мол һосул вақтидур. Пүтүн мусулманлар, җүмлидин уйғурлар рамизан ейиға наһайити зор әһмийәт бериду. Шуңа уйғурлар бу айни 11айниң падишаһи вә бәрикәт ейи дәп қарайду.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2010.08.23
Dua-qilish-305.jpg Youtube.com Дин елинған бу сүрәттә, дуа қилиш көрситилгән.
Youtube.com Дин елинди.

Техи йеқинқи йилларғичә уйғурларда рамизанда иптар вә суһур вақитлирида игиз җамиләрниң үстигә чиқип нағра челиш адәтлири бар иди. Уйғур балилириниң хушаллиқлирини изһар қилиш үчүн ахшамлири "рамизан ейтиш" адәтлири һазирму қисмән җайларда, хусусән уйғур йезилирида сақлинип кәлмәктә.

Рамизан һәққидә көпрәк мәлуматқа игә болуш үмиди билән сәуди әрәбистаниниң мәдинә мунәввәрә шәһиридә турушлуқ абдуләзиз һаҗимға бир қанчә соал билән мураҗиәт қилған идуқ.

Абдуләзиз һаҗим билән сөһбәт

Абдуләзиз һаҗим рамизанда вақитни чиң тутушниң әһмийити тоғрилиқ тохтилип мундақ деди: " рамизан ейида қилинған яхши әмәлләргә башқа вақитларда қилинған яхши әмәлләрдин әлвәттә көп саваб йезилидиғанлиқи бир һәқиқәт. Рамизан ейи йилда бир қетимла кәлгини үчүн наһайити тиз өтүп кетиду, нурғун кишиләр бу пурсәтни чиң тутуп, бу айниң хәйратлиридин толуқ мәнпәәт алалисиму, йәнә көплигән кишиләр әс һушини тепип болғичә бу ай өтүп кетиду. Бу айниң қәдрини билгәнләр, пурсәтни ғәнимәт билгәнләр бу айниң шарапитидин һәвзи кәвсәрләрни ичәлигәндәк, биғәмликтә өткәнләр пушайман қилиду. Йәнә бир рамизан кәлсә вақитни чиң тутсам вә бу айдин толуқ пайдилансам дәп арзу қилиду. Әмма нурғунлиқиниң өмри иккинчи рамизанға йәтмәйду. Чүнки худди қәдимкиләр ейтқандәк 'өмүр атқан оқ' тур."

Абдуләзиз һаҗим уйғурларниң рамизан ейидики есил адәтлири һәққидә тохтилип мундақ деди:

"Уйғурлар қәдимдин тартип мусулманчилиқ қаидилирини әң яхши рәткә салған вә әң чивәр хәлқтур. Уларниң рамизан ейиға хас бәкму есил әнәнилири вә яхши адәтлири бардур. Уларни төвәндикидәк ихчамлашқа болиду:

Уйғурлар рамизан ейи ичидә бәш вах намазни өз вақтида толуқ ада қилиш билән биргә, кишиләргә азар бериштин вә уларни рәнҗитип қоюштин бәкму һәзәр қилиду. Рамизан ейида шунчилик сехий болуп кетидуки, сәдиқини көп бериду, аҗиз - оруқларға ярдәм қилиду, йетимларниң бешини силайду. Рамизан ейи қуран чүшкән ай болғанлиқтин, уйғурлар бу айда қуранни көп оқуйду, көпинчиси рамизан ейида қуран кәримни тамам қилиду. Уйғурларниң чоң әр - аяллири ахшамлири таравиһ намизиға чиқип, җамаәт болуп намаз оқуйду. Балилар рамизан ейтип көңүллирини шад қилиду.

Рамизан ейи бойичә һәр қандақ бир уйғур аилисидә мәсчит җамаәтлирини, қошниларни, хизмәтдашларни вә уруқ - туғқанларни иптарға чақирип уларни иптар қилдуруш адити бар. Улар ата - анисини, қейин ата - қейин анисини алаһидә иптар қилдуруп, уларниң дуалирини елишқа бәк әһмийәт бериду.

Уйғурлар өзлири мәнсуп болған ислам дининиң көрсәтмиси вә әҗдадлириниң әнәниси бойичә, рамизан ейида ғәйвәт, шикайәт, гәп тошуш, ялған сөзләш, башқиларға азар бериш қатарлиқ яман ишлардин вә пүтүн начар әхлақлардин йирақ туриду. Улар телевизор көрүш билән вә пайдисиз сөһбәтләргә қатнишиш билән вақитни исрап қилмайду. Бәлки бу айда саваблиқ ишларни қилиду. Уйғурлар мундин башқа, гүзәл әхлаққа тоғра кәлмәйдиған адәтлирини бу айда түзитиш вә өзини ислаһ қилишқа әһмийәт бериду. Чүнки бу ай уйғурларда тәрбийә елиш вә яхши адәтләрни өзидә йетилдүрүш ейи һесаблиниду. Уйғурлар рамизан кечилиридә дуани көп қилиду, кечиниң ахиридики дуа иҗабәт болидиған вақитни қолдин бәрмәсликкә тиришиду."

Уйғурлардики ғәмхорлуқ адити

Абдуләзиз һаҗим уйғурлардики ярдәмсөйәрлик хисләтлири үстидә тохтилип мундақ деди: "уйғурлар рамизан ейида пул - маллириниң закитини айрип, җәмийәттики пеқирларни, йетим - йесирларни йоқлайду, уларға ярдәм қилиду, һаҗәтлирини рава қилиду. Улар рамизанниң ахирқи күнидә йетим - йесирларниң йүзлирини күлдүрүш үчүн фитир сәдиқиси бериду. Рози һейт күнидә болса, чирайлиқ миллий кийимлирини кийгән һалда, хушал - хорам һейт намизиға берип, мусулманлар аммиси билән қучақлишип қанғучә көришиду, айлардин бери, бир - бири билән көрүшәлмигәнләр бу җайда учришиду вә һал - әһвал соришиду. Андин улар аввал ата - анилирини, андин туғқанлирини зиярәт қилип, уларниң көңүллирини шад қилиду, улар билән һейтлайду, кәмбәғәлләргә хәйр - еһсан қилиду, балиларға һейтлиқ берип уларниң көңүллирини шад қилиду."

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.