Tajikistan prézidénti imameli raxmanop xitay ziyaritini bashlidi


2007.01.15

tajikistan-raxmanov.jpg
Tajikistan prézidénti imameli raxmanop. 2006 – Yili 6 – noyabir tartilghan. AFP

1- Ayning 15-küni tajikistan prézidénti imameli raxmanop xitaygha qaratqan bir heptilik dölet ishliri ziyaritini bashlidi. Xitayning shinxu'a agéntliqining uchuridin melum bolushiche, 15- yanwar küni xu jintaw béyjingdiki xelq sariyida raxmanopni kütüwélish murasimi ötküzgen hemde ikki dölet rehbiri arisida resmiy söhbet élip bérilghan.

Tajikistanning" awésta" uchur torining xewer qilishiche, imameli raxmanop bilen xu jintaw ikki dölet munasiwetlirining yuqiri derijide tereqqi qiliwatqanliqining simwoli süpitide " xitay-tajikistan inaq-qoshnidarchiliq, dostluq we hemkarliq shertnamisi" ni imzalidi.

Ikki dölet rehbiri özara munasiwetlirige yuqiri baha berdi

Xitayning shinxu'a agéntliqining uchuridin qarighanda, xitay dölet re'isi xu jintaw tajikistan bilen xitay diplomatik munasiwet ornatqan 15 yildin buyan ikki terep munasiwetlirining muqim tereqqi qilip, körünerlik netijilerni qolgha keltürgenlikini, ikki dölet rehberliri qoyuq bérish kélish qilip, özara dostluq we chüshinishni chongqurlashturup, ikki terep arisidiki tarixtin éship qalghan chégra mesililirini üzül-késil hel qilghanliqini shuningdek yene shangxey hemkarliq teshkilati we b d t ramkisi astidiki özara baghlinishliq zor mesililerde yaxshi maslishish we tengshesh pozitsiyiside turup kelgenlikini mu'eyyenleshtürdi.

Tajikistan prézidénti imameli raxmanopmu ikki dölet munasiwetlirige yuqiri baha bérip, tajikistan bilen xitayning diplomatik munasiwet ornatqandin buyan siyasiy, iqtisadiy, medeniyet -ma'arip jehetlerdin ilgiri bolup baqmighan halda yuqiri derijide tereqqi qilghanliqi, tajikistan terepning " bir xitay siyasitide ching turup, xitayning birlikke kélish chong ishlirini dawamliq qollap kelgenlikini" tekitlidi.

"Üch xil küchke" ortaq qarshi turush qayta tekitlendi

Xitay axbarat wasitiliridin shinxu'aning uchuridin qarighanda, xitay dölet re'isi xu jintaw tajikistan rehbiri imameli raxmanopqa ikki dölet munasiwetlirini buningdin kéyin téximu chongqurlashturushqa munasiwetlik besh xil teklipni otturigha qoyghan bolup, bular siyasiy, soda-iqtisad, medeniyet qatarliq köp sahelerni öz ichige alghandin tashqiri bixeterlikni qoghdash we xelq'ara hem rayon xaraktérlik mesililerdiki ortaqliqni kücheytishkimu qaritilghan. Xu jintaw besh xil teklipining üchinchi nuqtisi süpitide bixeterlik hemkarliqini kücheytip, "uch xil küchler", chégra halqighan jinayetchiliktin ortaq mudapi'e körüsh we ortaq zerbe bérish shuningdek ikki dölet we rayonning tinchliqi, muqimliqi hem bixeterlikini qoghdash" dep körsetken.

Imameli raxmanopmu tajikistanning "xitay bilen xelq'ara we rayon xaraktérliq ishlarda mashliship, qet'iy halda "üch xil küch"ke zerbe bérish mejburiyitini ada qilidighanliqi"ni bildürgen.

Uyghur musteqilliq herikitige zerbe bérish ikki dölet shertnamisidin orun alghan

tajik-xitay-200.jpg
15 – Yanwar küni, tajikistan prézidénti imameli raxmanop xitay ziyaritini bashlidi xitay dölet re'isi xu jintaw bilen söhbette. AFP

Xitay bilen tajikistan rehberliri imzalighan 18 maddiliq" xitay-tajikistan inaq-qoshnidarchiliq, dostluq we hemkarliq shertnamisi"ning 7-maddisi süpitide Uyghur musteqilliq herikitige ortaq zerbe bérish tekitlen'gen bolup, ikki dölet arisida tüzülgen térrorchiliq, bölgünchilik we radikalizmgha qarshi turush" kélishimlirige bina'en" we shangxey hemkarliq teshkilatining ramkisi astida dawamliq chare tedbir qollinip, sherqiy türkistan térrorchilirini öz ichige alghan térrorizm, bölgünchilik we radikalizmning barliq shekillirige ortaq zerbe bérish" dep qarar qilin'ghan.

Melumki, tajikistan shangxey hemkarliqigha eza döletlerning biri, tajikistan bilen Uyghur élining arisida besh yüz kilométir chégra liniyisi bar bolup, tajikistan, afghanistan we Uyghur éli tutishidighan waxan karidori ezeldinla Uyghur éli bilen jenubiy asiya we ottura sherqni baghlaydighan muhim ötkeldur. Xitay da'iriliri tajikistan we afghanistan chégra liniyisining sherqiy türkistan musteqilchilirining heriket bazisi bolup qélishidin izchil türde ensirep kelgen. Uning üstige yene tajikistan bilen Uyghur éli arisidiki chégra liniyisi mesiliside sowét ittipaqi dewridin tartipla talash-tartish dawamliship kelgen bolup, buningdin bir qanche yil ilgiri xitayy bilen tajikistan chégra siziqlirini muqimlashturghan idi.

Tajikistan hökümiti izchil türde xitay hökümitining Uyghurlarning siyasiy heriketlirini térrorizm bilen baghlap zerbe bérish teleplirini qollap kelgen , bu qétim imameli raxmanop yene bir qétim xitay hökümitige bu mesilide dawamliq xitayni qollaydighanliqini tekitlidi.

Tajik rehbirining ziyaritining arqa körünüshliri

Tajikistan prézidénti imameli raxmanopning béyjing ziyaritidin bir hepte ilgiri xitay pamir égizlikidiki tajikistan'gha yéqin bir jayda sherqiy türkistan islamiy herikiti dep atalghan bir teshkilatning herbiy meshq bazisini weyran qilip, atalmish" 18 neper térrorchini" öltürüp, 17sini qolgha chüshürgenlikini élan qilish arqiliq tajikistan bilen Uyghur éli arisidiki chégra liniyisining atalmish térrorchilarning heriket qiliwatqan, xitay we tajikistan üchün tehdidlik nuqtilar ikenlikidin signal berdi. Xitay axbarat torliri weqe yüz bergen jayning tajikistan'gha 20 nechche kilométir kélidighanliqini körsitishti. 2006-Yili 9-ayda xitay bilen tajikistan ikki dölet chégra rayonida "hemkarliq 2006"namliq birleshme herbiy manéwir ötküzgen bolup, buninggha xitayning Uyghur élida turushluq qoralliq saqchi we azadliq armiye qisimliri hemde tajikistanning hawa we quruqluq qisimliri ishtirak qilghan shuningdek manéwirning Uyghur musteqilchilirige qarshi turushni meqset qilidighanliqi bildürülgen idi.

Tajikistan aliy soti prézidént imameli raxmanopning béyjingni ziyaret qilishigha toghrilap, "türkistan islam partiyisi, hizbul tehrir, özbékistan islam herikiti" qatarliq 10 teshkilatni térrorluq teshkilat dep békitip, ularning tajikistandiki herkitini chekleydighanliqini élan qildi. Közetküchiler düshenbe da'irilirining bu arqiliq xitayni xatirjem we xushal qilmaqchi bolghanliqini perez qilishmaqta. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.