Хәлқни алдаштики васитә -ясалма қәһриманлар


2007.09.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Тарих қәһриманларни яритиду, қәһриманлар йәнә өз төһпилири билән тарихий ялдамиларни қалдуруш арқилиқ тарих бәтлирини бейитиду. Тарихий қәһриманларниң шанлиқ иш излири бир милләт вә дөләт үчүн муһим роһий байлиқтин ибарәт болғанлиқи үчүн һәр қандақ бир милләт вә һөкүмәт өз қәһриманлириға йүксәк һөрмәт билдүрүп, яш әвладларни вәтәнпәрвәрлик һәм милләтпәрвәрлик роһи билән тәрбийиләшкә әһмийәт бериду.

Лекин, инсанийәт тарихида мәлум бир еһтияҗ үчүн қәһриманларни ясаш вә ойдуруп чиқириш һәм тикләш арқилиқ көзлигән мәқсәтлиригә йетиш вәқәлириму садир болған. Совет иттипақи йимирилгәндин кейин, сталин рәһбәрликидики совет коммунистлириниң әнә шундақ сүний қәһриманлиқ образлирини ясап чиққанлиқини биливелишти . Әнә шуларниң бири вәтән урушиниң қәһримани зоядур.

ясалма қәһриман зоя

Совет иттипақи йимирилгәндин кейин, совет коммунистлириниң нурғунлиған җинайи қилмишлири паш болди. Кишиләр ленинниң әсиргә чүшкән чар падишаһни аилә әзалири билән өлтүриветишкә буйруқ бәргәнлики, ички уруш җәрянида милйонлиған бигунаһ кишиләрниң қирғин қилиниши, 1937-1938-йиллиридики чоң тазилашта милйонлиған кишиләрниң өлтүрүлүп, әмгәк лагерлириға һәйдилип, ханивәйран қилинғанлиқи шуниңдәк 1941-1945-йиллиридики совет -герман уруши мәзгилидә сталинниң совет хәлқи вә әскәрлиригә салған зулуми һәм башқа көплигән вәқәләрниң сирлирини биливалди.

Әнә шундақ вәқәләрниң бири сталинниң сүний қәһриманларни ясап чиқип, буни қәһриманлиқни тәшвиқат қилиш үчүн ишләткәнлики болуп, вәтән уруши мәзгилидә вә 50-йилларда даңқи пүтүн коммунистик әлләргә кәң таралған зояниң һекайиси буниң мисали болса керәк.

1941-Йили совет иттипақини германийиниң таҗавузидин қоғдаш урушиға атлинип, партизанлиқ уруш җәрянида дүшмәнниң қолиға чүшүп қелип, тиз пүкмигәндин кейин дарға есилған зояниң қәһриманлиқ иш излири әйни мәзгилдә пүтүн совет иттипақи вә башқа сотсиялистик әлләрдики яшларниң қәлбини ләрзигә салған. Сталин пүтүн яшларни зоядин үлгә елип, җәң мәйданиға атлинишқа чақирған болуп, сансизлиған яшлар әнә шу зояниң қәһриманлиқ роһиниң илһами астида германийә әскәрлири билән болған җәңләрдә һаятидин айрилған иди.

50-Йилларда зоя һәққидә кино вә тиятирлар ишләнди, роман-повестлар вә башқа хил жанирдики әсәрләр йезилди. Зоя һәққидики әсәрләр хитай вә башқа сотсиялистик мәмликәтләрдиму тәрҗимә қилинип нәшир қилинип, яшларни зоядин үлгә елишқа чақирилди.

Ундақта зоя растинла шундақ қәһриманму? зоя һәққидики һекайиләрниң һәммиси растму? совет иттипақи йимирилгәндин кейин русийидә зоя һәққидики һекайиләрниң ойдурма икәнлики һәққидә сөз чөчәкләр тарқалди.

Зояниң әсли һекайиси

Йеқинда бир хитай аптор бу һәқтә мәхсус мақалә елан қилған болуп, у зояни тәтқиқ қилған русийә тарихшунаси александир белофни зиярәт қилған. Александир белоф зояниң һекайиләрдә тәсвирләнгәндәк москвалиқ болмастин бәлки москваға көчүп кәлгәнлики һәмдә москвада оқутқучилиққа орунлашқан униң дадисиниң 1937-1938-йиллири хәлқ дүшмини дәп қарилип қолға елинғанлиқини ейтқан. Зоя һекайиләрдә тәсвирләнгәндәк ундақ очуқ йоруқ, шох қиз болмастин бәлки ғәмкин йүридиған , һеч ким билән арилашмайдиған қиз икән.

Уйғур тилиға тәрҗимә қилинған " зоя вә шура" намлиқ китабта һәмдә "зоя" намлиқ кинода зояниң германийә әскәрлириниң һәрбий лагерини көйдүрүш җәрянида душмән тәрипидин сезип қелинип, қолиға чүшүп қалғанлиқи сөзләнгәндә болса, йәнә башқа һөкүмәт учурлирида униң герман әскәрлириниң һәрбий атханисини көйдүривәтмәкчи болғанда қолға чүшкәнлики сөзлиниду.

Әсли вәқә : зоя пуқраларниң өйлирини көйдүрүш җәрянида қолға чүшкән

Мәтбуатларда йезилишичә, мәхсус зояниң иш-излирини тәтқиқ қилған русийә тарихчиси алексей лебходоф 2006-йили зоя дарға есилған москва областиниң петрошов йезисини зиярәт қилғанда , әйни вақитта зояниң дарға есилған әһвални өз көзи билән көргән бир киши билән учришип қалған. У киши 1941-йили германларниң зояни дарға асқанлиқини өз көзи билән көргән һәмдә зояниң дарға есилишидин илгири уларниң йезисидики бир қанчә өйниң көйдүриветилгәнлики, бу өйләрниң бир қанчә кечә-күндүз көйгәнликини, көплигән кишиләрниң өй-макансиз қалғанлиқи һәмдә немисларниң көзәтчиликни күчәйткәнликини ейтип бәргән.

Бу кишиниң ейтип беришичә, уларниң қошниси истипан исимлик киши зоя исимлик бир қизниң өзиниң өйини көйдүривәткәнлики үчүн уни тутувалғанлиқи, әгәрдә уни тутувалмиғанда униң йәнә йезидики қанчилиған өйләрни көйдүриветиши мумкинликини билдүргән. Истипан зояни тутувалғандин кейин, уни өйидә бираз қамап қоюп, андин кийимлирини салдуруп, сиртқа елип чиқип, көйдүрүвәткән өйләрни көрситип сазайи қилған, бир аял зояға бир малтақ мәйнәт суни чечивәткән, йәнә бир аял зояни калтәк билән урған. Әтигәндә , герман әскәрлири йетип келип, зояни урған.

Зоя дадисиниң җинайитини ақлимақчи болған

Александир белофниң қаришичә, зоя хәлқ дүшмини дәп тутуп кетилгән дадисиниң җинайитини ююш үчүн коммунистик яшлар иттипақиниң һәрбий разветка гурупписиға қатнашқан болуп, уларға дүшмән әһвалини разветка қилиш вәзиписи берилгән.

У өз алдиға иш көрүп, дүшмәнниң әһвали толуқ игиләнмәй туруп, кишиләрниң өйлирини хата көйдүргәндә йәрлик рус пуқралири тәрипидин тутивелинип, германларға тапшуруп берилгән, зояниң дарға есилиш әһвалини көргән григорий тарасоф әйни вақитта немисларниң зояни барлиқ йеза аһалилириниң алдида дарға асқанлиқи, зояниң бешини төвән селип һеч немә демәй турғанлиқи, немислар униң бойниға ағамчини салғанда униң немисларни қорал ташлап тәслим болушқа чақирғанлиқи һәмдә астидики йәшик тепип йиқитилғандин кейин униң өлгәнликини әмма униң "сталин яшисун !" дегәндәк шуарларни товлимиғанлиқини ейтип бәргән. Зояниң җәсити дарда бир ай турғандин кейин, бир қанчә қери-чөриләр уни дәпнә қилған икән.

Қәһриманни талишиш

Зояни өз қоллири билән тутувелип, уни өз өйлирини көйдүривәткәнлик җинайити билән әйибләп, униңға мәйнәт су чачқан, уни калтәклигән вә уни ялиңач һалда сазайи қилған һәмдә ахирида таҗавузчи гитлер әскәрлиригә тапшуруп бәргән петрошов йезисидики кишиләр 1942-йили зояниң совет иттипақиниң қәһримани дегән намға еришип, униң қәһриманлиқ иш-излири тәшвиқ қилинғандин кейин , бирдинла зояни талишип, уни " бизниң қизимиз, бизниң йезимизниң қәһриман қизи" дәп пәхирлинишкә башлиған. Петрошов йезисидикиләр тәхминән 60 йил вақит зоядин пәхирлинип йүргән болса, совит иттипақи йимирилгәндин кейин қайтидин зояниң һекайисиниң әсли маһийити һәққидә сөзләшкә башлиған.

Зояниң һекайиси растчиллиқ билән ялғанчилиқниң тоқунуш нуқтиси болуп, у милйонлиған бигунаһ җанларниң сиясий оюнларниң қурбани сүпитидә қандақ вәйран қилинғанлиқиниң символи болуп қалди. Сталин һөкүмитиниң нурғунлиған сирлири , рәзилликлири вә ялғанчилиқлири тарихниң адил соти алдида бир-бирләп паш болушқа башлиди.(Үмидвар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.