Rusiye armiyisi shitab bashliqining xitay ziyariti we rusiye-xitay herbiy munasiwetliri


2007.03.05

RUSSIA-CHINA-MILITARY-69.jpg
2005 - Yili 18 - awghust küni, rusiye bilen xitay birliship élip barghan tinchliq 2005" namliq manéwiri bashlan'ghan küni xitay azadliq armiyisini qomandani lyang gu'anglyé we rusiye armiyisi qomandani yuri baluyéwisky rusiyining wladiwostok shehiride . AFP

Rusiye qoralliq küchliri bash shitab bashliqi baluyéwskiyning xitay ziyariti iran yadro krizisi ötkürleshken, pelestin –isra'iliye toqunushi, iraqni öz ichige alghan ottura sherq mesilisi murekkepleshken shuningdek prézidént putinning amérikini tenqid qilishi bilen ikki terep arisida bir-birining adrésigha tenqidiy pikirlerni éytish meydan'gha kelgen bir peyitke toghra kelgen bolup, en'giliye radi'o téléwiziye shirkiti b b s général baluwéwskiyning meqsiti " xitay herbiy da'iriliri bilen ikki dölet herbiy hemkarliqlirining istiqbali, herbiy téxnika hemkarliqi we qoral-yaraq sodisi shuningdek birleshme herbiy manéwir ötküzüsh pilani qatarliq köp terepler boyiche muzakirilishishtin ibaret" dep körsetti.

Ziyaretning asasiy meqsiti – birleshme herbiy manéwir

Rusiye mutexessislirimu rusiye bash shitabi bashliqining bu qétimqi ziyaritining asasliq meqsitining bu yil 7-ayda ötküzülidighan birleshme herbiy manéwir pilanigha munasiwetlik mesililerni muzakire qilishqa qaritilghanliqini eskertti.

Ikki terep arisidiki kélishimge bina'en rusiye we xitay armiyisi 7-ayning 18-künidin 25-künige rusiyining ural rayonida keng kölemlik birleshme manéwir ötküzmekchi. Bu qétimqi maniwer 2005-yilidikige oxshash " tinchliq üchün " dep atalghan bolup, xewerlerdin qarighanda, ural rayonida élip bérilidighan birleshme manéwirgha rusiye we xitay armiyisi her biri üch ming kishilik qoshun chiqarghandin bashqa yene shangxey hemkarliq teshkilatigha eza döletlerdin qazaqistan, özbékistan, tajikistanlarmu ayrim -ayrim halda 100 kishilik etret, qirghizistan 30 kishilik etret ewetip, manéwirgha qatnashturudiken, shuningdek yene rusiye we xitay aliy derijilik siyasiy hem herbiy rehberliri manéwirning jeryanini közdin kechüridiken.

Rusiye bilen xitayning tunji birleshme herbiy manéwiri 2005-yili, xitayning shendong ölkisi erapida élip bérilghan bolup, rusiye tanka, hawa we quruqluq armiyisining 1800 neper jengchi –ofitséri xitay térritoriyisige kirip, manéwirgha ishtirak qilghan, xitay sekkiz ming eskirini qatnashturghan idi. Rusiye –xitay armiyisining birleshme manéwiri amérika we bir qisim tinch okyan döletlirining diqqitini jelip qilghan hemde xitay hem rusiye rehberliri bu manéwirning 3- döletke qaritilmaydighanliqini tekitlisimu, biraq, beribir közetküchiler buning amérikining asiya- tinch okyan rayonidiki herbiy tesirige heywe qilish ikenlikini perez qilishqan idi.

Rusiye xitayning muhim herbiy shériki

Xitayning shinxu'a agéntliqining uchuridin melum bolushiche, yekshenbe küni xitay herbiy ishlar komitétining mu'awin re'isi gu boshung, xitay dölet mudapi'e ministiri saw gu'angchu'en qatarliqlar béyjingda baluyéwskiy bilen körüshüp söhbetleshken.

Gu boshung sözide rusiye bilen xitayning " ewladtin ewlad dost bolush, menggü düshmenleshmeslik pirinsipi boyiche " özara munasiwetlirini chongqurlashturghanliqigha yuqiri baha bergen. Baluyéwskiymu rusiye-xitay istratégiyilik hemkarliq munasiwetlirige yuqiri baha bergen.

Rusiyining "musteqilliq géziti" rusiye-xitay herbiy munasiwetliri heqqide bir parche maqale élan qilip, nöwette, rusiye bilen amérika hem shimaliy atlantik okyan ehdi teshkilatining munasiwetlirining barghansiri soghuqliship qélishigha egiship, rusiye herbiy rehberlirining özining tesir da'irisidiki rayonlarni qurush we kücheytishni qarar qilip, asiyani nishan qilghanliqi, xitayning rusiyining chet'ellerdiki asasliq herbiy shérikige aylan'ghanliqini otturigha qoyghan.

Rusiye amérikigha qarshi xitay qerti oynimaqta

Bir qisim rusiye mutexessisliri xitay bilen rusiyining özlirining amérika bilen bolghan munasiwetliride bir –birini da'im qert qilip oynaydighanliqini otturigha qoyushmaqta. "Musteqilliq géziti"diki maqalide moskwaning béyjingni herbiy ittipaqqa ekirishni burundinla, bolupmu, moskwaning gherb bilen jümlidin amérika bilen bolghan munasiwetliri jiddiyliship qalghan ehwal astida oylashqanliqini tekitleydu. Chünki, téxi yéqinda rusiye prézidénti putinning gérmaniyidiki bixeterlik yighinida amérikini eyiblishidin kéyin, ikki dölet arisida bir-birini tenqid qilish weziyiti körüldi, uning üstige yene amérikining chéxiye qatarliq sherqiy yawropa elliride bashqurulidighan bombidin mudapi'e körüsh sistémisi ornitish pilani rusiyini téximu narazi qildi.

"Amérika awazi" radi'osi teripidin élan qilin'ghan uchurgha asaslan'ghanda, rusiye herbiy ishla mutexessisi félikxawer rusiyining xitay bilen bolghan birleshme herbiy manéwiri arqiliq özining amérikigha bolghan naraziliqini ipade qilmaqchi bolghanliqini tekitleydu.

Xitayning meqsiti herbiy téxnika we qoral-yaraq

Rusiye bilen bolghan herbiy hemkarliqlardin xitayningmu öz aldigha közligen meqsiti bar bolup, közetküchiler xitayning meqsitining bir tereptin rusiye bilen bolghan munasiwetliri arqiliq asiya–tinch okyan rayonigha öz küchini körsitish bolsa, yene bir tereptin rusiyining herbiy téxnikilirigha érishish hem ilghar qoral-yaraqlirini sétiwélishtin ibaret ikenlikini körsitishti. Chünki, xitay rusiyining ilgha küreshchi ayropilanlirigha muhtaj bolup, ötken yili rusiye da'iriliri bularni sétip bérishqa qarshi chiqqan, emmabu qétim buninggha qoshulghan iken.

Lékin, rusiye mutexxesislirining köz qarishi birdek emes bolup, köpinche mutexessisler rusiye bilen xitay arisidiki munasiwetning bir-biridin paydilinish tüsi alghanliqi, uning mustehkem emesliki hem özara ishenchning yoqluqini otturigha qoyushmaqta, rusiye mutexessisi arbatop " rusiye bilen xitay arisidiki her qandaq ittipaqchiliq munasiwet rusiyini akiliq orun'gha emes belki kichik ukiliq orun'gha chüshürüp qoyidu. Chünki, xitayning iqtisadiy küchi rusiyidin küchlük, kelgüside xitay herbiy jehettin rusiyidin éship kétishi mumkin, shunga rusiye xitay bilen herbiy ittipaqdashliq munasiwet ornatmasliqi mumkin" deydu.

Bir qisim rus analizchiliri xitay bilen bolghan munasiwette éhtiyatchan bolushni otturigha qoysa, xitay mutexessisliri emdi rusiyining burunqi sowét ittipaqidek özini junggoning akisi kebi körsitelmeydighanliqini eske salmaqta. Heqiqeten, ötken esirning 50-yilliridiki sowét –xitay munasiwetliride moskwa aka, béyjing uka halitide bolup, bu xil ehwal axiri ikki dölet munasiwitining tengpungsizliqini keltürüp chiqarghan. (Ümidwar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.