Русийә кәлгүсидә мусулман дөлитигә айлинамду?


2007.02.12

RUSSIA-CHECHNYA-MASKHADO-12.jpg
1999-Йили 22-сентәбирдә, чечәнләрниң рәһбири арслан мәшәдов мухбирларниң соаллириға җаваб бәрмәктә.Узун йиллар совет иттипақиниң милләтләр мәсилисини тәтқиқ қилған алим павл гоблә әпәнди русийининиң кәлгүсидә мусулман дөлитигә айлиниш мумкинлики барлиқини оттуриға қойди. AFP

Русийә нөвәттә, мусулманларға нисбәтән қандақ ташқи вә ички сиясәт йүргүзүш синиқиға дуч кәлмәктә. Русийә ташқи җәһәттин оттура шәрқтики мусулман дөләтлири билән болған мунасивәтлирини яхшилашқа тиришмақта. Дүшәнбә күни русийә президенти оттура шәрқтики сәуди әрәбистан, қатар вә идорданийәдин ибарәт үч дөләткә қаратқан зияритини башлиған.

Дүшәнбә күни сәуди әрәбистанға йетип келип, сәуди падишаһи билән көрүшүп, сода-иқтисад вә террорчилиққа қарши күрәш вә башқа темиларда сөһбәт қилған. Хәвәрләрдин қариғанда, русийидики мусулманларниң сани 30 милйон әтрапида болуп, чәчәнистан вәқәлирдин кейин русийиниң мусулманлар дунясидики тәсири сәлбий түс алған һәмдә русийиниң оз ичидики мусулманларға нисбәтәнму начар муамилиләрдә болуватқанлиқи тәнқид қилинмақта. Бирақ, америка алими павил гобәлниң қаришичә, русийидики мусулманларниң сани үзлүксиз көпийип, кәлгүсидә русийидики мусулманларниң сани руслардин ешип кетиши мумкин икән.

Узун йиллар совет иттипақиниң милләтләр мәсилисини тәтқиқ қилған алим павл гоблә әпәнди русийининиң һазирқи нопус әһвали, русларниң нопус җәһәттә азийишқа қарап йүзлиниватқанлиқини нәзәргә елип, русийидики мусулманларниң сан җәһәттә руслардин ешип кетиш билән мусулман дөлитигә айлиниш мумкинлики барлиқини оттуриға қойди.

Мусулманларниң сани тез ашқан

Америка алими гоблениң пикирлириға таянғанда мусулманларниң нопус җәһәттә ешиши тәбиий көпийиштин башқа йәнә йеңи көчмәнләр һесабиғиму көпәймәктә. Һәр йили мәркизий асия вә кавказийә районлиридин миңлап мусулманлар русийигә кәлди һәм кәлмәктә, униң үстигә мусулманларниң аилиси көп балилиқ болуп, бу нопусниң тез ешишидики муһим бир амил, мусулманларниң саниниң ашқанлиқиниң испатлиридин бири 1991-йили русийидә 300 мәсчит бар болған болса, һазир 8 миңға йәткән, 1989-йилидин бәри мусулманларниң көпийиш нисбити 40-50% болған.Русийидин өткән бир йилда 13 миң адәм һәҗгә барған.

Хәвәрләрдин қариғанда, өзбекистан, таҗикистан, қирғизистан җумһурийәтлиридин бир қанчә милйон аһалиниң русийиниң оттура вә ғәрбий сибирийә һәтта йирақ шәрқ районлириғичә тарқилип, түрлүк кәсип билән тирикчилик қиливатқанлиқи мәлум. Болупму, волга-урал бойлири һәм сибирийә районидики көплигән дәһқанчилиқ ишлири өзбекләр тәрипидин беҗирилгән болуп, русийә бу әмгәк күчлиригә муһтаҗ икән. Әгәр бу аһалилар у йәрдә маканлишип қалса, уларниң көпийишиму тез болидикән.

Америка алими гобле мусулманларниң көпийиш сүритини һесаблаш арқилиқ "2030 йилға барғанда русийәдә мусулманлар сан җәһәттин руслардин ешип кетиши мумкин, һазир москва – явропадики әң көп мусулманлар яшайдиған шәһәрдур".

Асаслиқ мусулманлар райони

Америка авази радиосиниң зияритини қобул қилип, өз көз қарашлирини оттуриға қойған профессор гоблениң пикирлиригә таянғанда, һазир русийә аһалиси 150 милйондин артуқ болуп, буниң ичидә 30 милйони мусулманлардур. Русийиниң нопус тарқилиш әһвалидин қариғанда, русийә федератсийиси тәркибидики волга дәряси билән урал тағлири әтрапини асас қилған татаристан вә башқуртистан җумһурийәтлири мусулманлар әң көп районлар болуп һесаблиниду. Булардин башқа йәнә шималий кавказийидики дағистан, қабардин-балқар җумһурийити, қарачай-черкәс җумһурийити, чечинийә җумһурийити вә ингушитийә қатарлиқларму асаслиқ мусулманлар районидур.

Русийә мусулманлири ичидә нопуси әң көп милләт татарлар болуп, нопуси алтә милйондин артуқ һесаблинидиған татарлар русийиниң һәммә шәһәрлиригә дегүдәк тарқалған. Профессор павл гоблениң қаришичә, мусулманларниң көпийишиниң әксичә русларниң көпийиш нисбити төвән болуп, улар көп пәрзәнтлик болушни халимайду. Һәр йили 2 милйондин 5 милйонғичә аял бала алдуруш оператсийиси қилдуриду.

"Рус аилилирини көпрәк фәрзәнд көрүшигә үндәшкә болмайду. Буниң үчүн көп пул керәк." Дәйду америка алими, русийидики иқтисадий, иҗтимаий сәвәбләр түпәйлидин русларниң пәрзәнтлик болуш, болупму көп пәрзәнтлик болуш қизғинлиқи төвәнләп кәткән. Бу әһвал ахирқи һесабта русларниң азлишини кәлтүрүп чиқиридикән.

Русийә һөкүмитиниң инкаси

Русийә мәтбуатлирида русларниң саниниң тез сүрәттә азлап кетиватқанлиқи, буниң үчүн башқа сабиқ совет җумһурийәтлиридики русларни русийигә көчүрүп келиш пилани түзүлгәнлики, русийә парламент әзалириниңму русларниң нопус җәһәттә азлап кетишиниң алдини елиш чариси қоллинишни тәләп қилғанлиқи һәққидә хәвәр берилгән иди. Учурлардин қариғанда, русларниң нопус җәһәттә азлашқа қарап йүзлиниши, русийә һөкүмитиниң алдини елиш чарилирини бекитишини кәлтүрүп чиқарған болуп, техи йеқиндила русийә президенти владимир путин һәр қайси мустәқил дөләтләр һәм достлуқиға әза әлләрдики 20-25 милйон әтрапидики русларни русийигә көчүрүп келип орунлаштуруш, уларға иш бериш һәтта көчүшини иқтисадий ярдәмләр билән тәминләш һәққидики һөҗҗәткә қол қойған.

Доктор павулниң қаришичә, русийә һөкүмити кәлгүсидә мусулманларниң руслардин устун һалға келип қелишиниң алдини елиш үчүн түрлүк чариләрни қолланмақта. Буниң алдини елишниң бир йолиниң силавиянларниң бирлишип, бир дөләткә айлиниши болуши мумкин.

"Русийә һөкүмитигә мувапиқ йәнә бир йол – бу пан-славян мәпкурисини алға сүргән һалда бел русийә, украинийә вә шималий қазақистан билән қошулуп, бирликкә кәлгән дөләт түзүш һәм шуниң һесабиға мусулманларниң көпийишини 100-150 йилға арқиға сүрүветиш" дәйду павл гобле әпәнди.

Учурлардин қариғанда, русийә һөкүмити оттура асия вә башқа җайлардин келиватқан көчмәнләр долқунини контрол қилиш үчүнму йеңидин тизимлаш, рухсәт елиш тәдбирләрни бекиткән.

Әлвәттә, русийә һөкүмити пәқәт мусулманларниң көпийишидинла әмәс бәлки йирақ шәрқ районида хитай нопусиниң әшип кетип, хитайларниң кәлгүсидә русийидики асаслиқ милләт болуш билән сиясий һоқуқ дәва қилиши һәмдә хитайниң йирақ шәрқни игилишидинму әндишә қилмақта. Бу адәттә русийидә "хитай тәһдиди "көз қариши дәп атилиду (үмидвар)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.