Русийә - түркийә алий рәһбәрлири учришиши

Түркийә президенти абдулла гүл 12 - февралдин 16 - февралғичә русийә федератсийисидә төт күнлүк рәсмий зиярәттә болуп, икки дөләт мунасивәтлирини техиму күчәйтиш, сиясий, сода - иқтисадий һәмкарлиқларни техиму кеңәйтиш мәсилилири бойичә русийә президенти димитрий медведев билән сөһбәт елип барди.
Мухбиримиз үмидвар
2009-02-16
Share
Abdulla-gul-Medwedev-305 Түркийә президенти абдулла гүл 12 - февралдин 16 - февралғичә русийә федератсийисидә төт күнлүк рәсмий зийарәттә болған болуп, сүрәттә, у, русийә президенти медведев билән сөһбәттә.
AFP Photo

Сода - иқтисад җәһәттики һәмкарлиқ

Русийиниң хәвәрләр агентлиқиниң тарқатқан учурлиридин мәлум болушичә, бу қетим түркийә билән русийә арисида бир қатар муһим келишимләр һасил қилинған.

Җүмә күни русийә президенти медведев сөһбәт җәрянида русийә билән түркийиниң 2008 - йиллиқ сода миқдариниң 32 милярдқа йәткәнликини, ахирқи он нәччә йил ичидә икки дөләт содисиниң 35 һәссә ашқанлиқини тәкитлигән. Президент абдулла гүл болса буниңдин кейин қисқа вақит ичидә икки дөләт содисиниң техиму көпәйтилип, 40 милярдтин 50 милярд долларға йәткүзүлүши мумкинликини тәкитлигән.

Президент абдулла гүл түркийә тәрәпниң русийә билән болған сода - иқтисад қатарлиқларни өз ичигә алған кәң саһәләр бойичә һәмкарлиқлар билән бир вақитта йәнә түркийиниң русийиниң атом әнәргийиси саһәсидики ширкәтлири билән болған һәмкарлиқларни илгири сүридиғанлиқини билдүргән.

Түркийә билән русийиниң иқтисадий мунасивәтлири көп хил болуп, саятһәчиликму түркийигә көп пайда кәлтүриду, йәни һәр йили 2 милйон әпрапида русийилик түркийигә саяһәткә вә сода - сетиқ үчүн келидикән.

Русийә енергетика министири сергей шиматко русийә билән түркийә арисида русийиниң алтә йил ичидә түркийигә атом електир истансиси қуруп бериш һәққидә келишим һасил қилинғанлиқи,  буниң баһасиниң 18 - 20 милярд долларға тохтайдиғанлиқини мәлум қилған. Буниңдин башқа йәнә русийә билән түркийә русийә тәрәпниң түркийигә 15 йиллиқ мөһләт билән електир әнәргийиси беришкә пүтүшүм һасил қилған болуп, барлиқ келишимләрниң омумий қиммити 60 милярд долларға тохтиған.

Түркийә мәтбуатлириниң йезишичә, түркийиниң атом електир истансиси қуруш пиланини русийиниң истратегийилик ширкити хитай тәрәпму талашқан болуп, хитай мәзкур атом електир истансилири қуруш салаһийитини қолға кәлтүрүш үчүн коп тиришчанлиқ көрсәткән. Бирақ, бу қурулуш русийигә берилгән.

Тәбиий газ һәмкарлиқи

Русийә анализчиси гурийевниң йезишичә, түркийә билән русийә арисидики енергийә һәмкарлиқиму йилдин - йилға ашқан болуп, 2008 - йили, русийә түркийигә 28 милярд кубметир тәбиий газ екиспорт қилған. Нөвәттә, түркийигә келидиған тәбиий газниң %70 русийидин келиду.

Русийиниң "газ пром" ширкити түркийигә техиму көп газ сетишқа интилмәктә. Түркийиму русийә газлириға муһтаҗ болупла қалмастин, бәлки украинийә билән русийә арисидики газ җидилидин кейин, русийиниң өзи арқилиқ тәбиий газлирини техиму көп явропаға чиқиришини қолға кәлтүрүш үчүн тиришмақта. Униң үстигә йәнә түркийә русийә билән бирлишип, самсуң - җәйһан нефит турубиси қурулушини бәрпа қилип, русийә нефитлирини өзигә киргүзүш вә явропаға маңдурушқа қизиқмақта. Буларниң һәммиси түркийә үчүн зор иқтисадий қиммәткә игә.

Қазан зиярити

Абдулла гүл москва сәпирини ахирлаштурғандин кейин, татаристанни мәхсус зиярәт қилип, татаристан президенти минтәмир шәмийев билән сөһбәт өткүзгән.

Татар учур агентлиқиниң хәвәр қилишичә, абдулла гүлниң тунҗи қетим мәзкур түркий җумһурийәтни зиярәт қилиши татарларни һаяҗанландурған болуп, татар президенти бу зиярәтни " тарихи вәқә", "икки қәриндаш хәлқниң тарихидики ярқин сәһипә " дәп йүксәк баһа бәргән. Җавабән абдулла гүл " бизниң татарлар билән ортақ тарихимиз, ортақ мәдәнийитимиз" бар дәп әскәрткән. Минтәмир шәмийев сөзидә йәнә " охшашлиққа игә мәдәнийитимиз, ортақ әнәнимиз, охшашлиққа игә тиллиримиз вә ортақ динимиз бизниң хәлқлиримизни бирләштүриду" дегән.

Абдулла гүл қазан университетини зиярәт қилған шуниңдәк униңға қазан университетиниң пәхрий докторлуқ унвани берилгән. Икки тәрәп йәнә айрим - айрим һалда қазанда түркийә мәдәнийәт мәркизи, түркийидә татаристан мәдәнийәт мәркизи қурушқа пүтүшкән. Түркийә йәнә қазанда консулханә ачқан иди.

Ортақ түркчилик пикирлириниң кона мәнбәси һесабланған татаристан гәрчә москва билән федератсийилик келишимгә қол қойған, русийигә тәвә җумһурийәт болсиму, лекин униң өз алдиға көплигән һоқуқлири бар алий аптономийә характеридики миллий җумһурийәттур.

Русийә мәтбуатлири абдулла гүлниң бу қетимқи русийә зияритигә юқири баһа бәргән болуп, мәзкур зиярәтниң икки дөләтниң көп тәрәплимилик һәмкарлиқлирини техиму илгири сүрүш ролини ойнайдиғанлиқи һәмдә икки дөләт достлуқиниң һәр иккила тәрәпниң истратегийилик мәнпәәтлиригә уйғун икәнликини йезишқан.



Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт