Rusiye - türkiye aliy rehberliri uchrishishi

Türkiye prézidénti abdulla gül 12 - féwraldin 16 - féwralghiche rusiye fédératsiyiside töt künlük resmiy ziyarette bolup, ikki dölet munasiwetlirini téximu kücheytish, siyasiy, soda - iqtisadiy hemkarliqlarni téximu kéngeytish mesililiri boyiche rusiye prézidénti dimitriy médwédéw bilen söhbet élip bardi.
Muxbirimiz ümidwar
2009-02-16
Share
Abdulla-gul-Medwedev-305 Türkiye prézidénti abdulla gül 12 - féwraldin 16 - féwralghiche rusiye fédératsiyiside töt künlük resmiy ziyarette bolghan bolup, sürette, u, rusiye prézidénti médwédéw bilen söhbette.
AFP Photo

Soda - iqtisad jehettiki hemkarliq

Rusiyining xewerler agéntliqining tarqatqan uchurliridin melum bolushiche, bu qétim türkiye bilen rusiye arisida bir qatar muhim kélishimler hasil qilin'ghan.

Jüme küni rusiye prézidénti médwédéw söhbet jeryanida rusiye bilen türkiyining 2008 - yilliq soda miqdarining 32 milyardqa yetkenlikini, axirqi on nechche yil ichide ikki dölet sodisining 35 hesse ashqanliqini tekitligen. Prézidént abdulla gül bolsa buningdin kéyin qisqa waqit ichide ikki dölet sodisining téximu köpeytilip, 40 milyardtin 50 milyard dollargha yetküzülüshi mumkinlikini tekitligen.

Prézidént abdulla gül türkiye terepning rusiye bilen bolghan soda - iqtisad qatarliqlarni öz ichige alghan keng saheler boyiche hemkarliqlar bilen bir waqitta yene türkiyining rusiyining atom energiyisi sahesidiki shirketliri bilen bolghan hemkarliqlarni ilgiri süridighanliqini bildürgen.

Türkiye bilen rusiyining iqtisadiy munasiwetliri köp xil bolup, sayathechilikmu türkiyige köp payda keltüridu, yeni her yili 2 milyon eprapida rusiyilik türkiyige sayahetke we soda - sétiq üchün kélidiken.

Rusiye énérgétika ministiri sérgéy shimatko rusiye bilen türkiye arisida rusiyining alte yil ichide türkiyige atom éléktir istansisi qurup bérish heqqide kélishim hasil qilin'ghanliqi,  buning bahasining 18 - 20 milyard dollargha toxtaydighanliqini melum qilghan. Buningdin bashqa yene rusiye bilen türkiye rusiye terepning türkiyige 15 yilliq möhlet bilen éléktir energiyisi bérishke pütüshüm hasil qilghan bolup, barliq kélishimlerning omumiy qimmiti 60 milyard dollargha toxtighan.

Türkiye metbu'atlirining yézishiche, türkiyining atom éléktir istansisi qurush pilanini rusiyining istratégiyilik shirkiti xitay terepmu talashqan bolup, xitay mezkur atom éléktir istansiliri qurush salahiyitini qolgha keltürüsh üchün kop tirishchanliq körsetken. Biraq, bu qurulush rusiyige bérilgen.

Tebi'iy gaz hemkarliqi

Rusiye analizchisi guriyéwning yézishiche, türkiye bilen rusiye arisidiki énérgiye hemkarliqimu yildin - yilgha ashqan bolup, 2008 - yili, rusiye türkiyige 28 milyard kubmétir tebi'iy gaz ékisport qilghan. Nöwette, türkiyige kélidighan tebi'iy gazning %70 rusiyidin kélidu.

Rusiyining "gaz prom" shirkiti türkiyige téximu köp gaz sétishqa intilmekte. Türkiyimu rusiye gazlirigha muhtaj bolupla qalmastin, belki ukra'iniye bilen rusiye arisidiki gaz jidilidin kéyin, rusiyining özi arqiliq tebi'iy gazlirini téximu köp yawropagha chiqirishini qolgha keltürüsh üchün tirishmaqta. Uning üstige yene türkiye rusiye bilen birliship, samsung - jeyhan néfit turubisi qurulushini berpa qilip, rusiye néfitlirini özige kirgüzüsh we yawropagha mangdurushqa qiziqmaqta. Bularning hemmisi türkiye üchün zor iqtisadiy qimmetke ige.

Qazan ziyariti

Abdulla gül moskwa sepirini axirlashturghandin kéyin, tataristanni mexsus ziyaret qilip, tataristan prézidénti mintemir shemiyéw bilen söhbet ötküzgen.

Tatar uchur agéntliqining xewer qilishiche, abdulla gülning tunji qétim mezkur türkiy jumhuriyetni ziyaret qilishi tatarlarni hayajanlandurghan bolup, tatar prézidénti bu ziyaretni " tarixi weqe", "ikki qerindash xelqning tarixidiki yarqin sehipe " dep yüksek baha bergen. Jawaben abdulla gül " bizning tatarlar bilen ortaq tariximiz, ortaq medeniyitimiz" bar dep eskertken. Mintemir shemiyéw sözide yene " oxshashliqqa ige medeniyitimiz, ortaq en'enimiz, oxshashliqqa ige tillirimiz we ortaq dinimiz bizning xelqlirimizni birleshtüridu" dégen.

Abdulla gül qazan uniwérsitétini ziyaret qilghan shuningdek uninggha qazan uniwérsitétining pexriy doktorluq unwani bérilgen. Ikki terep yene ayrim - ayrim halda qazanda türkiye medeniyet merkizi, türkiyide tataristan medeniyet merkizi qurushqa pütüshken. Türkiye yene qazanda konsulxane achqan idi.

Ortaq türkchilik pikirlirining kona menbesi hésablan'ghan tataristan gerche moskwa bilen fédératsiyilik kélishimge qol qoyghan, rusiyige tewe jumhuriyet bolsimu, lékin uning öz aldigha köpligen hoquqliri bar aliy aptonomiye xaraktéridiki milliy jumhuriyettur.

Rusiye metbu'atliri abdulla gülning bu qétimqi rusiye ziyaritige yuqiri baha bergen bolup, mezkur ziyaretning ikki döletning köp tereplimilik hemkarliqlirini téximu ilgiri sürüsh rolini oynaydighanliqi hemde ikki dölet dostluqining her ikkila terepning istratégiyilik menpe'etlirige uyghun ikenlikini yézishqan.



Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet