Xitay saqchining shikayiti: Uyghurlar hökümet bilen diniy qiyapetliri arqiliq qarshilishiwatidu

Bir xitay saqchi, 5-iyul weqesidin kéyin Uyghurlar arisida diniy tüstiki kiyinish we yürüsh-turushning téximu kéngiyishi islam dinigha bolghan baghlinishtin köprek, hökümetke bolghan naraziliqtin kélip chiqqanliqini otturigha qoydi.
Muxbirimiz shöhret hoshur
2012-11-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur ziyaliysi we siyasiy közetküchi erkin ablimit ependi. 2012-Yili 21-noyabir, fransiye.
Uyghur ziyaliysi we siyasiy közetküchi erkin ablimit ependi. 2012-Yili 21-noyabir, fransiye.
RFA

Yéqinda muxbirimiz xotendin ürümchige wezipe ijra qilghili kelgen bir xitay saqchini ziyaret qildi. Muxbirimiz bügün xitay saqchi otturigha qoyghan yuqiriqi weziyet we seweb-netije munasiwiti heqqide fransiyide yashawatqan Uyghur ziyaliysi, siyasiy közetküchi erkin ablimit ependining pikrini igilidi.

Biz yéqinda xotendin ürümchige wezipe ijra qilghili kelgen chéng gu'angxuy isimlik saqchini ziyaret qilduq. Melum bolushiche, mezkur saqchining wezipisi ürümchide yashawatqan xotenlikler arisidiki saqal qoyghanlar we yüzini orighanlarni nazaret qilish we xeterlik dep qaralghanlarni yurti xoten'ge qayturuwétish. Melum bolushiche, saqchi chéng gu'angxuy yéqinqi bir ay ichide az dégende 50din artuq kishini yurti xoten'ge yolgha salghan. Yurtigha qaytqanlar ürümchide méngiwatqan tijariti we salghan desmayiliridin ayrilip qalghan. Ularning köpinchisi eslide xotendiki térilghu yerliridin ayrilip ketken kishiler bolup, ularning nöwette qandaq tirikchilik qiliwatqanliqi melum emes.

Biz chéng gu'angxuydin ürümchidiki wezipisining qachan axirlishidighanliqini soriduq. U bu wezipining pat yéqinda ayaghlashmaydighanliqini bildürdi. Uning bildürüshiche, 5-iyuldin kéyin Uyghurlar arisida, diniy tüste kiyinish we yürüsh-turush téximu keng ewj alghan؛ shunga uning wezipisi yene bir mezgil dawam qilidu. Biz chéng gu'angxuydin diniy tüstiki kiyinish we yürüsh-turushning néme üchün kéngiyip ketkenlikini soriduq. Chéng gu'angxuy, kishilerning hökümettin narazi ikenlikini, naraziliqlirini ipadilesh üchün hökümet bilen qarshiliship, diniy qiyapetke ehmiyet bériwatqanliqini ilgiri sürdi.

Biz xitay saqchi bayan qilghan weziyet we seweb-netije munasiwiti heqqide Uyghur ziyaliysi erkin ablimitning köz qarashlirini soriduq:
So'al: yuqiriqi saqchining gépidin qarighanda, nöwette Uyghurlar arisida diniy tüste kiyinish we yürüsh- turush téximu kéngiyiwétiptu, buninggha 5-iyul we uningdin kéyinki weziyet seweb boptu, sizningche, xitay saqchining weziyet heqqidiki bu di'agnozi toghrimu we qanchilik eqilge uyghun?

Jawab: méningche, herqandaq bir millet chong apet xaraktérlik weqelerge duch kelgende, özining qimmet qarashlirini qaytidin bir tarazigha salidu we özini belgilik derijide islah qilidu. 5-Iyul weqeside Uyghurlar xitay armiyisining, saqchisining hetta puqralirining birlikte hujumigha uchridi؛ tashqi dunyadin yéterlik derijide yardem körelmidi. Shunga millitimizning milliy mewjutluqni we milliy birlikni saqlash, shundaqla milliy rohiyni üstün tutush üchün, islam dinigha téximu mehkem baghlan'ghanliqi körüwalghili bolidighan bir ré'alliq. Shunga xitay saqchining di'agnozini bu nuqtidin toghra déyishke bolidu.

So'al: xitayning mezkur weziyetke qarita nöwette yolgha qoyuwatqan tedbirichu? yeni saqalliqlarni cheklesh, yurtlirigha qayturuwétish qatarliqlar qandaq netije bérishi mumkin?

Jawab: hemmige melum bu iptida'iy bir tedbir, éghir zorawanliq tüsi bolghan bir tedbir؛ menche Uyghurlar mana mushuninggha qarap dinimizning heqiqitini, ulughluqini téximu chüshinip yétidu, milliy birlik téximu mustehkem halette shekillinidu. Bu, mezkur tedbirning millitimizge paydiliq teripi؛ emma yene bir teripi barki, xitayning bu tür zorawanliqi jem'iyette partlash xaraktérlik weqelerni keltürüp chiqiridu, qan tökülüsh kélip chiqidu. Bu xelqimiz üchünmu, xitay puqraliri üchünmu achchiq bir aqiwet. Shunga xitayning eng téz waqit ichide Uyghur xelqige wekillik qilalaydighan guruppa yaki kishiler bilen söhbetke olturup, Uyghur mesilisini hel qilish üchün emeliy qedem bésishi eng aqilane yol dep qaraymen.

Toluq bet