Uyghur élidiki sergerdan balilar mesilisi

Uyghur aptonom rayon da'iriliri élan qilghan sanliq melumatlargha asaslan'ghanda, her yili texminen 3000 etrapida sergerdan Uyghur baliliri yighiwélinidiken.
Muxbirimiz méhriban
2011.04.22
sergerdan-bala-305.jpg Béyjing kochisida tilemchilik qiliwatqan bala. 2006-Yili 19-séntebir.
AFP

Emma sergerdan balilar mesilisi uzundin buyan hel bolmay kéliwatqan mesile bolup, birqanche 10 yildin buyan Uyghur tor betliride bu mesile muhim munazire témilirining birige aylan'ghan.

Uyghur élidiki sergerdan balilar mesilisi yéqinqi yillardin buyan Uyghurlarning diqqitini qozghap kéliwatqan muhim mesililerning birige aylan'ghan idi.Xitay hökümiti 2009-yili 5-iyul weqesidin kéyin mejburiy taqiwetken Uyghur tor betliride sergerdan balilar mesilisi hem ularni qutquzush heqqide köp qétim muraji'etnamiler élan qilin'ghan idi. Uyghur biz tor békitining xelq'ara torida türlük yollar arqiliq, xitay ölkilirige élip kélin'gen sergerdan balilarning ehwali heqqide mexsus sehipe échilghan.

Bu sehipidiki xewerlerdin melum bolushiche, xitay ölkiliride Uyghur ashxanilirida yallinip ishlewatqan, yanchuqchiliq qilishqa mejburliniwatqan sergerdan balilarning köpchiliki yézilardiki namrat déhqanlarning baliliri bolup, bu balilar turmush qiyinchiliqi sewebidin tirikchilik yoli izdep, ürümchi hem xitay ölkilirige kelgen yaki adem bédikliri teripidin aldap élip kétilgen balilar iken.

Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliridin nurmemet musabay ependi xitay ölkiliridiki sergerdan Uyghur baliliri mesilisi heqqide öz qarashlirini bayan qildi.

Nurmemet ependi öz qarishini otturigha qoyup, nöwette sergerdan balilar dep atiliwatqan bu balilarning köpchiliki 90-yillardin kéyin, öz yurtlirida yashash imkaniyiti bolmighini üchün, tirikchilik éhtiyaji hem bashqa sewebler bilen sherqiy türkistandin xitay ölkilirige kétip, sersanliq ichide yashashqa mejburlan'ghanliqini ilgiri sürdi.

Nurmemet ependi öz bayanida sergerdan Uyghur baliliri mesilisi uzundin buyan mewjut bolup kéliwatqan mesile ikenlikini otturigha qoyup, xitay hökümitining sherqiy türkistanda yürgüzüwatqan mustemlike siyasiti Uyghurlarning öz yurtlirini tashlap yaqa yurtlarda sersan bolushigha, Uyghur balilirining xitay ölkiliride xarlinishigha seweb bolghanliqini tekitlidi.

Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri ilgiri sergerdan balilar mesilisini hel qilidighanliqi heqqide köp qétim wede bergen bolsimu, emma sergerdan balilarni yighiwalghandin kéyin ularni terbiyilesh mesilisi heqqide köprek emeliy ish élip bérilmighan idi.

Emma 19-aprél küni ürümchide chiqidighan paytext seher gézitide bérilgen bir xewerde, nöwette Uyghur aptonom rayonida her yili texminen 3000 etrapida sergerdan balilar yighiwélinidighanliqi, Uyghur aptonom rayon da'irilirining 2011-yili 50 milyon yüen meblegh sélip, 15 yerde sergerdan balilar terbiyilesh merkizi qurushni pilanlighanliqi xewer qilin'ghan. Xitayning shinxu'a agéntliqining bügünki xewiride déyilishiche, Uyghur aptonom rayonining partkom sékrétari jang chünshyen 21-mart küni bayanat bérip, xitay ölkiliridiki barliq sergerdan balilarni qayturup kélip, terbiyileshni chaqiriq qilghan. Xewerde yene Uyghur aptonom rayoni teshkilligen ömekning 23-apréldin 1-maygha qeder, xitayning 19 ölke shehiride teshwiqat élip bérip, u yerlerdiki sergerdan balilarni qayturup kélish xizmitini bashlaydighanliqi bayan qilin'ghan.

Nurmemet musabay ependi bu heqte qarishini otturigha qoyup, Uyghur aptonom rayon hökümet da'irilirining bu herikitining körünüshte sergerdan Uyghur balilirini yighiwélip, ulargha tirikchilik yoli tépip bérishtek körün'gini bilen emeliyette, xitay hökümet da'irilining xitayning herqaysi jaylirida tarqilip ketken Uyghur yash -ösmürlirining xitay hökümitige qarshi pa'aliyetlerde bolushidin ensirewatqanliqi ikenlikini ilgiri sürdi.

Nurmemet ependining qarishiche, nöwette xitay hökümiti barliq küchi bilen öz hökümranliqini saqlap qélishqa tirishiwatqan shara'itta, xitayni eng ensiritidighini ottura sherqte yüz bergen démokratik heriketlerning xitayda yamrap kétishi iken. Halbuki, nöwette xitay hökümitining béshini aghritiwatqan mesile, sherqiy türkistan mesilisi, tibet mesilisi, xitaydiki erzdarlar mesilisi hem xitay ziyaliylirining xitayda démokratiye telep qilish mesililiri bolupla qalmastin, belki xitay ölkilirige sirttin kelgen, hökümetning bashqurushi birqeder qiyin bolghan köchme nopuslar iken. Ene shundaq bolghini üchün, Uyghur aptonom rayon da'irilirining eng téz waqit ichide xitay ölkiliridiki sergerdan Uyghur baliliri dep atalghan bu yash-ösmürler topini “Sergerdan balilarni terbiyilesh”namida yighiwélishi, emeliyette bu balilarning xitay hökümitige awarichilik élip kélishidin ensiresh sewebidin bolmaqta iken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.