Инқилабий шаир абдуләзиз мәхсумниң "һәсрәт" намлиқ шеир топлими һәққидә


2007.12.06
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

Абдуләзиз мәхсум уйғур йеңилиқ һәрикитиниң байрақдари, җамаәт әрбаби, атақлиқ алим, шундақла йеңи заман уйғур маарипиға асас салғучиларниң бири болған абдулқадир дамолламниң аилисидә, уйғур елиниң атуш шәһиридә 1894 - йили дуняға кәлгән инқилабий шаир иди.

Сираҗиддин әзизий билән сөһбәт

Вәтәнпәрвәр яш алим сираҗиддин әзизий инқилабий шаир абдуләзиз мәхсум һәққидә тохтилип мундақ деди: " инқилабий шаир абдуләзиз мәхсум башланғуч - оттура мәктәпләрни қәшқәрдә пүттүргән. Бу җәрянда атиси абдуқадир дамоллам вә башқа устазлардин әрәб, парс тиллирини өгәнгән. Шуниңдин кейин, дамоллам оғлини чәт әлдики алий билим юртлирида оқутуш мәқситидә һиндистанға әвәтиду. 1924 - Йили 8- айда хитай мустәбит һакимийитиниң пиланлиши, сатқун мунапиқларниң қол селиши билән абдулқадир дамоллам қәшқәр шәһиридә шәпқәтсизләрчә шеһит қилинғандин кейин, у ана юртиға қайтип берип, вәтини вә хәлқиниң мустәқиллиқи йолида тохтавсиз күрәш қилған. Инқилабий шаир абдуләзиз мәхсум һиндистандин қайтип барғандин кейинки 58 йиллиқ һаятиниң 43 йилдин көпрәкини хитай мустәбитлириниң түрмилиридә өткүзгән. 1980- Йили күз айлирида кесәллик сәвәбидин қамақтин бошитилған. Дуня сиясий тарихида мисли көрүлмигән дәриҗидә узун муддәт түрмидә ятқан абдуләзиз мәхсум 1982 - йили үрүмчидә пойиз вәқәсидә бу дунядин айрилған."

Шаирниң шеир йезишқа башлиши

Сираҗиддин әзизийниң ейтишичә, абдуләзиз мәхсумниң 1920 - йиллардин башлап шеирларни йезишқа башлиғанлиқи мәлум. Өзиниң иҗадийәт сәмәрилиригә етиқад ноқтисидин қарашни бир минутму унутмиған шаир өзиниң мутләқ сөйгүсини, ихласини, әқил параситини вә шундақла барлиқини хәлқини өзиниң иззәт -абройини, ар- номусини, мәдәний - мираслирини, диний вә миллий етиқадини қоғдашқа чақириштин, җәннәт мисали гүзәл вәтининиң тәбиий мәнзирилирини тәсвирләштин, рәқибләргә нәпрәт яғдуруштин башқисиға ишәнмигән. Шаирниң вәтинигә болған сап муһәббити вә ихласи рәқибләргә яғдурған нәпритидә өз ипадисини тапқан болса, күрәштики сәвирчанлиқи үзлүксизликидә, пидакарлиқи исянкарлиқида өз ипадисини тапқан.

Сираҗиддин әзизий йәнә мундақ дәйду:" шаир өз муддиасини төвәндики бейитта мундақ очуқлиған:

Һиммитим пак, нийитим шан - шәрәпни толдуруш, миллитимгә йеңи баштин әркин - азадә йол қуруш, йәр йүзиниң җәннити болған муқәддәс вәтиним, гүлшинимни яшнитип ават етип гүлләндүрүш.

Шаир миллитини ойғитиш, йеңилиққа интилдүрүш, вәтәнни сөйүш, зулумға қарши турушни шеирлириниң асасий мәркизи қилған. Шаир:

Улуғ вәтиним шанли тупрақлири, гүзәл тағ ‏- орман, чимән бағлири, җаһан зиннити, йәр йүзи җәннити, йеқимлиқ, көңүллүк һәммә яқлири.

ярашқан әҗәп зибу ‏- зиннәтлири, келишкән еқинлири һәйвәтлири, вәтән вариси түрк нәсли болуп, шәрәплик әсли вә шәвкәтлири.

Дегән шеирлирида, өзиниң вәтинигә болған ихласи билән сөйгүсини ипадиләш билән биргә вәтән хәлқини бу вәтәнниң қәдрини билишкә чақирған болса,

Миллитим миллий һәмийәт шанидин айрилмисун, миллитим һәқ - тоғра нийәт җамидин айрилмисун, миллитим сап адимийлик санидин айрилмисун, миллитим бирлик мәийәт янидин айрилмисун, миллитим мәндин вәсийәт қанидин айрилмисун.

Миллитим инсанийәт мәйданидин айрилмисун, миллитим исламийәт иманидин айрилмисун, миллитим һәққанийәт виҗданидин айрилмисун, миллитим туранийәт унванидин айрилмисун, миллитим һөр апийәт дәвранидин айрилмисун.

Дегән шеирлирида, хәлқини өзиниң иззәт - абройини, ар- номусини, мәдәний - мираслирини, диний вә миллий етиқадини, гүзәл әхлақини қоғдашқа чақирған."

" Һәсрәт " намлиқ шеирлар топлими

Шаирниң 2002 - йили 8- айда түркийидә тәклимакан уйғур нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған "һәсрәт" намлиқ шеирлар топлими, униң язған миңларчә шеирлиридин бир тамчә болуп, уйғур елидә " мәдәнийәт инқилаби" дәп аталған миллий мирасларни йоқитиш һәрикитидә шаирниң нурғунлиған қол язмилири шу мәдәний мираслар билән биргә қәбригә көмүлгән.

"Һәсрәт" намлиқ шеирлар топлими шаирниң чоң қизи зәйнәп ханимниң сақлап қалалиған аз қисмиға асасән рәтләп топланған. (Өмәрҗан)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.