Шаңхәй миңтйән сарийиниң бихәтәрлик бәлгилимисидики "ирқий амиллар" тәнқидкә учуриди

Хитай даирилириниң олимпик йиғини уйғур вә тибәт мустәқилчилириниң тәһдитигә учраватқанлиқиға даир баяни ичкири өлкиләрдә уйғур вә тибәтләрни нишан қилған радикал тәдбирләрниң йолға қоюлушиға сәвәб болмақта. Йеқинда шаңхәйдики миңтйән сарийи бәлгилимә чиқирип, уйғур, тибәт вә чиңхәйлик туңганларни сарайға киргүзмәсликни тәкитлигән.
Мухбиримиз әркин хәвири
2008-07-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт

 Бу бәлгилимә хитайниң мәмликәт ичи вә сиртида ғула - ғула қозғимақта. Бәзиләр бу бәлгилимә "ирқий кәмситиш " түсигә игә, дәп тәнқидләнди. Төвәндә мухбиримиз әркин мәлумат бериду.

Йеқинда шаңхәйдики даириләр уйғур, тибәт вә чиңхәйлик туңганларниң шаңхәйдики әң игиз биналарниң бири болған миңтйән сарийиға киришини чәкләйдиған бир бәлгилимә чиқирип, бәлгилимидә юқириқи милләтләрни миңтйән сарийиға киргүзмәслик, бу қияпәттики инсанлар сарайға йеқинлашса бихәтәрлик хадимлириға хәвәр қилиш, бихәтәрлик хадимлириниң уларни сарайдин йирақлаштуруши тәләп қилинған иди. 10‏ - Айниң 31‏ - күнигә қәдәр йолға қоюлидиған мәзкур бәлгилимә йеқинда бу сарайни зиярәт қилған бир йолучиниң диққитини тартқан болуп, у мәзкур бәлгилимини "шаңхәйликләр" дегән намдики бир тор бекитидә елан қилиду. Бәлгилиминиң әң сәзгүр бөлүми униң 10 ‏ - маддиси болуп, бу маддида уйғур, тибәт вә чиңхәйлик туңганларни бинаға киргүзмәслик тәкитләнгән. Мәзкур маддида мундақ дейилгән ":сияқидин тибәтлик, шинҗаңлиқ уйғур яки чиңхәй хуалоңлуқ туңган икәнлики мәлум болған кишиләр бинаға кирсә, дәрһал бихәтәрлик бөлүмигә хәвәр қилиниши керәк. Бихәтәрлик хадимлири бу кишиләрни дәрһал бинадин йирақлаштуруш, улар бинадин йирақлашқанға қәдәр күзитип туруши лазим."

Бәлгилимидә йәнә 3 ‏ - айниң 14 - күни лхасада йүз бәргән исян, 5 ‏ - айниң 5 ‏ - күни шаңхәйдә йүз бәргән аптобус партлаш, 1 ‏ - июлдики сақчиханиға һуҗум қилиш вәқәси шундақла бир қисим җайларға "әксилинқилабий" лозункиларниң чапланғанлиқи, шуниң үчүн миңтйән сарийиниң бихәтәрлик тәдбирлирини күчәйтишкә тоғра келидиғанлиқини илгири сүргән. Миңтйән сарийиниң вәнхав меһманханисидики хадимлар " әгәр сиз сәзгүр кишиләр катогорийисидики унсур болмай, кимликиңиз билән кәлсиңиз уйғурларға ятақхана берилидиғанлиқи"ни билдүрмәктә. Меһманханиниң күтивелиш мулазимитидики бир хадим бу сөзләрни мухбиримиз меһманханиға телефон қилип, миңтйән сарийиниң уйғурларни киргүзмәслик тоғрисидики бәлгилимиси ятақхана закас қилғучи уйғурларни өз ичигә алидиған яки алмайдиғанлиқини сориғанда тәкитлигән.

Херидар қияпитидики мухбиримизға "меһманханимизда бош ятақлар бар, әгәр халисиңиз һазирла тизимлап қояй " дәп тәкитлигән меһманхана хадими қаршисидики херидарниң уйғур икәнликини байқап," сиз уйғур охшимамсиз ? бир аз тәхир қилип туруң, мән сорап беқишим керәк " дәп хитаб қилди. Күткүчи узун өтмәй мухбиримизға сәзгүр катогорийидики кишиләр болмай, кимлики билән кәлгән уйғурларға ятақхана берилидиғанлиқи, лекин меһманханида ятқан йолучиларниң салаһийити шаңхәй шәһәрлик җ х идарисиға мәлум қилинидиғанлиқини билдүрди. У йәнә" бу бәлки бизниң бәзи туңганлар болсун яки уйғурлар болсун омумән шинҗаңлиқлардин бир аз җиддийлишидиғанлиқимиздин болса керәк. Чүнки һазир олимпик мәзгили," дәйду.

Миңтйән сарийиниң бихәтәрлик бәлгилимисидә уйғур, тибәт вә бир қисим туңганларни сарайға киргүзмәсликниң сәвәблирини чүшәндүрүлгән болуп, униңда " нөвәттики хәлқара вәзийәт вә ички вәзийәт наһайити җиддий. Җуңгоға қарши күчләр әсәбийлишиватиду. Тибәт вә уйғур мустәқилчилири мәқситигә зорлуқ күч билән йетидиғанлиқини җар салмақта" дәп тәкитләнгән.

Миңтйән сарийидики меһманханиниң, исмини ашкарилашни халимайдиған бир мәсули уйғурларниң бу мәсилидики әндишилирини чүшинидиғанлиқини билдүрди. У мундақ дәйду": мән сизгә шуни ениқ әскәртмәкчи, мән сизниң бир уйғур болуш сүпитиңиз билән бәзи әндишилириңиз барлиқини чүшинимән. Лекин бизниң өз алдимизға бәлгилимимиз бар. Һазирға қәдәр бизниң силәрни қарши алмайдиған һәр қандақ бир тәдбиримиз болуп бақмиди. Әлвәттә сизниң өзиңиз сәлбий хатириңиз болмиған кишиләрдин болуш шәрти астида. Әгәр сиз меһманханимизда ятмақчи болсиңиз, кимликиңиз раст болуши, һәқиқий кимликиңиз билән келишиңиз шундақла яхши болмиған әһвалда болмаслиқиңиз керәк. Йәнә бир иш бизниң меһманханимизда ятқан йолучиларниң кимлики йерим саәт ичидә җ х идарисиға йоллиниду."

Юқириқи шәртләрни һазирлиған һәр қандақ уйғурниң мәзкур меһманханида қарши елинидиғанлиқини тәкитлигән меһманхана мәсули " әгәр мениң дегәнлирим бәлгилимигә тоғра кәлмисә, у һалда бәлгилимә асас қилиниду, дәп ойлаймән " дәйду.

Лекин бу бәлгилимә уйғур тәшкилатлириниң наразилиқи вә тәнқидигә учрапла қалмай, бу йәнә өктичи пикирдики хитай тор бекәт вә чәтәлдики өктичи хитай зиялилириниң арисида ғула - ғула қозғап, мәзкур бәлгилимә "ирқий кәмситиш" дәп тәнқидләнмәктә. Бу қараштики хитай зиялилириниң бири америкидики хитай тилида чиқидиған "күзитиш" журнилиниң баш муһәррири чен куйде әпәндидур. Чен куйде," бу бәлгилиминиң ирқий кәмситиш сиясити икәнлики наһайити рошән. Улар бихәтәрликни баһанә қилип, ирқий кәмситишни йолға қоюватиду. Бу бир қанунсиз һәрикәт. Бу хәлқара низамнамиләргә хилап болупла қалмай, бу йәнә җуңгониң ички қанун вә асасий қануниға хилап қилмиш. Бу милләтләр баравәрликигә хилап миллий кәмситиштур. Бу сиясәт тибәт вә уйғурларға қаритилған. Буниңға җиддий муамилә қилиш лазим. Б д т яки мунасивәтлик органларға әрз қилиш керәк. Бу түрдики ирқий кәмситишләрниң 21 ‏ - әсирдики җуңгода мәвҗут болуп туруши бир һақарәттур" деди.

Чен куйди йәнә, хитай даирилириниң олимпик мәзгилидики бихәтәрлик сияситини әйибләп, хитайни уруш һалитигә кәлтүрүп қоюш билән әйиблиди. У мундақ дәйду": бихәтәрлик мәсилиси һәммә дөләттә бар нәрсә. Олимпик мәзгилидә келип ‏ - кетидиғанлар бир аз көп болуши мумкин. Лекин бу дегәнлик асаси кишилик һоқуқни қисиш керәк дегәнлик әмәс. Җуңгода һазир оттуриға чиққан мәсилә бихәтәрликни баһанә қилип, җәмийәтни уруш һалитигә кәлтүрүп қойди. Худди һәрбий һаләт елан қилинғандәк бир әһвалда. Бу әһвалға йол қоюлмаслиқи керәк. Бу җуңго хәлқиниң асасий кишилик һоқуқиға еғир дәриҗидә таҗавуз қилғанлиқтур... Бихәтәрлик йолидики түрлүк тәдбирләр чоқум қанунлар асасида йолға қоюлуши лазим...."

Бейҗиң олимпик тәшкили комитети йәкшәнбә күни ахбарат елан қилиш йиғини чақирип, террорлуқ һуҗумлар олимпик йиғини дуч келиватқан әң зор тәһдит, дәп тәкитлигән шундақла даириләрниң террорчилиққа қарши һәр тәрәплимилик тәдбирлирини күчәйтидиғанлиқини билдүргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт