Шветсийә, хитайниң адил һекимҗанниң панаһлиқ ишиға қол тиққанлиқини ашкарилиди

Йеқинда шветсийиниң бир юқири сот мәһкимиси сабиқ гүәнтанамо тутқуни адил һекимҗанниң панаһлиқ делоси үстидин һүкүм чиқирип, төвән сотниң адилға панаһлиқ бериш тоғрисидики қарарини тоғра дәп елан қилған.
Мухбиримиз әркин
2009-05-14
Share
Adil-Hekim-Adwukati-Shiwetsiye-305 Сүрәттә, адил һекимҗан вә адвокати Sten De Geer әпәнди соттики ғәлибисидин кейин биргә.
www.csmonitor.com Дин елинди. Сүрәтниң нәшир һоқуқи www.csmonitor.com Да.

Көчмәнләр идарисиниң адилға панаһлиқ беришни бикар қилиш һәққидики әрзини рәт қилған иди. Әмди шветсийә ташқи ишлар министирлиқи шветсийидики хитай әлчиханисиниң адилға панаһлиқ бериш ишлириға арилишип, шветсийә даирилиригә бесим ишләткәнликигә даир мәхпий һөҗҗәтләрни елан қилди.
 
Шветсийә ташқи ишлар министирлиқи шветсийидики хитай әлчиханисиниң сабиқ гүәнтанамо тутқунлиридин адил һекимҗанниң шветсийидә панаһлиқ тиләш ишлириға арилишип, адилға панаһлиқ беришни тосиғанлиқи, шветсийә һөкүмитигә дипломатик бесим ишләткәнликигә аит мәхпий һөҗҗәтләрни елан қилған.

явропа иттипақиниң кишилик һоқуқ комисари: "хитайниң бесими, гүәнтанамодики башқа уйғурларни шундақла албанийидики қалған 4 уйғурни қоғдап, уларни хитайға қайтуруп беришниң алдини елиш керәкликини намайән қилди."

Шветсийә ташқи ишлар министирлиқиниң мәзкур әсләтмисидә хитай әлчиханиси адил һекимҗанниң панаһлиқ ишлирида шветсийә ташқи ишлар министирлиқи билән алақилишип, шветсийә даирилириниң адилға виза бәргәнлики вә адилниң панаһлиқ тәлипи қобул қилинғанлиқидин "қаттиқ нарази" болғанлиқини, чүнки хитайниң адилни "террорчи" һесаблайдиғанлиқини вә шветсийиниң "бир террорчи" ға тутқан бу муамилисини "чүшәнмәк мумкин әмәс" дәп қариғанлиқини қәйт қилған.

Америка "христян илмий рисалиси" гезитиниң бу һәқтики бир хәвәридә, бу әсләтмә тоғрисида тохтилип, бу әсләтмиләрдә хитай әлчиханиси билән шветсийә ташқи ишлар министирлиқи арисидики алақиниң тәпсилий җәрянини, хитайниң башқиларға үлгә болуш мумкинчилики бар бу делоға арилашқанлиқини вә бесимни күчәйткәнликигә аит хатириләр барлиқини илгири сүргән.
 
Хәвәрләргә қариғанда, адил һекимҗанниң шветсийилик адвокати стейн деяер хитай әлчиханиси билән‏ шветсйә ташқи ишлар министирлиқи арисидики алақигә даир бу әсләтмини шветсийә учур әркинлик қануниға асасән қолға чүшүргән. Стейн дияер, радиомизға бәргән мәзкур вәқә тоғрисидики баянатида мундақ дәйду":мән ташқи ишлар ишханисиға хәт йезип, әгәр хитай әлчиханиси ташқи ишлар ишханиси билән адилниң дилоси тоғрисида алақилашқан болса бу һәқтики учурлар билән тәминләшни тәләп қилдим. Лекин улар мәхпийәтлик қануниға тайинип, мениң суалимға җаваб беришни рәт қилди. Чүнки улар бу учур ашкариланса, буниң шветсийә - хитай мунасвитигә дәхли‏ - тәруз йәткүзидиғанлиқини сәвәб қилип көрсәтти. Бу җәрянда шветсийидики бәзи чоң мәтбуатлар хитай әлчиханисиға телефон қилип, уларниң шветсийә ташқи ишлар ишханиси билән адилниң мәсилиси тоғрисида алақилашқан яки алақилашмиғанлиқини сориған. Әлчихана өзлириниң ташқи ишлар ишханиси билән алақилашқанлиқини етирап қилған."

Стейн дияер, шветсийә ташқий ишлар ишханисиниң бу әһвалда хитай әлчиханиси билән болған алақиләрдики адилға мунасивәтлик һөҗҗәтләрни елан қилишқа мәҗбур болғанлиқини билдүрди.

У, юқири сот мәһкимисигә әвәткән мәзкур дело һәққидики әрзидә шветсийә һөкүмити хитай әлчиханисиниң бесими астида қалғанлиқини, һөкүмәтниң хитай - шветсийә мунасивитини көздә тутуп, адилға панаһлиқ беришни рәт қилғанлиқини, лекин бу адилниң қанундики һоқуқиға дәхли йәткүзгәнликини оттуриға қойған.

Стейн дияер, хитай әлчиханисиниң шветсийә ташқи ишлар даирилиригә төвәндики тәләпләрдә болғанлиқини билдүрди. Стейн дияер мундақ дәйду": улар шветсийә ташқи ишлар ишханисиға адил һекимҗан болса бир террорчи. У җуңгоға қайтурулуп сотлиниши керәк, дегән. Улар йәнә шветсийә қандақ қилип бир террорчиниң шветсийигә келип зиярәт қилишиға виза бәрди ? шуниңдәк йәнә, униң панаһлинишиға йол қойиду. Биз буни чүшәнмәймиз, дегән."

Адил һекимҗан 2007 ‏ - йили шветсийигә кәлгән иди. Шветсийә көчмәнләр идариси дәсләпки сотта адилниң әрзини рәт қилиду. Лекин у қарарға ишәнмәй сот мәһкимисигә әрз қилиду. Даларнадики бир сот мәһкимиси көчмәнләр идарисиниң қарарини рәт қилип, адилға шветсийидә панаһлиниш һоқуқи бәргән. юқири сот униң бу һоқуқини муәййәнләштүргән иди.

Адил һекимҗан радиомизға бәргән баянатида бу һәқтики мәсилиләрни чүшәндүрди.

"Христян илмий рисалиси" гезити һөҗҗәтләрниң биридә швтсийә ташқи ишлар ишханиси хитай бөлүми мәсулиниң мундақ язғанлиқини қәйт қилиду. "Хитайниң стокһолимдики әлчиханиси шветсийә ташқи ишлар ишханиси билән бир қанчә қетим алақилашти. Адилниң дилоси шундақла әгәр гүәнтанамо лагири тақалса шветсийиниң бу йәрдики һәр қандақ уйғурни қобул қилишиға мунасивәтлик соалларни сориди."
  
Шветсийидики хитай әлчиханиси адилниң дилосида шветларға бесим ишләткәнликини рәт қилип, гүәнтанамониң тақилишиға тосалғу болуватқанлиқиға даир тәнқидләрни " әхмиқанилиқтур" дәп әйиблигән. Шветсийидики хитай әлчиханисиниң ахбарат әмәлдари җав лулу " христян илмий рисалиси" гезитигә бәргән баянатида мундақ дәйду ":аталмиш җуңгониң бесими гүәнтанамониң тақилишиға тосалғу пәйда қилди, дегәнлик әхмиқанилиқтур. Биз ейтип келиватимиз, уйғур террорчи гумандарлар җуңгоға қайтурулуп, адиланә сотлиниши керәк."

Лекин адил һекимҗанниң адвокати стейн деяер хитайниң адил һекимҗан һәққидики әйиблишини рәт қилип, уйғур тутқунлар хитайға қайтурулса уларни адиланә сотлиниду, дәп қаримайдиғанлиқини билдүрди. У, "мән әлвәттә уларни адиланә сотлиниду, дәп қаримаймән. Мениңчә, улар уйғурларни хата бастуруватиду. Һәтта тинч намайишларни наһайити қәбиһ вастилар билән бастуриду. Уйғурларниң хитайда адиләнә сотлинишиға ишиниш мумкин әмәс," дәп көрсәтти.

Адил һекимҗанниң ейтишиға қариғанда, хитай әлчиханиси шветсийиниң адилни хитайға қайтурмайдиғанлиқини нәзәрдә тутуп, уни албанийигә қайтурувишни тәләп қилған. Америка һөкүмити 2005 ‏ - йили адил һекимҗан вә униң 4 нәпәр һәмраһини албанийигә йөткигән, адил шветсийигә албанийидин кәлгән иди. У, гүәнтанамо дилоси шималий явропа әллиридә уйғур мәсилисини қашап, хитай әлчиханисини наһайти биарам қилғанлиқини, әгәр у албанийигә қайтурулса бу ишниң дағдуғиси бесилиду, дәп қариғанлиқини билдүрди.

Лекин "христян илмий рисалиси" гезитиниң чаршәнбә күнки хәвиридә, хитайниң гүәнтанамодики уйғурларни қобул қилмаслиқни тәләп қилип, явропа әллиригә бәргән агаһландуруши иҗабий үнүм бәрмигәнликини, бәлки бу явропа әмәлдарлирида гүәнтанамодики уйғурларни қоғдаш лазим, дегән туйғуни күчәйткәнликини илгири сүргән.

Явропа иттипақиниң кишилик һоқуқ комисари томас һаммирберг " христян илмий рисалиси" гезитигә бәргән баянатида мундақ дегән: "хитайниң бесими, гүәнтанамодики башқа уйғурларни шундақла албанийидики қалған 4 уйғурни қоғдап, уларни хитайға қайтуруп беришниң алдини елиш керәкликини намайән қилди."



Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт