Үч боғуз су тосмисиниң пайдисидин зийини көп


2008.01.08

1992- Йили хитай хәлқ қурултийи қарар мақуллап, чаңҗяң дәрясиниң юқири еқимидики чуңчиң шәһири райони вә хубей өлкиси чегрилинидиған җуғрапийилик орунни тосуп су амбири қоруш пиланини тәстиқлиғандин кийин, мәзкур қурулуш 1994- йили 12- айниң 1994- йили рәсмий башланған иди.

Үч боғуз су тосмиси нурғун мәсилиләргә сәвәб болмақта

Хитайниң пиланиға қариғанда, бу қурулуш 2009- йили толуқ тамамлинип 3 боғуз су амбириға пүтүнләй су толдурулиду. Һалбуки, су йүзиниң юқири көтүрүлүшигә әгишип, бу қурулуш һәққидә һәр хил муназириләр мәйданға келиватқан болуп, буниң ичидә су астида қиливатқан хитай мәдәний ядикарлиқлири вә көчүш пулиға еришәлмигән йәрликләр учраватқан мәсилиләр, адәм көчүрүш кәлтүрүп чиқириватқан иҗтимаий мәсилиләр вә екологийилик муһит мәсилиси әң диққәткә сазавәр мәсилиләрниң бири қисмидур.

Һазирға кәлгичә хитай һөкүмити үч боғуз тосмисидин пайдилинип ғайәт зор миқдарда ток ишләпчиқирип енергийә еһтияҗини қандуруш вә көмүр қалаш арқилиқ һаваға қоюп берилидиған карбон төт оксидини азлитиш пиланини әмәлгә ашурғили болидиғанлиқини оттуриға қоюп кәлгән болсиму, әмма тәнқидчиләр бу қурулушниң милйонлиған кишиләрни көчүрүш вә қошна районлардики екологийилик тәңпуңлуқни бузуш бәдилигә вуҗутқа чиқидиғанлиқини көрсәткән иди.

Үч боғуз су тосмиси районидин йәнә 400 миң адәм йөткилиду

Америка дөләтлик аммивий радио истансисиниң көрситишичә, уч боғуз су амбири су йүзиниң кеңийишигә әгишип, йеңидин су бесип кетиш хәвпи бар земин 400 квадрат инглиз мили яки тәхминән 1035 квадрат километирға һәмдә, йәнә башқа җайларға йеңидин йөткилидиған адәм 400 миңға йетидикән.

Америка авази радиосиниң көрситилишичә, гәрчә һөкүмәт көчмәнләрниң көчүш вә йеңи җайларға җайлишиш ишлириға нурғун пул беридиғанлиқи һәққидә вәдә бәргән болсиму, әмма бу пул чирик башлиқларниң чөнтикигә чүшүп кәткән болуп, пуқраларға тәгмигән.

Һазир бу райондин көчүп кетиш алдида турған фу шюң исимлик бир деһқанниң америка авазиға билдүрүшичә, һөкүмәт уларни көчүрүшкә вәдә қилған пул қолиға тәгмигәнлики үчүн у һазир көчүшкә чиқиш қилалмайдикән.

Тосма районидин көчүрүлгән адәм 1.5 Милйондин артуқ

Мәлум болушичә, хитай һөкүмити тосма районидин һазирға кәлгүчә 1 йерим милйондин артуқ адәмләрни көчүрүп болған болуп, уларниң бир қисми қошна районларда йеңидин бәрпа қилинған олтурақ районларға орунлаштурулған болсиму, лекин бу кишиләр турмуш чиқими юқири болғачқа бу йеңи олтурақ районларда давамлиқ турушқа амалсиз қалған вә нурғунлири башқа юртларға көчүп кәткән.

Сүний көпәйтилгән нопус уйғур или тәбиий екологийилик муһитиға зор тәһдит һазир америкида яшайдиған бир уйғур зиялийниң билдүрүшичә, үч боғуз тосма райониға қошна җайларниң нопус зичлиқи интайин юқири болғачқа хитайлар бу артуқ нопусни пиланлиқ вә яки пилансиз һалда уйғур елигә көчүрүп кәлгән болуп, бу сүний көпәйтилгән нопус уйғур или тәбиий екологийилик муһитиға йошурун вә ашкара тәһдитләрни селип турмақта икән.

Униң ейтишичә, һазирға кәлгичә уйғур елиниң нопуси 1954- йили 4 милйон әтрапида болуп, 2000- йилиға кәлгәндә 19 милйондин ешип әслидикидин 15 милйондин көпрәк ашқан. Буларниң ичидә хитайларниң нопуси 25 һәссә көпәйгән болуп, әксичә бу районда туғулуп өскән уйғурларниң нопуси 2.5 Һәссә көпәйгән.

Нопусниң уйғур елидә шунчә тиз көпийип кетишниң уйғурларниң иҗтимаий һаятиға көрситидиған тәсири һәққидә тохталған оғуз әпәнди, нопусниң сүний һалда көпийиши уйғур елидә қутуплишиш һадисини кәлтүрүп чиқириш мумкинликини оттуриға қойиду.

Оғуз әпәнди һазир америкида яшаватқан болуп, у америкида җәмийәт шунаслиқ буйичә магистирлиқ унваниға еришкән.

Су електир истансисидин һасил қилинған енергийини йеңилиғили болидиған енергийә дейишкә болмайду

Гәрчә үч боғуз су иншаати қурулуши хитайниң өз ичидә һәр хил иҗтимаий мәсилиләрни кәлтүрүп чиқириватқан болсиму, әмма хитайниң бу қурулушқа мәсул хадимлири мәзкур қурулуштин көпләп йеңилиғили болидиған енергийә һасил қилғили болидиғанлиқини ахирқи һесабта еришилидиған пайдиниң йәнила көп болидиғанлиқини тәкитлимәктә.

Америка авазида көрситилишичә, үч боғуз су иншаати қурулушқа мәсул сун җиюниң дейишичә, бу қурулуш пүткәндин кейин еришидиған мәнпәәт учриған зияндин юқири болидикән.

Ню-йорк вақит гезитидә оттуриға қоюлушичә, һазир хәлқара җәмийәттә хитайниң үч боғуз су тосмиға охшаш зор көләмлик су иншаат қурулуши һәққидә у қалдуридиған асарәтләр вә кәлтүрүп чиқиридиған паракәндичилик түпәйли күчлүк бәс-муназириләр мәйданға келиватқан болуп, нурғунлиған мутәхәссисләр су електр истансисидин һасил қилинған енергийини, у кәлтүрүп чиқарған иҗтимаий зиян вә муһитқа кәлтүридиған бузғунчилиқи түпәйли йеңилиғили болидиған енергийә дейишкә болмайдиғанлиқини оттуриға қоюшмақта.

Америкидиму нурғун зор көләмлик су амбарлири бар болуп, муһит мәсилиси түпәйли һазир америка һөкүмити бу хилидики қурулушларни мәбләғ билән тәминләшни тохтатти. (Җүмә)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.