Amérika bilen türkiye enqerede süriye toghrisida yighin chaqirdi

Türkiye we amérika wekiller ömiki bir yerge jem bolup, süriyidiki qirghinchiliqni toxtitish üchün némilerni qilish toghrisida muzakire yighini chaqirdi.
Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2012-08-23
Share
enqerede-suriye-mesilisi-exmet-hilary-305.jpg Klinton xanim bilen türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawutoghlu süriye mesilisi toghrisida muzakire élip bardi. 2012-Yili 11-awghust, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyining sherqiy jenubigha jaylashqan gazi'antep shehiride bir kichik mashinining ichige qoyulghan bombini partlitip 9 kishi öltürülgendin kéyin, türkiyidiki bezi térrorluq mesililiri analizchiliri türkiyide arqa-arqidin meydan'gha kéliwatqan térrorluq weqelirining süriyidiki esed hakimiyiti bilen iran döliti bilen munasiwiti barliqini, yeni, bu ikki döletning bu ishlarni qilduruwatqanliqini ilgiri sürmekte. Türkiye matemge chömgen bundaq bir künde türkiye we amérika wekiller ömiki bir yerge jem bolup, süriyidiki qirghinchiliqni toxtitish üchün némilerni qilish toghrisida muzakire yighini chaqirdi. 23-Awghust küni etigen bashlan'ghan bu yighinda nuqtiliq halda süriye toghrisidiki 5 maddiliq layihe toghrisida muzakire élip bérilidiken.

Amérika dölet ishliri ministiri klinton bilen türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawutoghlu 8-ayning 11-küni istanbulda uchriship süriyidiki eset hakimiyitini aghdurup tashlash üchün élip bérilidighan heriket pilani toghrisida muzakire élip barghan idi. Mezkur yighinda maqullan'ghan layihe qararigha asasen bügün enqerede süriye mesilisi yighini ötküzülmekte.

Bügünki yighinda süriyidiki ichki urushtin qéchip türkiyige kelgen panahlan'ghuchilarni qandaq qilip kontrol astigha élish we birleshken döletler teshkilatining bu heqte némilerni qilishi kérekliki toghrisida muzakire élip bérilidiken. Muxbirlargha yépiq ötküzülüwatqan bu yighinda yene birleshken döletler teshkilatining yardimi astida süriye chégrasida panahlan'ghuchilarni orunlashturidighan bixeter rayon qurush mesilisi, türkiye bilen amérikining süriye mesilisini hel qilishtiki hemkarliq mesilisi, süriyidiki bigunah insanlargha yardem buyumliri yetküzüsh mesilisi, ximiyiwi qoral tehditi we eset hakimiyiti aghdurulghandin kéyin süriyide muqimliqni berpa qilishning yolliri heqqide muzakire élip bérilidiken.

Yighin'gha türkiye tereptin tashqi ishlar ministiri mu'awini xalit chéwik, amérika tereptin bash elchi elizabet jonés bashchiliqidiki hey'et qatnishidighan bolup, bu kishiler siyasetchi, xewpsizlik xadimliri we herbiylerdin teshkil tapqan iken.

Türkiye bashtin tartip süriyidiki öktichilerni qollap quwwetlep kelmekte. Bügün'giche süriyidin qéchip türkiyige kelgen panahlan'ghuchilarning sani 75 minggha yetken. Türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawutoghlu muxbirlargha bayanat bérip, panahlan'ghuchilarning sani 100 minggha yetse türkiyining bularni orunlashturushqa küchi yetmeydighanliqini jakarlighan idi. Shunga türkiye hökümiti, birleshken döletler teshkilatining süriyining zéminida panahlan'ghuchilarni orunlashturush üchün bixeter rayon qurushini telep qilghan idi. Uning üstige süriyidiki ichki urush shiddetlen'genséri türkiyidiki térrorluq hujumlirimu köpeymekte. Bir aydin béri her küni dégüdek térrorluq hujumliri meydan'gha kelmekte.

Undaqta bügün enqerede chaqiriliwatqan süriye toghrisidiki yighinda néme qararlar maqullinidu? bu yighinni chaqirishtiki meqsiti néme? biz bu heqte köz qarishini élish üchün türkiye ottura sherq istratégiye tetqiqat merkizi mutexessisi dr. Memet shahin ependi bilen söhbet élip barduq.

U amérika qoshma shtatliri bilen türkiyining enqerede bundaq muhim bir yighin chaqirishidiki meqset heqqide toxtilip mundaq dédi:
"Amérika qoshma shtatliri süriyide hakimiyetning aghdurulushini xalaydu. Emma hazirqi weziyettin süriyidiki özgirishning asan bolmaydighanliqi körülmekte. Amérikida saylam yéqinlashqanliqidin amérikining süriyige qarshi herbiy hujum élip barmaydighanliqi éniq. Ottura sherqning weziyitining murekkeplikige qarap turup amérika süriyige qarshi herbiy heriket élip bérishni taza xalap ketmeydu. Emma süriyining hazirqi weziyiti amérika bashchiliqidiki bezi döletlerni süriye toghriliq qarar chiqirishqa mejburlimaqta. Süriyidiki qalaymiqanchiliq amérikining ottura sherqtiki menpe'itige dexli-tesir élip kélipla qalmastin amérikidiki prézidént saylimighimu selbiy tesir körsitidu. Shunga amérika süriyidiki qalaymiqanchiliqni toxtitish üchün se'udi erebistan, qatar we türkiye qatarliq döletler bilen hemkarlishiwatidu. Bu yighinmu buning bir misali".

U türkiyining süriyidiki eset hakimiyitini aghdurup tashlap qirghinchiliqni toxtitishta muhim rol oynaydighanliqini bayan qilip mundaq dédi:
"Türkiye süriye mesilisini hel qilishta achquchluq bir dölet. Türkiyining süriye bilen 900 kilométir uzunluqta bir chégrasi bar. Esetke qarshi öktichilerning bir qismi türkiyide. Türkiyidin panahliq tilep kelgen süriyiliklerning sani 75 minggha yetti. Türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawut oghlu panahlan'ghuchilarning sani 100 minggha yetse türkiyining qéyin ehwalda qalidighanliqini ilgiri sürgen idi. Süriyidiki qalaymiqanchiliq türkiyining muqimliqi üchünmu xewp élip kelmekte. Shunga türkiye süriye mesilisige alahide köngül bölmekte. Shunga süriye mesilisini hel qilish üchün türkiye achquchluq rol oyniyalaydu."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet