Teywende ikki terep namayishchilar otturisida zorawanliq heriket yüz bérishke bashlidi

• 
  2006-09-20

• Muxbirimiz welining bu heqtiki melumati
• Download story audio

Teywende gomindangchilar (kökchiler) prézidént chén shüybyenni yiqitish üchün uyushturghan jim olturush namayishi 9 ‏- ayning 9 ‏- küni yeni chong quruqluqta mawzédung ölgenlikining 30 yilliqi xatiriliniwatqan küni bashlan'ghan idi. Shuningdin kéyin bundaq jim olturush shekli kochilarda méngip namayish qilish, idare-organlarni qorshiwélish, ish tashlash dégendek shekillerge tereqqi qildi. 'Fransiye agéntliqi'ning 9 ‏- ayning 19 ‏- küni teybéydin xewer qilishiche, gomindangchilar chén shüybyenni yiqitish herikitini teywenning teybéy shehiridin chong quruqluqtin kelmigen yerlik ahalilar köp salmaqni igelleydighan jenub tereptiki gawshong shehirige kéngeytkendin kéyin, yerlik ahalilar ulargha qarimu-qarshi halda namayish qozghighan. Bu jeryanda ikki terep namayishchilar otturisida qarshi terepke ünlük awaz bilen warqiraydighan, hetta qol tekküzüp zorawanliq qilidighan ishlar yüz bérishke bashlighan. Teywen saqchiliri weqe tughdurghan kishilerdin bir nechchini tutup tertip saqlighandin kéyin, gomindangchilar saqchi organlirini 'namaqul bolush'qa mejburlap choqan sélishqa bashlighan.

'Amérika awazi'ning xewer qilishiche, gomindangning re'isi mayingjyu ependi 'milyonlighan ademning chén shüybyenni yiqitish herikiti teywenni qutquzuwilish yolidiki bir namayende' dégen. Teywen qanun palatasidiki minjindang partyi'isning ezalar ömiki bolsa 'teywenni qalaymiqanlashturmaqchi boluwatqan kishilerning damigha chüshüp qalmasliq kérek. Kökchiler ighwagerchilik, zorawanliq herikitini toxtitishi kérek' dep tekitlimekte.

'B b s' ning xewer qilishiche, teywen da'iriliri hazir dawamlishiwatqan chén shüybyenni yiqitish herikitige béyjing terep qol séliwatidu, dep qarimaqta. Shunglashqa hazir teywende hökümet da'iriliri tertip saqlashqa her waqit teyyar turmaqta. Teywen memuriy mehkimisi bayanatchisi jén wénshenning éytishiche, hazir teywende herbiy terep musteqil, ular biterep halette turmaqta. Hazirqi ehwalda teywende herbiy özgirish peyda bolushining éhtimalliqi nahayiti az.

- Teywende hazir yüz bériwatqan hadisiler xuddi buningdin 41 yil ilgiri mawzédung chong quruqluqta qozghighan 'medeniyet inqilabi'gha oxshaydu, - dep mulahizisini bashlaydu erkin asiya radi'osining obzorchisi, hazir teywende turuwatqan siyasiy mulahizichi lin bawxu'a ependi,- chong quruqluqta yéqinda 'béyjingge barmisang mensipingning kichiklikini hés qilmaysen, shangxeyge barmisang pulungning azliqini hés qilmaysen, teywen'ge barmisang, u jayda hazir medeniyet inqilabi dawamlishiwatqanliqini hés qilmaysen' dégen söz chiqqan idi. Men hazir bu gepning rastliqigha ishendim, - bayanini dawamlashturidu lin bawxu'a ependi, - mawzédung qozghighan 'medeniyet inqilabi' da 'medeniyet' dégen emeliyette dölet re'isi lyushawchini yiqitish dégen menini bildürgen idi. 'Inqilap' dégen emeliyette musteqil pikir qilidighan kishilerge 'diktator yürgüzüsh' dégen menini bildürgen idi. Mawzédung qozghighan bu medeniyet inqilabining jeryani deslepte 'matériyallarni otturigha chiqirish' , uningdin kéyin 'diktatora yürgüzüsh'tin ibaret bolghan idi. U chaghda mawzédung pütün uchur wasitilirini kontrol qiliwélip, bu ' qizil éléktir dolqunliri' arqiliq shu 'matériyal'larni jem'iyetke yéyip, uningda nami chiqqan 'jin-sheytan' we 'besh xil qara yip' déyilgen kishilerni qizil qoghdighuchilar dep atilidighan, hetta 6-7 yashliq kichik balilargha 'isyan' kötürgüzüp, 'süpürüp' tashlighuzghan idi. Bu kishilerning qarshiliq körsitishige ruxset qilinmaytti. Ularni her qandaq adem kélip tillisa-ahanet qilsa, bash , közige tükürse, urup ,soqsa boliwéretti. Qizil qoghdighuchilar otturigha qoyghan 'matériyallar' yalghan chiqip qalsa, kishilerni naheq urup-soqqan bolsa sürüshte qilinmaytti. Emdi buningdin 41 yil ötkende, mawzédungning iz basarliri hazir teywendin chong quruqluqni körüp baqmighan, kommunist partiyining hélisini chüshenmeydighan siyasiy'onlarni haman tépip chiqti. Emma oxshimaydighan yéri shuki, xitay kommunist partiyisi hazir teywen'ge ige bolush üchün mawzédungning obrazini qurban qildi (uni uluq démey, xataliqi bar dep iqrar qilidighan boldi) , bu arqiliq 'chén shüybyenni yiqitish' herikiti qozghap teywenning musteqilliqini tosumaqchi boldi.

Lin bawxu'a ependining bayan qilishiche, gomindangchilar teywende chén shüybyenni yiqitish herikitini bashlighandin buyan, qizil kiyim kiyip namayish qiliwatidu. Ular hazir yéshil kiyim kiygen kishilerni uridu. Chén shüybyenni yiqitimen, dégen menini bildürüsh üchün bash barmiqini chiqarmighan kishinimu uridu. Bu heriketke chong quruqluqtiki qara guruhlar shénjénda turtup qomandanliq qiliwatqanliqi melum. Teywen'ge sirttin kelgenler aran 12% ni teshkil qilsimu, emma ular (gomindangchilar) teywende asasliq hoquqlarning hemmisige ige boluwalghan. Bu xuddi shinjangdikige oxshash, hoquqlarning hemmisini sirttin kelgen xenzular igiliwalghan, yerlikler buninggha narazi. (Weli)