Пакистан һөкүмити талибанлар билән келишим имзалиди


2007.03.02

Пакистан һөкүмитиниң өткән йили сентәбир ейида шималий вәзиристандики қәбилиләр билән имзалиған тинчлиқ келишими афғанистан һөкүмити вә ғәрб дөләтлириниң тәнқидигә учриған иди.

Бу келишимгә асасән пакистан һөкүмити афғанистанға чегридаш болған шималий вәзиристандики һәрбий һәрикитини тохтитишни қобул қилған вә райондики қәбилиләр чәтәллик милитант күчләрниң районда паалийәт елип беришиға рухсәт бәрмәйдиғанлиқини вәдә қилған. Лекин нурғунлиған мулаһизичиләр, бу келишимниң талибанларниң районда әркин паалийәт елип беришиға техиму көп имканийәт яритип, афғанистандики һәрикәтлирини күчәйтишигә сәвәб болуши мумкин дәп, көрсәткән.

Миллй мәнпәәт

Пакистан һөкүмитиниң йеқинда талибанларниң қоманданлириниң бери болған молла дадулла билән имзалиған келишими, пакистан билән ғәрб дөләтлири оттурисида техиму көп талаш-тартишларға сәвәб болуши мумкин. Чүнки бу келишим талибанларниң, пакистанниң ярдими билән вә униң территорийисидин пайдилинип, афғанистанниң ғәрбий җәнуби райониға қорал-ярақ вә адәм йөткишини асанлаштуридикән.

Сиясий мулаһизичи вә талибанлар мәсилиси мутәхәссиси сед салим шаһзадниң асия вақти гезитидә елан қилған мақалисидә билдүрүшичә, пакистанниң молла дадулла билән келишим имзалишида миллий мәнпәәт муһим рол ойниған. Униң ейтишичә, афғанистан һөкүмити күнсери һиндистанға йеқинлишиватқан бир пәйттә, бу келишим пакистанниң қайтидин афғанистанда сиясий бир тәсиргә игә болуши үчүн шараит һазирлайдикән.

Бу келишимниң имзалинишида талибанлар үчүнму миллий мәнпәәт алдинқи орунда турған. Талибанлар әлқаидә тәшкилатиниң қарши турушиға қаримай пакистан һөкүмити билән бундақ бир келишим имзалиған. Мушу сәвәбтин талибанлар билән әлқаидә тәшкилати оттурисидики мунасивәтләр хунүкләшкән болуп, хәвәрләргә қариғанда, әлқаидә тәшкилати рәһбәрлик мәркизини афғанистан-пакистан чеграсидин йөткәшкә вә ирақта йеңи бир база қурушқа тәйярланмақта икән.

Талибанлар билән әлқаидә оттурида ихтилап

Сед салим шаһзадниң асия вақти гезитидә елан қилған мақалисидә билдүрүшичә, талибанлар пакистан һөкүмити билән имзалиған келишими арқилиқ афғанистандики һәрикәтлиридә қәти бир нәтиҗигә еришишни пилан қилған. Униң ейтишичә, гәрчә талибанлар өткән йили әтиязда башлатқан һуҗум билән нурғун нәтиҗиләргә еришикән болсиму, лекин улар афғанистанда ғәлибә қилиш үчүн бир дөләтниң ярдимигә муһтаҗ икәнликини билип йәткән. Бәш йилдин бери әлқаидә тәшкилати билән бирликтә паалийәт елип бериватқан талибанлар, өткән йили ирақтики қаршилашқучи күчләрдин өгәнгән тактикиларни ишқа селип, афғанистан армийиси вә афғанистандики иттипақдаш армийә қисимлириға қарши әҗәллик һуҗумлар елип барди. Әмма өзлириниң җәнуби вә шмалий районлардин кабулни қоршаш вә қәндәһар шәһириниң контроллиқини қолға кәлтүрүш қатарлиқ көзлигән нишанлириға йетәлмиди. Бу талибанларға башқа бир дөләтниң ярдимини алмай туруп, афғанистанда өзлириниң һакимийитини қайтидин тикләшниң мумкин әмәсликини көрсәткән. Нәтиҗидә талибанлар әлқаидә тәшкилатиниң пакистан һөкүмити билән келишим имзлашқа қарши турушиға қаримай, пакистан билән келишим имзалиған.

2001‏-Йили 11‏-сентәбир күни америкида елип берилған террорлуқ һуҗумлиридин кейин, америкиниң бесими нәтиҗисидә талибанлар билән мунасивитини өзгән пакистан, талибанларни қоллаш арқилиқ афғанистанда тиклигән сиясти вә һәрбий тәсирини пүтүнләй йоқатти.

Афғанистандики йеңи һакимийәт билән дәрһал йеқин мунасивәт орнатқан һиндистанниң афғанистандики тәсири күчийишкә башлиди. Бу вәзийәт пакистанни қаттиқ биарам қилиған болуп, афғанистандики сиясий тәсирини қайтидин тиләш үчүн вәзийәтни көзәткән пакистан һөкүмити талибанлар билән алақә қуруш үчүн молла дадуллани тепишта қийналмиған.

Америка һөкүмити талибанларниң паалийәтлириниң алдини елиш үчүн пакистан һөкүмити бесимни күчәйткән бир пәйттә, пакситан һөкүмитиниң молла дадулла арқилиқ талибанлар билән келишим имзалиғанлиқиниң, пакистан- америка мунасивәтлиригә қандақ тәсир көситидиғанлиқи ениқ әмәс. Өткән һәптә пакистанни зиярәт қилған америка муавин президенти дек чейни пакистан һөкүмитидин талибанларниң әтиязда елип беришни пиланлиған кәң көләмлик һуҗуминиң алдини елиш үчүн пакистан һөкүмитидин, пакистан-афғанистан чегрисида җиддий тәдбир елишиқа чақирған иди. (Қанат)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.