Pakistan hökümiti talibanlar bilen kélishim imzalidi


2007.03.02

Pakistan hökümitining ötken yili séntebir éyida shimaliy weziristandiki qebililer bilen imzalighan tinchliq kélishimi afghanistan hökümiti we gherb döletlirining tenqidige uchrighan idi.

Bu kélishimge asasen pakistan hökümiti afghanistan'gha chégridash bolghan shimaliy weziristandiki herbiy herikitini toxtitishni qobul qilghan we rayondiki qebililer chet'ellik militant küchlerning rayonda pa'aliyet élip bérishigha ruxset bermeydighanliqini wede qilghan. Lékin nurghunlighan mulahizichiler, bu kélishimning talibanlarning rayonda erkin pa'aliyet élip bérishigha téximu köp imkaniyet yaritip, afghanistandiki heriketlirini kücheytishige seweb bolushi mumkin dep, körsetken.

Milly menpe'et

Pakistan hökümitining yéqinda talibanlarning qomandanlirining béri bolghan molla dadulla bilen imzalighan kélishimi, pakistan bilen gherb döletliri otturisida téximu köp talash-tartishlargha seweb bolushi mumkin. Chünki bu kélishim talibanlarning, pakistanning yardimi bilen we uning térritoriyisidin paydilinip, afghanistanning gherbiy jenubi rayonigha qoral-yaraq we adem yötkishini asanlashturidiken.

Siyasiy mulahizichi we talibanlar mesilisi mutexessisi séd salim shahzadning asiya waqti gézitide élan qilghan maqaliside bildürüshiche, pakistanning molla dadulla bilen kélishim imzalishida milliy menpe'et muhim rol oynighan. Uning éytishiche, afghanistan hökümiti künséri hindistan'gha yéqinlishiwatqan bir peytte, bu kélishim pakistanning qaytidin afghanistanda siyasiy bir tesirge ige bolushi üchün shara'it hazirlaydiken.

Bu kélishimning imzalinishida talibanlar üchünmu milliy menpe'et aldinqi orunda turghan. Talibanlar elqa'ide teshkilatining qarshi turushigha qarimay pakistan hökümiti bilen bundaq bir kélishim imzalighan. Mushu sewebtin talibanlar bilen elqa'ide teshkilati otturisidiki munasiwetler xunükleshken bolup, xewerlerge qarighanda, elqa'ide teshkilati rehberlik merkizini afghanistan-pakistan chégrasidin yötkeshke we iraqta yéngi bir baza qurushqa teyyarlanmaqta iken.

Talibanlar bilen elqa'ide otturida ixtilap

Séd salim shahzadning asiya waqti gézitide élan qilghan maqaliside bildürüshiche, talibanlar pakistan hökümiti bilen imzalighan kélishimi arqiliq afghanistandiki heriketliride qet'i bir netijige érishishni pilan qilghan. Uning éytishiche, gerche talibanlar ötken yili etiyazda bashlatqan hujum bilen nurghun netijilerge érishiken bolsimu, lékin ular afghanistanda ghelibe qilish üchün bir döletning yardimige muhtaj ikenlikini bilip yetken. Besh yildin béri elqa'ide teshkilati bilen birlikte pa'aliyet élip bériwatqan talibanlar, ötken yili iraqtiki qarshilashquchi küchlerdin ögen'gen taktikilarni ishqa sélip, afghanistan armiyisi we afghanistandiki ittipaqdash armiye qisimlirigha qarshi ejellik hujumlar élip bardi. Emma özlirining jenubi we shmaliy rayonlardin kabulni qorshash we qendehar shehirining kontrolliqini qolgha keltürüsh qatarliq közligen nishanlirigha yételmidi. Bu talibanlargha bashqa bir döletning yardimini almay turup, afghanistanda özlirining hakimiyitini qaytidin tikleshning mumkin emeslikini körsetken. Netijide talibanlar elqa'ide teshkilatining pakistan hökümiti bilen kélishim imzlashqa qarshi turushigha qarimay, pakistan bilen kélishim imzalighan.

2001‏-Yili 11‏-séntebir küni amérikida élip bérilghan térrorluq hujumliridin kéyin, amérikining bésimi netijiside talibanlar bilen munasiwitini özgen pakistan, talibanlarni qollash arqiliq afghanistanda tikligen siyasti we herbiy tesirini pütünley yoqatti.

Afghanistandiki yéngi hakimiyet bilen derhal yéqin munasiwet ornatqan hindistanning afghanistandiki tesiri küchiyishke bashlidi. Bu weziyet pakistanni qattiq bi'aram qilighan bolup, afghanistandiki siyasiy tesirini qaytidin tilesh üchün weziyetni közetken pakistan hökümiti talibanlar bilen alaqe qurush üchün molla dadullani tépishta qiynalmighan.

Amérika hökümiti talibanlarning pa'aliyetlirining aldini élish üchün pakistan hökümiti bésimni kücheytken bir peytte, paksitan hökümitining molla dadulla arqiliq talibanlar bilen kélishim imzalighanliqining, pakistan- amérika munasiwetlirige qandaq tesir kösitidighanliqi éniq emes. Ötken hepte pakistanni ziyaret qilghan amérika mu'awin prézidénti dék chéyni pakistan hökümitidin talibanlarning etiyazda élip bérishni pilanlighan keng kölemlik hujumining aldini élish üchün pakistan hökümitidin, pakistan-afghanistan chégrisida jiddiy tedbir élishiqa chaqirghan idi. (Qanat)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.