Хитайниң тәрәққият көрсәткүчидә уйғур ели вә мутәхәссисләрниң қарашлири


2007-03-01
Share

Җоңго хәлқ университети тәкшүрүш - баһалаш мәркизи 2 - айниң 26 - күни хитайдики һәр қайси өлкә - аптоном районларниң саламәтлик, маарип, турмуш сәвийиси вә иҗтимаий муһит әһвали қатарлиқ 4 түрдики тәрәққият көрсәткүчини елан қилди вә һәр қайси районларниң бу 4 саһәдики әһвалини дәриҗигә турғузған иди. Тәкшүрүш көрсәткүчидә көрситилишичә, хитайда районлар билән районлар арисидики тәрәққият пәрқи шундақла йезилар билән шәһәрләр арисидики тәрәққият пәрқи бир қәдәр зор болуп, тәрәққият сәвийисидики әң зор тәкшисизлик саламәтлик көрсәткүчиниң районлар арисидики пәрқидур.

Көрсәткүчкә қариғанда саламәтлик көрсәткүчидики тәкшисизлик пуқралар дохтурға көрүнәлмәйдиған иҗтимаий мәсилини кәлтүрүп чиқармақта. Бәзи анализчилар, тәрәққият көрсәткүчидики уйғур аптоном райони маарип көрсәткүчиниң 5 - орунни игилигәнлики "кишини һәйран қалдуридиғанлиқини" шундақла бәзи амилларниң һәқиқи әһвални игиләшкә тәсир қилған болуши мумкинликни илгири сүрди. Лекин хитай анализчилар, җуңгода төвәнниң юқирини алдайдиған әһваллар еғир болсиму, әмма тәрәққият көрсәткүчидики бәзи баянлар хитайниң әмили әһвалиға асасән йеқин келидиғанлиқини билдүрмәктә.

Хитайниң деңиз бойи районлириға етибар бериш сиясити чәт районларниң техиму арқида қилишини тезләштүрмәктә

Чен куйде, америкида чиқидиған "җоңго көзитиш" жорнилиниң баш муһәррири. У, "бурунқи тәҗрибилиримизгә асасланғанда җуңгода төвәнниң юқириға йоллиған мәлумати мубалиғилаштурулидиғанлиқини билимиз. Йеқинқи йилларда бу әһвалниң өзгәргәнликини көрситидиған бишарәт көрүлмигән болсиму, лекин җуңгода йеза билән шәһәрниң пәрқи наһайити чоң икәнлики бу бир әмәлийәт. Әгәр доклатта бу җәһәттики әһваллар әкс - әттүрүлгән болса, бу көрсәткүчни асасән ишәнчилик дийишкә болиду," дәп көрсәтти.

Көрсәткүчтә көрситилишичә, хитайда тәрәққий қилған районлардики шәһәр - йезиларниң пәрқи нисбәтән кичик болсиму, лекин намрат районлардики шәһәр- йезиларниң пәрқи наһайити зор. Чен куйде, хитайда районлар арисидики тәрәққият пәрқиниң зор болушиға хитай даирилириниң деңиз бойидики районларға алаһидә етибар бериш сиясити йүргүзгәнлики сәвәбчи боливатқанлиқини билдүрмәктә. У, "мениңчә бу асаслиқи компартийә мәркизи комитетиниң сиясити билән мунасивәтлик. Болупму қанун вә түзүлмә җәһәттә деңиз бойидики районларға берилгән алаһидә етибар бериш сиясити билән мунасивәтликтур. Бу сиясәт йәнә бәзи мәмури органлар чиқарған етибар бериш бәлгилимиси биләнму мунасивәтлик," дәйду. Униң әскәртишичә, хитай деңиз бойидики районларға етибар бериш сиясити әслидила иқтисади әһвали начар өлкә вә районларниң техиму арқида қелишини вә тәрәққият пәрқиниң техиму чоңийишини кәлтүрүп чиқармақта.

Уйғур елиниң маарип көрсәткүчидики орниниң алдида болушиға қарашлар

Көрсәткүчтә көрситилишичә, уйғур аптоном райониниң иҗтимаий муһит көсәткүчи 25 - орунда болуп, саламәтлик көрсәткүчи 22 - орунни, турмуш сәвийиси көрсәткүчи 19 - орунни, лекин маарип көрсәткүчи 5 - орунни игилигән.

Чен куйде, районниң маарип көрсәткүчиниң юқири болушини бейҗиң даирилириниң миллий ассимилятсийә сиясити билән мунасивәтлик болуши мумкин, дәйду. У "мениңчә буниң сәвәби бейҗиң даирилириниң миллий ассимилятсийә сиясити йүргүзиватқанлиқи билән мунасивәтлик болуши мумкин. Шуңа улар маарипни кәң көләмдә йолға қоюватиду шундақла қош тиллиқ маарипни илгири сүрмәктә. Буниң үчүн зор көләмдә мадди вә адәм күчи аҗритиватиду. Шуңа буниңда ассимилятсийә қилиш нийити муһим амил болуши мумкин," дәп көрсәтти. Чен куйдениң әскәртишичә, уйғур аптоном райониниң земини кәң шундақла санаәт әслиһәлири көп әмәс. Бу әһвалда районниң иҗтимаий муһити бир қәдәр сап болуши керәк иди. Ундақта райониниң иҗтимаий муһит көрсәткүчи нимә үчүн бу қәдәр начар ? чен куйде, буниң районда ядро синиқи елип берилғанлиқи билән мунасивәтлик икәнликини әскәртмәктә. У, "мениң билишимчә бу йәрдә муһит вә саламәтлик җәһәттә зор мәсилә бар. Шинҗаңлиқлар яки уйғурлар әндишә қилидиған мәсилә компартийиниң бурун бу йәрдә узун мәзгилгичә елип барған ядро синиқи. Бу синақларниң муһит шундақла кишиләр вә кейинки әвлатларда еғир кесәллик пәйда қилишидур. Бу шинҗаңда саламәтлик вә муһит көрсәткүчиниң төвән болушидики сәвәбләр болуши мумкин. Шинҗаңниң земини кәң, санаәт әслиһәлириниң аз икәнликигә қариғанда әсли униң муһити яхши болушқа тегишлик иди," дәп көрсәтти.

Чен куйдениң әскәртишичә, әгәр хитай һөкүмити районлар билән районлар, шәһәрләр билән йезилар арисидики пәрқни азайтмиса, бу хитай җәмийитиниң муқумлиқиға тәсир йәткүзидикән чен куйде, "районлар арисидики пәрқниң җайларда юртвазлиқни күчәйтидиғанлиқини, йәрликләр арисида яман характерлик риқабәт баш күтүридиғанлиқини шундақла бу хитай җәмийитиниң муқумлиқи вә төвән қатлам хәлқниң бихәтәрликигә тәсир йәткүзидиғанлиқини билдүрди. У, "ғәрбтики районларни һәқиқи түрдә ечиветиш, болупму уларниң хәлқара җәмийәт билән алақә қилишиға пурсәт бериш керәк," дәйду.

Тәкшүрүш көрсәткүчидә көрситилишичә, һәр қайси районларниң саламәтлик көрсәткүчидики пәрқи әң зор болуп, бу пуқраларниң давалиниши қийинға тохтайдиғанлиқини көрсәтмәктә. Хитай, давалиниш селинмисиниң омуми ишләпчиқириш миқтарида игилләйдиған нисбити дуня бойичә арқидин саниғанда биринчи орунда туридиған дөләт. Хәвәрләргә қариғанда хитайда һөкүмәт давалиниш хираҗитиниң 80% ни һәр дәриҗилик кадирлар хәҗләп түгитидикән. (Әркин)

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт