Tengritagh sadaliri namliq shé'irlar toplimi neshir qilindi

Yéqinda teklimakan Uyghur neshriyati teripidin "tengritagh sadaliri" namliq shé'irlar toplimi neshir qilindi, bu shé'irlar toplimi péshqedem sha'ir sultan mexmut qeshqirining uzun yillardin biri yézip toplighan shé'iri eserliridin tallan'ghan shé'irlarni öz ichige alghan.
Muxbirimiz arslan
2009-03-27
Share
tangritagh-sadaliri-sheir-305 Teklimakan uyghur neshriyati teripidin neshir qilinghan "tengritagh sadaliri" namliq shéirlar toplimining muqawa körünüshi.
RFA Photo / Arslan

Bu shé'irlar toplimi 110 parche tallan'ghan shé'ir, 3 ballada, ikki dastan we ruba'iylardin terkip tapqan.

Sha'ir bushé'irlar toplimida pütkül shé'irlirini ikki bölümge ayrighan bolup birinchi bölümi sha'irning 1950 ‏ - yildin 1982 ‏ - yilghiche ariliqta yazghan eserliridin tallan'ghan shé'irlirini öz ichige alghan, ikkinchi bölümi bolsa 1982 ‏ - yildin 2008 ‏ - yilghiche bolghan ariliqta yazghan ijadiyet shé'irliridin terkip tapqan.

280 Betlik bu shé'irlar toplimi sha'ir sultan mehmut qeshqerining 57 nechche yildin biri yazghan shé'iri eserliridin tallanma bolup, bu shé'irlarda weten'ge intilish, zulumgha qarshi turush, naheqchilikni échip tashlashtin ibaret her xil pikirlerni bedi'iy shekilde ipadilen'gen. Sha'ir bu shé'irlar toplimigha yene weten ichide élan qilinmighan yaki neshriyat organliri teripidin élan qilinishqa testiqlanmighan shé'irlirinimu qushumche qilip kirgüzgen.
 
Sha'ir sultan mexmut qeshqerining tengritagh sadaliri namliq bu shé'irlar toplimi Uyghur millitige bolghan qaynaq, semimi muhebbet, xitay mustemlikichilerning zulumida ingrawatqan mezlum xelqning höriyiti we musteqilliqini qolgha keltürüsh üchün élip bérilghan küreshlerni asasi nishani we muqeddes ghayisi, Uyghur xelqining bügünki paji'elik weziyiti, qutulushning yoli, weten hesriti, tebi'et güzelliki, insaniy söygü muhebbet, nadanliq ‏ - jahalettin qutulush üchün ilim ‏ - pen'ge yürüsh qilish we güzel exlaqi peziletni tiklesh, chiriklikke, nomussizliqqa qarshi turush qatarliq témilarni öz ichige alidu.

Sha'irning 57 yildin biri yazghan wekillik xaraktérige ige shé'iriy ijadiyitining tallan'ghan muhim bir qisimini öz ichige alghan bu kitab bolup, küchlük dewr rohigha ige shé'iri eserlerdur.
 
Péshqedem sha'ir we yazghuchi sultan mehmut qeshqiri ilmi, edebiy we siyasi türde yazghan bir qanche kitabliridin bashqa yene shé'ir, ballada we dastanlar toplimi kitablirimu neshir qilin'ghan. Sha'irning "yürek sadasi", "köresh naxshiliri"," tolun ay", "arman", " sultan maxmut qeshqirining shé'iri eserliridin tallanma", tengritagh sadaliri" qatarliq shé'irlar toplamliri neshir qilin'ghan.

Péshqedem sha'ir proféssor doktur sultan mexmut qeshqiri 1937 ‏ - yili sherqiy türkistanning qeshqer shehiride dunyagha kelgen, bashlan'ghuch mektepni qeshqerde, ottura mektepni ghulja shehiride tügetken, 1956 - yili sherqiy türkistan ‏‏)shinjang( uniwéristini püttürgen, 1956 - yildin 1982 ‏- yilghiche sherqiy türkistan ‏‏)shinjang( uniwéristide oqutquchiliq qilghan. 1982 ‏- Yili awghust éyida a'ilisi bilen türkiyige kélip yerleshken. 1983 ‏- Yildin 1994 - yilghiche istanbul uniwérsitida, 1994 ‏ - yildin 2004 ‏ - yilghiche tirakiya uniwérsitida oqutquchiliq qilghan. 2004 ‏ - Yili 8‏ - ayda pénsiyige chiqqan. Hazir sherqiy türkistan wexpining mu'awin re'isi bolup xizmet qilip kelmekte.

Sha'irning tengritagh sadaliri namliq shé'iri

Tengritagh, ey olugh tagh, tüwrükimiz sen,
Sen biz üchün qutluq makan böshükimiz sen,
Tarixingda ejdadlargha bash ‏- panah bolghan,
Sen baghrimiz, qan tomur we yürikimiz sen.

Sen bizlerge méhri déngiz aq chachliq ana,
Azliq qilar qanche dastan yazsaqmu sanga,
Ghezel ‏, qoshaq, naxshilarda séni küyleymiz,
Qelbimizdin jaranglitip jushqunluq sada.

Quchaqliring néfit, kumush altun'gha tolghach,
Tarixingda talay qismet ötti béshingdin,
Bulangchining ikki közi séningde bolghach,
Sel, topanlar töreldi köp achchiq yéshingdin.

Séning üchün derya ‏ - derya qanlar tökülgen,
Étekliring jungghar tarim sirgha kömülgen,
Séning batur ewladliring kötürgende tugh,
Tajawuzchi ejnebiyining béli pükülgen.

Sen alemde qehrimanliq namini alghan,
Istiqlal we höriyetning sazini chalghan,
Nazugümni qattiq asrap, pulat köksingni,
Sadir, gheni, baturlargha eyligen qalqan.

Biz bu shé'irlar toplimi heqqide sha'ir sultan mexmut qeshqeri bilen söhbet élip barduq.
 
Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki söhbitimizning tepsilatini anglaysiz.



Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet