Dawasérin ependining éytishiche, tébet mesilisi hel bolmighiche xitay - hindistan chégra mesilisi hel bolmaydu


2006-11-21
Share

'Birleshme agéntliqi'ning yéngi déhlidin xewer qilishiche, asiyada xitay bilen hindistandin ibaret bu ikki chong dölet otturisida 1990 ‏- yilidiki soda miqdari 260 milyun amérika dolliri idi. 2006 ‏- Yiligha kelgende 20 milyard amérika dollirigha yetti. Emdi xu jintaw buningdin kéyin hindistan bilen 2010 ‏- yilighiche 40 milyard amérika dolliriliq soda qilishni nishanlidi. Démek, xitay bilen hindistanning iqtisadiy munasiwiti barghanséri yéqinliship, soda miqdari barghanséri yuqiri örlewatidu. Emma, hemmige ayan bolghinidek, 1962 ‏- yili xitay-hindistan otturisida keng kölemlik chégra urushini peyda qilghan qéyin mesile téxiche mewjut. Chégra mesilisi uzundin buyan bu ikki döletning munasiwitige putlikashang bolup kéliwatqanliqi üchün, hazir xitaymu, hindistanmu bu mesilidin yenila endishe qilmaqta. Gerche ular bu jehette bir-birige ishenmisimu, bir-biridin endishe qilip tursimu, yenila bir munche soda kélishimi imzalashti. Chégra mesilisini hel qilish üchün 'söhbetlishimiz' déyishiti. Emma yenila kélishelmeywatidu. Xitay-hindistan otturisida chégra mesilisi hel qilinmighan, soghuqchiliq yenila mewjut bolup turuwatqan ehwal astida, téximu konkrétraq qilip éytqanda, chégra mesilisining bir üchi tibetlerge, bir uchi Uyghurlargha chétilip turuwatsa, bu ikki dölet özining iqtisadiy qizghinliqini qandaq ashurup, sodini qandaq dawamlashturidu?

Hazir hindistandiki dramsala shehiride turuwatqan tibet ziyaliysi, 'tibet uchurliri zhurnili'ning muherriri dawa sérin ependining qarishiche, xitay bilen hindistandin ibaret bu ikki chong dölet soda miqdarini nechche on milyardqa yetküzüshni nishanlawatidu. Bu sodining mezmunidin qarighanda, xitay hindi'istan'gha, hindistan xitaygha nahayiti köp mal chiqiridu. Mining qarishimche, bu ikki dölet bir-biridin gumanlinidu, endishe qilidu. Qarimaqqa saqliniwatqan mesile élip bérilidighan chong sodigha tesir körsiteleydighandek körün'gini bilen, emeliyette bularning otturisida bir munche oxshashliq bar. Bundaq nopusi dunya buyiche eng köp ikki dölet üchün éytqanda, bu soda yenila bek chong soda emes. Bulardiki oxshashliq peyda qiliwatqan soda qizghinliqigha chégra soghuqchliqi anche chong tesir körsütelmeydu. Emma chégra mesilisi dawamliq mewjut bolup turidu.

Dawa sérin ependining xitay -hindistan otturisida uzundin buyan saqlinip kéliwatqan chégra mesilisini qandaq hel qilighili bolidighanliqi heqqide mulahize qilishiche, tibet mesilisi üzül-késil hel bolmighiche xitay bilen hindistan otturisidiki chégra mesilisi hel bolmaydu . Xitay bilen hindistan otturisidiki chégra mesilisi déyiliwatqan mesile burun tibet hökümiti bilen hindistan'gha hökümranliq qiliwatqan en'giliye hökümiti otturisida tüzülgen kélishim mesilisi. Eyni waqitta tibet hökümiti bilen en'giliye hökümiti otturisida tüzülgen kélishim bilen hazirqi hindistan hökümiti bilen xitay hökümitining gerche baghlinishi bolsimu, emma bular kélishmning igiliri emes, bu chégra mesilisi peqet tibet mesilisi üzül-kisil hel bolghanda andin hel bolidu. Uningdin burun, bu ikki dölet özliri söhbet ötküzse, özining köz qarishini qoyalaydu, bezi mesilide jididiylikni peseytelishi mumkin. Emma mesilini hel qilalmaydu. Démek tibet mesilisi hel qilinmighan ehwal astida , buninggha chétishliq bolghan bashqa mesililerni, Uyghurlargha chétilidighan mesililerni hel qilimen dégen geptin gumanlanmay bolmaydu.

Dawa sérin ependining xu jintawning hindistandiki ziyaritige qarshi namayish qilghan tébetliklerning ehwali heqqide chüshenche bérishiche, bu qétim xu jintaw hindistanni ziyaret qiliwatqanda, herxil namayish qilip, naraziliq bildürgen tébetlikler asasen yashlar teshkilatliri, ayallar teshkilatliri yaki dalay lama tutqan otturiche yolgha qoshulmaydighan köz qarashtiki siyasiy öktichi teshkilatlar . Ulardin bashqa , bu yil xitay xelq armiyisining chégridin ötken tibetliklerni étip öltürgenlikige ghezep -nepritini bildüridighan kishiler oyushturghan namayishmu bar. Bu namayishlarning dalay lama bilen yaki muhajirettiki tibet hökümiti bilen munasiwiti yoq. (Weli)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet