Канада косовани ахири етирап қилди


2008.03.26

Канада һөкүмити 18 - март күни косованиң мустәқил дөләт икәнликини етрап қилғанлиқини җакарлиди. Канаданиң бу һәрикитидин қаттиқ нарази болған сербийә һөкүмити, канадада турушлуқ баш әлчисини 48 саәт ичидә қайтуруп кәтти. Косова 17 - феврал күни сербийидин айрилип чиқип,өз алдиға мустәқил болғанлиқини елан қилғандин буян, канада өзиниң бу йеңи дөләткә қарита мәйданини билдүрмәй кәлгәниди.Хәлқара җамаәтчилик болса, канада һөкүмити куебәк мустәқилчилириниң косовани өрнәк қилишидин әнсиригәнлики үчүн, уни етирап қилишта иккилиниватиду, дегән қарашта болғаниди.

Куебәк мустәқилчилири канада һөкүмитиниң бу қарарини қарши алидиғанлиқини билдүрди. Буниңдин илгири, улар косованиң мустәқиллиқи вә канада һөкүмитиниң буниңға қарита қандақ инкас қайтуридиғанлиқини йеқиндин көзитиватқанлиқини әскәрткәниди.

Косова демократик вә кишилик һоқуққа һөрмәт қилидиған дөләт болиду

Канада ташқи ишлар министири махимә берниерниң баянатида: "канаданиң дунядики асаслиқ достлири җүмлидин санаәтләшкән 7 ғәрб дөлити косованиң мустәқиллиқини етирап қилди.Бүгүн канада бу дөләтләр қатаридин орун елип, дуняға йеңидин көз ачқан дөләт косованиң мустәқиллиқини етирап қилди," дейилди.

У баянатида, косованиң алдинқи әсирниң ахирида балқан йерим арилида йүз бәргән уруш вә қанлиқ етник тазилашниң тарихи мәһсули икәнликини, бу йеңи дөләтниң балқан йерим арилидики көп милләтлик, кишилик һоқуққа һөрмәт қилидиған,демократик, сиясити муқим болған вә иқтисадта тәрәққи қилған бир дөләткә айлинидиғанлиқини, бу дөләтни етирап қилиш қарариниң куебәк мустәқилчилири үчүн өрнәк болмайдиғанлиқини тәкитлиди.

Ерқий қирғинчилиқ косовадин ибарәт мустәқил дөләткә һамилә болди

Косова мустәқиллиқ җакарлиғандин буян мустәқил дөләт косовани етирап қилиш вә қилмаслиқ мәсилисидә канадада җиддий талаш - тартишлар болуп кәлди.

Канада баш министири степһен һарпер куебәк билән косованиң әһвалиниң бир ‏ - биригә охшимайдиғанлиқини, косовалиқларниң алдинқи әсирниң ахирида уруш вә ерқий қирғинчилиқниң еғир зиянкәшликигә учриғанлиқини тәкитләп: "мениңчә косованиң әһвали интайин өзгичә.Косова уруш вә қирғинчилиқларни бешидин кәчүрди. Һөкүмитимиз өз вақтида у йәрдики һәрбий һәрикәткә қатнашқан шундақла хәлқара җәмийәт бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң башчилиқида мустәқиллиқ тәләп қиливатқан бу районни вакалитән башқурғаниди," деди.

1999 - Йили канада америка,әнгилийә қатарлиқ дөләтләр билән бирликтә сербийини бомбардиман қилиш һәрикитигә қатнишип,косова мусулманлириға қаритилған қанлиқ қирғинниң алдини алғаниди.

Степһен һарпер сөзидә куебәкликләрниң демократик һоқуқлиридин кәң бәһримән болуватқанлиқини тилға елип: "мениңчә, куебәкликләр мустәқиллиқ мәсилисини омуми хәлқниң авазиға қоюшқа вә бу мәсилидә техиму көп муназирә елип беришқа қизиқмайду.Улар қудрәтлик канаданиң тәркипидә күчлүк куебәк қурушни арзу қилиду," деди.

2006 - Йили степһен һарпер башчилиқидики консерватип партийиси һөкүмити куебәк шитатини канаданиң тәркивидики дөләт ичидики дөләт,дәп етирап қилғаниди. Буниңдин илгири бәзи кишиләр канада һөкүмитини косованиң мустәқиллиқини етирап қилса,буниң куебәк вә буниңға охшаш мустәқиллиқ тәләп қиливатқан милләт вә районлар үчүн өрнәк болидиғанлиқини илгири сүрүп, канада һөкүмитини бу мәсилисидә еһтиятчан болушқа үндигәниди.

Хәлқниң ирадиси дөләтниң күчидин үстүн туриду

Канада парламентидики үч чоң өктичи партийиниң бири болған, куебәкликләр партийиси канада һөкүмити косованиң мустәқиллиқини етирап қилғаникән, ундақта куебәкниң мустәқиллиқ тәлипи мәсилисигиму охшаш муамилә қилиш керәк,деди. Куебәкликләр партийиси куебәк шитатидиму һакимийәт сиртидики партийидур.

Куебәкликләр партийисидин болған парламент әзаси даниел турп: "әгәр бир милләт өзиниң мустәқил дөләт қурғанлиқини җакарлисила, башқа дөләтләр һамини бир күни бу реаллиқни етирап қилиду. Бу хил әһвал астида америка,франсийә қатарлиқ дөләтләр сербийиниң қарши турушиға қаримастин, косованиң мустәқиллиқини етирап қилди.Әгәр күнләрниң биридә куебәкму мустәқиллиқ җакарлиса, канада буниңға қарши турмаслиқи керәк. Биз башқа дөләтләрни бир дөләтниң қарши турушидин хәлқниң арзу вә ирадисини үстүн көрүшини үмид қилимиз,деди.

Канада парламентидики әң чоң өктичи партийә болған либерал партийиниң рәһбири канада һөкүмитиниң косованиң мустәқиллиқини етирап қилишта кечиккәнликини тәнқид қилип:"бу орунсиз әнсирәштин келип чиққан кечикиш," деди.

Дусан батаковик: косованиң бүгүни куебәкниң әтисидур

Нопусниң %90 ни албан миллити тәшкил қилған косова 1999 - йилидики шималий атлантик әһди тәшкилатиниң һава һуҗумидин кейин сербийиниң контроллуқидин қутулған иди.

Сербийиниң канада турушлуқ баш әлчиси дусан батаковик канада һөкүмитиниң бу һәрикитиниң дунядики мустәқиллиқ һәрикәтлиригә илһам беридиғанлиқини илгири сүрүп: "канада һөкүмитиниң косованиң мустәқиллиқини етрап қилиши - мустәқиллиқ үчүн урунуватқан куебәк үчүн йол ечип берипла қалмастин, дунядики мустәқиллиқ пешидә йүрүватқан районларниң түгминигә су қуюп бериду. Бу интайин хәтәрлик бир қәдәм," деди.

Канада мәтбуатлиридики мәлуматларға қариғанда, нөвәттә косованиң мустәқиллиқини етирап қилған дөләт 30ға йәткән. Уйғур вә тибәтликләрниң мустәқиллиқ мәсилисидин интайин әндишә қилидиған хитай билән, чечән вә татарларниң мустәқиллиқ давасидин җиддий әндишигә чүшкән русийә косованиң мустәқиллиқиға изчил қарши туруп кәлмәктә.

Канададики пуқраларниң райини синаш паалийитиниң нәтиҗисигә қариғанда, куебәк шитатидики франсузларниң %50 и нөвәттә бу шитатниң мустәқиллиқини қолллайдикән. Куебәк шитатида йәттә йерим милйон аһалә яшайду. Буларниң мутләқ көпчиликини франсузлар тәшкил қилиду. Куебәк шитати 1980 - вә 1995 - йиллири бу шитатниң мустәқиллиқ мәсилисини омуми хәлқниң авазиға қойғаниди. 1995 - Йили улар %1 гә йәтмигән аваз пәрқи билән федерал дөләтни яқлиғучиларға уттуруп қойғаниди. (Камил турсун)

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.