Sürgündiki tibet milliy herikitining tarixi qurultiyi dawamlashmaqta

Sürgündiki tibet milliy herikiti wekillirining hindistanning daramsala shehiridiki tarixi qurultiyi dawamlashmaqta. Qurultaydin tibet milliy herikitining kelgüsi yönilishi heqqide qandaq qarar chiqidighanliqi melum emes.
Muxbirimiz ömer qanat
2008-11-19
Share
Tibet-qurultay-daramsla-305.jpg Dunyaning her qaysi jayliridiki tibet azadliq herikitining bir qanche yüz wekili düshenbe, 17 - noyabir küni, hindistanning daramsala rayonigha toplinip, tibet mesilisining teqdirige munasiwetlik tarixiy qurultiyini bashlidi. Süret, yighin meydanidin bir körünüsh.
AFP Photo

Sürgündiki tibet hökümitining bash ministiri samdong rinpochining éytishiche, nöwette échiliwatqan qurultayda tibet milliy herikiti wekilliri tibetning teqdiri heqqide öz pikirlirini ipadileydighan. Lékin tibet herikitining kélechek yönilishi heqqidiki axirqi qarar, qurultaygha qatnashqan  wekiller otturigha qoyghan pikir, teklip we telepler asasida sürgündiki tibet parlaménti teripidin élinidiken.

Tibet milliy herikiti wekillirining hindistanning daramsala shehiridiki qurultiyi, xitay hökümiti bilen dalay lama wekilliri otturisida élip bérilghan 8‏ -  nöwetlik söhbetning netijisiz ayaghlashqanliqi we dalay lamaning bu söhbetlerdin ümidsizlen'genlikini ipadilishidin kéyin échildi. Siyasiy mulahizichilerning éytishiche, qurultayning bundaq bir peytte échilghanliqi, dalay lamaning ottura yol siyasitige qarshi pozitsiyide bolup kelgen tibetning musteqilliqini qollaydighan hetta xitaygha qarshi partizanliq urushi qozghashni teshebbus qilidighan tibet pa'aliyetchilirining qurultaydiki tesirini téximu küchlendürüshi mumkin iken.

Xewerlerge qarighanda, bolupmu dalay lamaning xitaygha qaratqan yumshaq siyasitige qarshi bolghan, chet'ellerdiki eng küchlük tibet teshkilati hésablan'ghan "dunya tibet yashliri qurultiyi" ning qurultayda xitaygha qarshi qattiq bir pozitsiye tutush we tibetning musteqilliqini jakarlash toghrisida bir qarar élinishi üchün tirishidighanliqi éniq iken.  

Xitay hökümiti daramsalada échiliwatqan tibet qurultiyida bundaq bir qarar chiqip qilishining aldini élish üchün jiddiy tirishchanliq körsitiwatqan bolup, xitay tashqi ishlar minstirliqining bayanatchisi ching gang bügün béyjingda muxbirlargha bergen bayanatida, tibetning musteqilliqi üchün élip bérilidighan her qandaq heriket meghlup bolidu" dégen.  

Sürgündiki tibet hökümiti mes'ulliri, nöwette échiliwatqan qurultayning her qaysi döletlerde pa'aliyet élip bériwatqan tibet pa'aliyetchilirining tibet milliy herikitining bundin kéyinki yönilishi heqqidiki pikirlirini anglash we ulargha xitaygha qarita tutidighan siyaset toghrisida öz qarashlirini otturigha qoyush pursiti yaritish üchün échilghanliqini, qurultayda élinidighan her qandaq qararning sürgündiki tibet parlaméntining testiqidin ötüshi kéreklikini bildürmekte. 

Sürgündiki tibet parlaméntning re'isi karma chopel amérika birleshme agéntliqigha bergen bayanatida, ottura yol siyasiti meghlup boldi. Bu siyaset héchqandaq netije bermidi. Shuning üchün tibet xelqi qandaq qilish toghrisida yéngi bir teklip otturigha qoyushi kérek, dégen.

Seyshenbe küni qurultayning pa'aliyiti heqqide muxbirlarning so'allirini jawablandurghan sürgündiki tibet hökümitining bash ministiri samdong rinpuchi," qurultayda élin'ghan qarar parlaméntqa sunulidu. Axirqi qararni parlamént béridu. Eger parlamént birdek awaz bilen tibetning musteqilliqini jakarlashni qarar qilsa, bizning bu qarardin bash tartish üchün héchqandaq amalimiz yoq " dégen. 

Hindistanning daramsala shehiride échiliwatqan tibet milliy herikiti qurultiyida dalay lamaning ottura yol siyasitidin waz kéchish , musteqilliq yolini tallash qarar élinishi éhtimalliqi tibet mutexessisliri arisida  tibet milliy herikitidiki bundaq bir burulushning tibet mesilisining bir terep qilinishigha payda élip kilidighan -  kelmeydighanliqi heqqide jiddiy talash - tartish qozghighan.

Bezi mutexessisler, xitay hökümitining dalay lamaning yumshaq siyasitige munasip jawab qayturmighanliqini, tibet pa'aliyetchiliri hetta dalay lama öziningmu 20 yildin élip barghan bu siyasitining netije bermigenlikidin qattiq epsuslan'ghanliqini tekitlep, tibetlerning xitaygha qarita qattiq bir pozitsiye tutushi, tibet milliy herikiti ichidiki radikal guruppilarning küchiyishi, xitay hökümitini dalay lamaning tekliplirini qaytidin oylinishqa we uning wekilliri bilen jiddiy we semimiy söhbet élip bérishqa zorlishi mumkin déyishmekte.    

Yene bezi mutexessisler bolsa, xitaygha qarita qattiq siyaset tutush tibet mesilsini hel qilishni téximu qiyinlashturidu déyshmekte. Amérika kolumbiye uniwérsitétining proféssori robbi barnét  "tibet milliy herikiti ichidiki radikal qanatni kücheytish xitay hökümitining istiratégiyisi hésablinidu. Chünki bundaq bir siyaset xelq'araning tibet mesilsige bolghan hésdashliqini azaytidu"deydu.        
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet