Norwégiye Uyghur komitéti tibetler bilen yéqindin hemkarlashmaqta


2006.12.15
chondaq-uyghur-timet-200.jpg
Chondak xanim Uyghurlar uyushturghan pa'aliyette söz qilmaqta.

Hemmimizge melumki Uyghurlar bilen teqdirdash bolghan tibetler 50 yildin beri rohani dahiysi dalay lamaning yétekchiligide xelq'arada tibet milli dewasini élip bérip, dunyagha keng tonulghan "xelq'ara tibet herikiti" ni meydan'gha keltürdi. Nöwette tibet mesilisi pütun dunyagha tonulghan xelq'ara bir mesilige aylinip, . Dunyaning herqandaq yéride, herqandaq adem tibetler we tibet mesilisini bilidighan bir weziyet shekillendi.

Mesilen, bir norwégiyining özinila misal alidighan bolsaq, norwégiye parlaméntida mexsus tibet ishlirigha mes'ul bir komitét tesis qilin'ghan, undin bashqa 1989-yili "norwégiye tibet komitéti" qurulghan bolup ularning hazir mexsus ishxanisi we pütün kün ishleydighan xadimliri bar. Bulardin sirt hindistandiki darimsaladin anglitish béridighan "tibet awazi" radi'osimu norwégiyining ixtisadi mebliqi bilen qurulghan we bash bazisi hélihem norwégiyide.

Norwégiye Uyghur jem'iyiti Uyghur dewasini janlandurushning yolini izdimekte

Gerche Uyghur mesilisi yéqinqi yillardin beri xelq'arada tez tonulushqa bashlighan bolsimu, tibetler bilen sélishturghanda basidighan musapimizning téxi xéli uzunluqini körüwalghili bolidu. Shunga tibetler bilen bolghan hemkarliqni kücheytish, shuningdek tibetlerning oz ehwalini dunyagha anglitish we tibet mesilisini xelq'aralashturush jehette toplighan tejribilirini öginish we muwapiq örnek élish, Uyghur mesilisini xelq'aralashturush qedimini tézlitishte belgilik ehmiyetke ige.

Del mushu xil zoruriyet we meqsetler bilen, norwégiye Uyghur komitéti yéqinqi mezgillerdin buyan yalghuz norwégiye rafto fondi jem'iyitige oxshash Uyghur mesilisige köngül bolup kéliwatqan kishlik hoquq teshkilatliri bilenla emes belki, yene 10 nechche yildin beri norwégiyide aktip pa'aliyet qilip kéliwatqan norwégiye tibet komitéti bilen bolghan hemkarliqni kücheytishkimu alahide ehmiyet bérip, Uyghur dewasini norwégiyide yenimu yéngi bir baldaqqa kötürüshning téximu ünümlük yolliri üstide izdenmekte.

Tibet herikitining xelq'aralishishida dalay lama rol oynighan, Uyghurlargha emdi rabiye qadir bar boldi

Biz yéqinda xelq'ara tibet herkitidiki aktip pa'aliyetchilerdin biri, norwégiye tibet komitétining re'isi chondak xanimni ziyaret qilip, uning Uyghur mesilisi heqqidiki qarishi, oz'ara hemkarlishishning ehmiyiti shuningdek Uyghur mesilisini norwégiye siyasitidiki muhim küntertipke aylandurush heqqidiki ijabiy pikirliri bilen tonushup chiqtuq.

Chondak xanimning éytip bérishiche u Uyghur milli dewasidiki péshqedem ustaz, dunya Uyghur qurultiyining sabiq re'isi erkin aliptékin bilen gollandiyide birge xizmet qilghan we yéqin dostluq, hemkarliq munasiwiti ornatqan bolup, bu jeryanda Uyghur mesilsi bilen yaxshi tonushqan iken.

Chondak xanim aldi bilen tibet mesilisining Uyghur mesilisige qarighanda xelq'arada bu qeder keng tonulishidiki asasi sewebler üstide toxtilip mundaq dédi:

"Tibet mesilisining xelq'aragha keng tonulushidiki birinchi muhim sewebi bizning dalay lamadin ibaret tonulghan diniy dahimizning bolghanliqida. U dunyani aylinip yürüp tibet mesilisini anglatti. Elwette bu jeryanda Uyghur mesilisini we ichki mongghul mesilisini qoshup anglitishqa tiriship keldi. Ikkinchi bir sewep, bizning herqaysi gherb döletlerde qurulghan tibet teshkilatlirimiz bashtin-axir nahayti aktip we janliq pa'aliyetlerni élip bérip, tibet mesilisini tonushturdi, buning bilen biz gherbte keng qollashqa érishtuq, bizning qollighuchilirimiz herqachan tibet mesilisige diqqette boldi, hetta tibetke biwaste bérip ehwalni közi bilen körüp kélip, biz üchün ular özlirimu teshwiqat élip bardi".

Uyghur milli dewasini xelq'aragha téximu tonushush üchünmu shundaq tonulghan bir yolbashchining bolishining tolimu zörürlükini tekitligen chondak xanim yene mundaq deydu:

"Tolimu epsuski Uyghurlargha dalay lamadek bir lédir kemlik qilip kéliwatatti, bu sewebin Uyghur mesilisi dunyagha anche tonulalmighan, kishini xoshal qilidighini mana emdi silermu rabiye qadirdek nahayiti küchlük we shija'etlik bir yétekchige erishtinglar, u hazir dunyagha Uyghurlarning wekili süpitide tonuldi. Men ishinimenki Uyghur mesilisining dunyagha tonulush qedimi burunqidin kop tez bolidu".

Tibet, Uyghurlar hemharlishishimiz lazim

U yene Uyghurlar bilen tibetlerning oz ara hemkarlishishi we bir-birini qollishining dewa ishlirimizni ilgiri sürüshtiki ehmiyiti üstide toxtilip munularni éytti:

Norwégiyidimu bir Uyghur teshkilatining qurulup pa'aliyet élip bériwatqanliqi bek yaxshi boptu. Men ilgiri dunyaning bashqa jaylirida Uyghurlar bilen hemkarliship bille ishlep baqqan lékin, norwégiyide Uyghurlar bilen biwaste hemkarliship ishlesh pursiti bolmighan. Emdi shundaq purset tughuldi. Uyghurlarmu tibetlermu oxshashla xitayning zulumini tartiwatimiz, shunga biz ikki xelq mürini mürige tirep, xitaydin ibaret ortaq düshmen'ge birlikte qarshi turushimiz, yaxshi hemkarlishishimiz we bir-birimizni qollishimiz lazim.

Chondak xanim axirda, Uyghur mesilisini norwégiye siyasetchilige yaxshi anglitish we norwégiye parlaméntigha élip kirish heqqidiki teklipini mundaq bayan qildi:

"Bizning tejribilirimizge asaslan'ghanda, siler yalghuz herqaysi kishlik hoquq teshkilatliri bilenla alaqe ornitip qalmay belki téximu muhimi, norwégiyidiki siyasetchiler we parlamént ezaliri bilenmu alaqe baghlap, ular bilen qayta-qayta uchrushishinglar, Uyghur mesilisini qayta-qayta, zirikmey chüshendürüshünglar zörür, dewa ishlirida bu xil terghibatchiliqning roli nahayti chong. (Abdusemet)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.