Tibet qozghilingining 50 yilliqi xatirilendi

Tibet kommunist xitay teripidin bésiwélin'ghanliqining 50 - yili, dunyaning herqaysi jayliridin kelgen on nechche ming tibetler, sergerdan hökümiti jaylashqan daramsalagha yighilip du'a - tilawet we namayishlar ötküzdi.
Muxbirimiz jüme
2009-03-10
Share
dalay-lama-usa-305 2007 - Yili 17 - öktebir küni amérika hökümiti dalay lamagha altun médal hediye qilghan körünüsh.
AFP Photo

10 - Mart tibetlerning rohaniy dahiysi dalay lama bu kishilerge sözligen nuqtisida xitayning ötken 50 yilda tibetni " paniy alemdiki dozaxqa aylandurdi" dep otturigha qoydi.
Nensiy pélosi: "eger erkinlikni söygüchi xelq bolush süpitimiz bilen biz tibet we xitaydiki kishilik hoquq üchün otturigha chiqmisaq, undaqta biz dunyaning herqandaq yéridiki herqandaq mesile heqqide söz achidighan exlaqi nopuzimizni yoqitip qoyimiz,"
Tibet qozghilingining 50 - yilliq xatire küni, tibet sergerdan hökümiti jaylashqan daramsala, mezkur xatire küni üchün dunyaning herqaysi jayliridin bu yerge yighilghan 10 minglarche tibet bilen qaynam - tashqinliqqa chömgen idi.

Dalay lama: xitaylar tibetni " paniy alemdiki dozax" qa aylandurdi

10 - Mart etigen tibetlerning rohaniy dahiysi dalay lama daramsalada xatire küni üchün bu yerge toplan'ghan kishiler topigha nutuq sözlidi. Dalay lama nutqida, tibetni xitaylar bésiwalghan ötken 50 yil jeryanida tibetning be'eyni " paniy alemdiki dozax" qa aylan'ghanliqni otturigha qoydi we hetta nurghun xitay puqraliriningmu tibettiki mezkur mesililerni chüshinishke bashlighanliqini ilgiri sürdi.
 
Dalay lama xitay kommunistlirining 1959 - yilidin buyan tibette dawamlashturup kéliwatqan zorawan siyasetni eyiblidi we bu xil basturush siyasetlirining téxi sirtqi dunyagha ashkarilanmighan nurghun azab - oqubet we xani - weyranchiliqlarni élip kelgenlikini otturigha qoyup: " bu zerbiler tibet xelqini chongqur azab - oqubetke, jebri - japagha duchar qilip, ularni be'eyni yoruq alemdiki dozaxqa mehkum qildi" dédi.

Birleshme agéntliqida neqil qilinishiche, xitay kommunistliri tibette élip barghan herxil heriketler tüpeyli tibette minglighan, milyonlighan ademning hayatidin ayrilghanliqini tilgha alghan dalay lama yene: " hetta mushu deqiqilerdimu, tibettiki tibet xelqi izchil qorqunch ichide yashimaqta" dégen sözlerni bayan qilghanda, nurghun kishiler köz yashlirini toxtitalmighan.

Dalay lamaning nuqtidin kéyin, daramsalada minglighan tibet yashliri xitaygha qarshi namayish ötküzgen bolup, bu namayishlargha dunyaning herqaysi jayliri jümlidin yawropa ellirining merkizi sheherliride tibet we tibet qollighuchiliri birliship ötküzgen namayishlar jor bolghan.

Jümlidin bügün kanadadiki tibetler wankuwér shehiride teshkilligen namayishqa kanda turushluq bir qisim Uyghurlarmu ishtirak qildi namayishchilar qoshuni birlikte "Uyghurlargha erkinlik", " tibetlerge erkinlik" dégen sho'arlarni birlikte towlashqan.

Dalay lamaning chet'ellerdiki siyasiy herikiti nurghunlighan gherb ellirining qollishigha érishken.Melum bolushiche, chéx jumhuriyiti we grétsiyining parlamént binasini qatarliq orunlarni öz ichige alghan dunyaning bashqa jayliridiki nurghun sheherlerde, tibet bayriqi chiqirilghan bolup, awstraliyide 190, shwétsariyide 120 orunda her derijilik hökümet binaliri tibet bayriqini chiqarghan.

Nensiy pélosi: "erkinlikni söygüchi xelq bolush süpitimiz bilen biz tibet we xitaydiki kishilik hoquq üchün otturigha chiqimiz"

Amérika tibet herikitini qizghin qollaydighan döletlerning biri bolup, tibet qozghilingining harpisi yeni 9 - mart, bir qisim dölet mejlisi ezaliri xitayni tibette élip bériwatqan basturush heriketlirini ayaghlashturushqa qistaydighan bir qanun layihisi tonushturghan bolup, amérika awam palata re'isi nensiy pélosi, dölet mejlisining mezkur qanun layihisini  testiqlaydighanliqini bildürdi.

Fransiye agéntliqida neqil qilinishiche, nensiy pélosi: "eger erkinlikni söygüchi xelq bolush süpitimiz bilen biz tibet we xitaydiki kishilik hoquq üchün otturigha chiqmisaq, undaqta biz dunyaning herqandaq yéridiki herqandaq mesile heqqide söz achidighan exlaqi nopuzimizni yoqitip qoyimiz," dégen.

Tibet xelqi 1959 - yili 12 - mart tibet musteqilliqni qayta jakarlighan

Xitay kommunist armiyisi tibetke bésip kirip 9 yilidin kéyin, yeni 1959 - yili 10 - mart, tibet xelqi xitay hakimiyitige qarshi qozghilang kötürüp, 12 - mart tibet musteqilliqni qayta jakarlighan. Halbuki, tibet armiyisi san we qoral süpiti jehettin xitay armiyisidin köp töwen bolghachqa qozghilang shu yili 19 - mart meghlubiyet ayaghlashqan bolsimu, emma xitaygha qarshi partizanliq urushi 1962 - yilighiche dawam etkenliki melum.

Qozghilang meghlup bolghandin kiyin, tibetlerning rohaniy dahiysi tibettin chékinip chiqip hindistan'gha kélip daramsalada tibetlerning sergerdan hökümitini teshkilligen bolup, ular her yili 10 - mart tibet qozghilingini xatirilep kelmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet