Хитайниң тоқумичилиқ мәһсулатлири явропа базириға тәһдит болмақта


2005.04.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
CHINA_US_TEXTILE_ROLLS_62.jpg
11-январ күни, шаңхәйдики бир рәх тиҗарәтчиси маллирини рәтлимәктә. AFP

Бу йил 1 - айниң 1 - күнидин башлап хәлқарада тоқумичилиқ маллирини чәкләш түзүми әмәлдин қалдурулғандин кейин, хитайниң америка вә явропа дөләтлиригә қаратқан екиспорт маллири шиддәт билән ашқан. Шу сәвәптин америка һөкүмитиниң, хитайниң тоқумичилиқ маллириға қарита чәклимә қоюшни ойлишидиғанлиқини билдүриши билән, явропа әллиридиму хитай маллириға қарши наразилиқлар арқа-арқидин әвҗ алди.

явропа иттипақиниң сода министири петер манделсон бу мунасивәт билән мушу һәптә явропа иттипақиға әза дөләтләрниң сода министирлири билән мәхсус йиғин өткүзүп, хитайниң тоқумичилиқ мәһсулатлири үстидин тәкшүрүш елип бериш тәклипини оттуриға қоймақчи. Мәнделсонниң баянатчиси стивин адамс бу һәқтә радиомизниң зияритини қобул қилип мундақ деди:

"Мәнделсон хитайдин импорт қилинған бир қисим тоқумичилиқ мәһсулатлириниң санлиқ мәлуматлирини көздин кәчүргәндин кейин, у, явропа иттипақи комитетидин хитай маллириға қарита тәкшүрүш елип беришни тәләп қилишниң зөрүрликини һес қилди. Әмма биз мәнделсонниң қайси санлиқ мәлуматларни көргәнлики вә хитайниң қайси хилдики маллири үстидин тәкшүрүш елип берилидиғанлиқини һазирчә ашкарилиялмаймиз. Буниңға аит учурлар, мәнделсонниң мушу һәптиниң ахиридики явропа иттипақиға әза дөләтләрниң сода министирлири билән өткүзидиған йиғинидин кейин аммиға елан қилиниду".

Бу йил, хитайниң явропаға чиқарған тоқумичилиқ маллири ٪ 160 тин ашти

Гәрчә стивин адамс уларниң қолидики санлиқ мәлуматларни елан қилмиған болсиму, әмма явропа иттипақи комитетиға әрз сунған явропа иттипақи тоқумичилиқ санаити оюшмисиниң тор бәтлиридә елан қилинған санлиқ мәлуматларға асасланғанда, хитайниң илмә тоқумичилиқ маллириниң явропа дөләтлиригә екиспорт қилиниши бу йил биринчи айдила авалқидин 160٪ ашқан. Шундақла мәзкур уюшма явропа иттипақидин хитайниң иштан, көйнәк, майка, кастйом, бурулка вә чапан қатарлиқларни өз ичигә алған 12 түрдики тоқумичилиқ вә кийим-кечәк мәһсулатлириға чәклимә қоюшни тәләп қилған.

Әгәр туюқсиз хитай маллири пүтүн явропани қаплап кәтсә, у һалда бу йәрдики базар тәңпуңлиқи бузулиду һәмдә бу дөләтләрдә нәччә милйон тоқумичилиқ ишчилири ишсиз қалиду.

явропада милйонлиған тоқумичилиқ ишчилири ишсиз қелиши мумкин

Стивин адамс зияритимиз давамида йәнә, явропа иттипақи тәкшүрүш елип барған мәзгилдә, явропа иттипақи дөләтлириниң тоқумичилиқ санаитиниң зиянға учраш әһвалини тәкшүрүпла қалмай, башқа дөләтләрниң әһвалиниму күзитидиғанлиқини билдүрди. У мундақ деди:

"Мәсилән, маракәш, тунис вә бенгал қатарлиқ дөләтләр. Улар зор көләмдики тоқумичилиқ санаитигә игә һәмдә улар асасий җәһәттин явропа базириға тайиниду. Маракәш, тоқумичилиқ маллириниң ٪ 95 ини явропадики дөләтләргә екиспорт қилиду. Әгәр туюқсиз хитай маллири пүтүн явропани қаплап кәтсә, у һалда бу йәрдики базар тәңпуңлиқи бузулиду һәмдә бу дөләтләрдә нәччә милйон тоқумичилиқ ишчилири ишсиз қалиду. Униң үстигә бу кишиләр бәлким дунядики әң кәмбәғәл кишиләр болиши мумкин ".

Хитай баш министири йеқинда, явропа иттипақидики хитай маллирини чәкләш еқимиға қарши чиқип, хәлқара тоқумичилиқ мәһсулатлири чәклимиси бикар қилинғандин кейин, хитай һөкүмитиниң баҗ қоюшқа охшаш мунасивәтлик чариләрни қоллунуп, тоқумичилиқ мәһсулатлири екиспортини мәлум дәриҗидә чәклигәнликини тәкитлигән.

Хитай буни контрол қилмиса, явропа иттипақи өзи чарә қоллиниду

Навада явропа иттипақи, хитайниң тоқумичилиқ маллири импорти үстидин тәкшүрүш елип беришни рәсмий қарар қилса, у һалда бу тәкшүрүш узун болғанда 60 күн давамлишидикән. Әгәр тәкшүрүш нәтиҗисидә, хитайниң импорт маллири һәқиқәтән явропаниң тоқумичилиқ базирини қалаймиқанлаштуривәткәнлики ениқланса, у чағда явропа иттипақи комитети хитай билән бу мәсилини бир тәрәп қилиш һәққидә дәрһал сөһбәтлишидикән. Шундақла бәлгилимә бойичә, хитай чоқум 15 күнниң ичидә чарә қоллунуп екиспорт маллирини чәклиши керәк икән, ундақ болмиса, явропа иттипақи өзини қоғдаш характерлиқ чарә қоллинидикән.

Америка аркенсас штатлиқ университетиниң сода сүркүлүшлири тәтқиқатчиси профессор зең ка ханим бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмитиниң башта чарә қоллунуп, тоқумичилиқ мәһсулатлири екиспортини чәклиши мумкинликини билдүрди.

"Бурунму америкиниң японийигә охшаш бәзи бир қисим дөләтләр билән өзликидин екиспортни контрол қилиш келишимлири бар иди. Шуңа мениңчә хитайму өзликидин мушу чарини башта қоллиниши мумкин. Шундақла бу чарә нөвәттә мәвҗут болуп туриватқан бир қисим мәсилиләрни һәл қилалиши мумкин, лекин бу, мәсилини түп йилтизидин һәл қилалайду дәп қаримаймән."

Зең ка ханим сөзидә йәнә, хитай тоқумичилиқ санаитиниң чәтәл билән болған сода сүркүлүшини һәл қилиш үчүн, әсли ишләпчиқириш санаәт қурулмисини тәңшәш вә хитайниң байлиқини тәкши орунлаштуруш керәкликини билдүрди.(Пәридә )

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.