Пакистанда өзбек милитантлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисидики тоқунушлар барғансери җиддийләшмәктә

2007-04-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт

Игиләшләргә қариғанда, пакистанниң афғанистан чегриси йеқиниға җайлашқан җәнубий вәзиристанниң әзәм варсак наһийисидә панаһланған өзбек милитанлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисидики тоқунушлар бир йәрлик қәбилә башлиқиниң өлтүрүлүши сәвәбидин башланған. Мәзкур қәбилә башлиқиниң райондики өзбек милитанлар тәрипидин өлтүрүлгәнликидин гуманланған йәрлик қәбилә рәһбәрлири 19‏- март күни өзбек милитанларниң базилириға һуҗум башлиған.

Тиришчанлиқлар тоқунушларни тохтиталмиди

Өзбек милитанларниң қарши һуҗумға өтүши билән вәзийәт җиддийләшкән болуп, райондики муһим қәбилиләрниң бери һесабланған яргулхел қәбилисиниң, дарихел вә таҗихел қәбилилиригә қарши өзбек милитантларниң сепидә урушқа қатнишиши билән тоқунушларниң даириси техиму кеңәйгән. Бу җәнубий вәзиристанда панаһланған өзбек милитанларниң яргулхел қәбилисиниң қоллиши билән дарихел вә таҗихел қәбилилири билән иккинчи қетимлиқ тоқунуши болуп һесаблиниду. 6‏- Март күни йүз бәргән тоқунушларда 19 киши өлгән иди.

Хәвәрләргә қариғанда, йәрлик қәбилиләр билән райондики өзбек милитанлар оттурисидики тоқунушларни тохтитиш үчүн пакистан җәмийити уламай ислам тәшкилатиниң рәиси, мәвлана фәзул рахман, җалалидин һәққаниниң оғли, сраҗидин һәққани, талибанларниң атақлиқ қоманданлириниң бири болған молла дадулла қатарлиқ кишиләр җиддий тиришчанлиқ көрсәткән болсиму, әмма тоқунушларни тохтиталмиған.

Пакистан ички ишлар министири афтапхан шерпав җүмә күни йәни 3‏- айниң 30‏- күни җәнубий вәзиристан районидики өзбек милитанлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисида йүз бәргән тоқунушларда 45 өзбек милтани вә 7 қәбилә җәңчисиниң өлгәнликини билдүрди. Униң ейтишичә, җүмә күни, өзбек милитанлар йәрлик қәбилә рәһбәрлириниң райондин чиқип кетиш тоғрисидики олтиматомини қобул қилмиғандин кейин, тоқунушлар күчәйгән. Пакистан бихәтәрлик хадимлириниң билдүрүшичә, йәрлик қәбилә җәңчилири өзбек милитанларниң базилириға ракиталар билән һуҗум қилған. Лекин пакистан һөкүмити мухбирларниң районға беришини чәклигәнлики үчүн тоқунушларниң қандақ давамлишиватқанлиқи вә тоқунушларда қайси тәрәптин қанчә кишиниң өлгәнлики техи мустәқил мәнбәләр тәрипидин ениқланмиған.

Өзбекләр билән йәрлик қәбилиләр арисидики тоқунуш

Сиясий анализичи б раманниң "интилли брифс" намлиқ тор бетидә елан қилған мулаһизисидә билдүрүшичә, җәнубий вәзиристан районда өзбек милитанлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисида йүз бәргән тоқунушлар, районда паалийәт елип бериватқан өзбек, пакистан армийисини хошал қилған. Чүнки пакистан армийиси, райондики өзбек, чичән вә уйғурларниң паалийәтлирини тохтитиш үчүн америка, хитай вә русийиниң қаттиқ бесими астида қалған иди. Пакистан армийиси шуниң үчүн өзбек милитанлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисидики тоқунушларни тохтитиш үчүн һечқандақ тәдбир алмиған вә тоқунушларға арилашмиған.

Пакистанниң җәнубий вәзиристан районида панаһланған өзбекләрниң бир қисими афғанистан өзбеклири йәнә бир қисими өзбекистан өзбәклири икән. Райондики афғанистан өзбәклири, өзбек генерал абдуришит достумниң әскәрлири болуп, 1991‏- йили достум президент нәҗибулладин йүз өрүп, муҗаһидлар сепигә қетилғандин кейин, улар һәрбий хизмәт өтәватқан афғанистанниң шәрқий вә шәрқий җәнубий районлиридики базилиридин қечип, пакистанда панаһланған. Өзбекситандин кәлгән өзбекләр болса, өзбекистан исламий һәрикитиниң җәңчилири болуп, улар афғанистандики талибанлар һакимийити гумран болғандин кейин, афғанистандин қечип пакистанниң җәнубий вәзиристан районида панаһланған. Дәсләптә җүмә нәмәнганиниң рәһбәрликидә паалийәт елип барған өзбекистан исламий һәрикити җәңчилири, униң өлүмидин кейин, таһир йолдашниң рәһбәрликидә өзбекистан президенти ислам кәримоф һакимийитини ағдуруш һәмдә шәрқий түркистанниму өз ичигә алған оттура асия районида бир ислам хәлипилики қуруш үчүн паалийәт елип бармақта.

Хәвәрләргә қариғанда, 2001‏- йили исимини түркистан исламий һәрикити дәп өзгәрткән, өзбекистан исламий һәрикитиниң сипидә уйғурларму барикән. Пакистанниң җәнубий вәзиристан районида қанчилик өзбек милитаниниң мәвҗут икәнлики ениқ әмәс. Әмма бәзи учурларға қариғанда, мәзку районда паалийәт елип бериватқан өзбек милитанларниң сани 2000 кишигә йетидикән.

Пакистан һөкүмәт даирилири җәнубий вәзиристан районида өзбек милитанлар билән йәрлик қәбилиләр оттурисида давамлишиватқан тоқунушларни, президент мушәррәпниң, райондики чәтәллик милитанларни йәрлик қәбилиләр билән тинчлиқ келишими имзалап, уларниң қоли билән йоқитиш пиланиниң ғәлбиси дәп қаримақта.

Көпчиликкә мәлум болғандәк, пакистан һөкүмити пакистан-афғанистан чегра районидики қәбилиләр билән тинчлиқ келишими имзалап, чәтәлллик милитанларни тазилаш үчүн районда елип бериватқан һәрбий һәрикитини тохтатқан иди. Келишимгә асасән йәрлик қәбилиләр, чәтәллик милитанларниң районда паалийәт елип беришигә рухсәт қилмайдиғанлиқини вәдә қилған. Әмма пакистан һөкүмитиниң қәбилиләр билән имзалиған бу келишими ғәрб дөләтлири һәмдә афғанистан һөкүмитиниң қаттиқ тәнқидигә учриған. Улар, бу келишимниң, талибанларға пакистан, афғанистан чегра районида әркин паалийәт елип бериши үчүн шараиит һазирлап беридиғанлиқини илгири сүргән иди. (Қанат)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт