Uyghurlarning toy resmiyetlirige nezer


2007-08-30
Share

Uyghur xelqi özige xas bolghan mol toy resmiyet-qa'idilirige ige. Nikah we toy insanlar jem'iyitining tereqqiyatidiki muhim ijtima'iy hadise bolup, her -ayallar arisidiki chongqur méhri-muhebbet ularni özara toy qilip, jem'iyetning étirap qilishi arqiliq ewlad qaldurushigha, ewladlarni terbiyilep, jem'iyet tereqqiyatigha hesse qoshushqa asas bolghan muhim amildur. Toy hemme milletke ortaq bolsimu, lékin örp-adet we diniy ,ijtima'iy-iqtisadiy we bashqa jehetlerdiki perqler tüpeylidin toy adetliridimu türlük perqler mewjut.

Uyghur xelqi islam dinigha étiqad qilidighan bir xelq bolush bilen ular islamiy nikahni ulughlaydu. Biraq, yéqindin buyanqi Uyghur jem'iyitide körülüwatqan türlük mesililer tüpeylidin Uyghurlarning toy adetliridimu bezi namuwapiq qilmishlar yeni heddidin ziyade séliq sélish, israpchiliq qilish qatarliq ehwallar éghirliship ketken.

Bu heqte ixtiyari muxbirimiz toxtining melumatlirini anglaysiler

Zaman ilgiriligenséri bezi chong sheherlerde toy séliqliri heddidin artuq éship kétiwatidu. Insanlar yaritilishidinla er xotun bolup, bir biri bilen muhebbet ichide yashashni arzu qilidu. Chünki ayal kishi öz aldigha yalghuz yashighanda, hayatliqning nurghunlighan qiyinchiliqlirigha taqabil turushtin ajiz kélidu. U maddiy we meniwi jehettin özini himaye qilidighan, turmushtiki éhtiyajlirini qamdaydighan birer er kishige mohtajdur.

Er kishimu özi yalghuz ötüshke ajiz kélidu. Exlaq tereptinmu öz nomusini saqlap, haram ishlardin yiraq bolushqa ajiz kélidu. Eng muhim bolghini, insaniyet üchün paydiliq we yaramliq nesiller er bilen ayalning nikahta birlishishi arqiliqla meydan'gha chiqalaydu. Perzent körüsh, shu arqiliq özining nam nishanisini dawam qildurush herqandaq kishi üchün chong armandur. Bundaq iken, kishilerning öylinish ishlirigha tosqun bolidighan yaki uni kéchiktürüshke seweb bolidighan herqandaq amil eqil we dinning birdek ittipaqi bilen qet'iy haramdur.

Toy qilishtiki qiyinchiliqlar

Se'udi erebistanning mekke mukerreme shehiride turushluq wetenperwer yash alim sirajiddin ezizi hazirqi Uyghur jem'iyitidiki toy resmiyetliridiki qiyinchiliqlar üstide toxtilip mundaq dédi: " jem'iyettiki bezi yashlarning öylinish yaki yatliq bolushtin bash tartishliri, "sinashtuq" shu'ari astida bir biri bilen aylarche, hetta yillarche nikahsiz, turmushsiz sörüshüp yürüshliri, bezi qizlarning nomustin bowaqlarni kochilargha tashliwétishi qatarliq ishlarning sewebliridin biri, belki chong sewebi toy chiqimlirining heddidin artuq derijide éship kétishi, qizliq méhrining örlep kétishidin bashqa nerse emes. Kishiler oghul qizlirining kélechikini oylimastin, peqet bashqilar bilen riqabetlishish yaki bu arqiliq bayliq topliwélish niyiti bilen toy chiqimlirini hedep örlitiwatidu. Buning bilen yash, oghul qizlarni nöwettiki öylinish pursitidin mehrum qilidu. Nishanlinip bolghan qizlarmu kelmigen ametni kütüp yaki u, bayliqtin milyonlap töküp béridighan birer bayni tapalmay öylinish waqtidin ötüp kétidu. Hetta qérip kétidu. Chünki öylinish yéshidin ötüp ketken qizlar tizla qéri chirayigha kirip qaliduـ de, ular shuning bilen olturup qalidu. Oghullar bolsa, waqtida öylinishke qadir bolalmighanliqi sewebtin, öylinelmey, xalighan yaman yollargha kirip kétish arqiliq özlirining dinini we exlaqini depsende qilishqa mejbur bolup qalidu."

Sirajiddin ezizining éytishiche, oghul qizlarning waqtida öylinelmey, nöwettiki turmushtin mehrum qélishlirigha we ularning türlük rezil yollargha kirip kétishlirige sewebkar ata anilardur, elwette. Bu xil balalargha duchar bolmasliqning eng yaxshi charisi toy chiqimlirini we qizlarning méhirlirini éghirlashturiwetmeslik, éhtiyajigha qarap, azgha kupaye qilishtin ibarettur.

Toy resmiyetlirini yéniklitish zörürdur

Sirajiddin ezizi yene mundaq deydu: " insan shundaq hörmetlik mewjudatki, u, pulgha sétip élinmaydu. Qizlar dunyaning herqandaq bayliqliridin elwette qimmetliktur. Bashqilar bilen riqabetlishish yaki bashqilarning narazi bolushliridin qorqup yaki mal dunya temesi bilen toy chiqimlirini östürüwétish xatadur. Oghul qizlarning kélechikini we bext sa'aditini oylap ish körüsh kérek. Pul mal kishini köp hallarda bextlik qilalmaydu. A'ilini peqet qana'et, azgha razi bolush, ortaq muhebbetla béyitalaydu we bextlik qilalaydu. Peyghember eleyhissalam bir hediside: "eng yaxshi ayal kishi uning méhrining yénik bolghinidur." Dep körsetken. (Ibin habban riwayiti)

U yene mundaq dégen: "eng beriketlik ayal öylinishning téz bolghini, tughutining téz bolghini we méhrining yénik bolghinidur." (Ehmed riwayiti)

Jem'iyettiki bezi angsiz we diyanetsiz kishilerning eyiblishidin yaki "qizini bikargha bériwetti" dégen'ge oxshash tétiqsiz sözlerni tarqitishidin qorqmastin, belki eng awwal allahtin qorqishimiz kérek. Allahning emrini tutqan kishi dunya we axirette éyiblenmeydu we xorlanmaydu. " (Toxti)

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet