Фаруқ челик: 'оттура асиядики қәтлиам вә қирғинчилиқ тарих сәһиписигә дағ чүшүрди'

Биз силәргә түнүгүнки программимизда, түркийә җумһурийити дөләт министирликиниң, уюштуруши билән истанбулдики җаваһир меһманханисиниң йиғин залида, 'қәйәрдә бир түрк қериндаш милләт болса биз шу йәрдә' дегән шоар астида өткүзүлгән 'түрк қандаш вә қериндаш хәлқләр аммиви тәшкилатлири учришиш зияпити' намлиқ йиғин һәққидә мәлумат бәргән идуқ.
Мухбиримиз арислан
2010-03-02
Share
Ministir-Faruq-Chelik-sozde-02-27-2010-305.jpg Сүрәт, 2010 ‏ - йили 2 ‏ - айниң 27 ‏ - күни истанбулдики җаваһир меһманханисида өткүзүлгән, "түрк қандаш вә қериндаш хәлқләр аммиви тәшкилатлири учришиш зийапити" намлиқ йиғинда министир фаруқ челик сөздә.
RFA Photo / Arslan

Бүгүн биз йәнә бу йиғинда муһим сөз қилған түркийә ташқи ишлар министири әхмәт давут оғлу вә түркийә дөләт министири фаруқ челикниң нутуқлиридин арийә тәқдим қилимиз.

Истанбулдики җаваһир меһманханисиниң йиғин залида өткүзүлгән 'түрк қандаш вә қериндаш хәлқләр аммиви тәшкилатлири учришиш зияпити' йиғинида түркийә ташқи ишлар министири әхмәт давут оғлу сөз қилип мундақ деди:

-- Бу қетимқи йиғин бизниң хусусий учришиш йиғини болмастин бәлки, җуғрапийә алаһидиликкә игә, қериндаш хәлқләр, йүрәкләр, култер (мәдәнийәт) вә аилиләрниң учришиш йиғини. Бу аилиләрниң учришиши вә мәслиһәтлишиши кәлгүсини пиланлаштур. Бу йиғинниң истанбулда ечилиши тасадипийлиқ әмәс, чүнки истанбул яврупа ‏- асияниң қәлби. Истанбул көплигән дөләтләрни учраштурған шәһәр. Шу сәвәбтин түркийә җумһурийитиниң сиясәтлири бир тәрәплимә әмәс бәлки көп тәрәплимилик бир сиясәт йүргүзүш мәҗбурийити бар. Буниң күчлүк тарихи асаси бар, асиядин кәлгән әҗдадлиримиз, тарихта өткән дөләтләрдики хәлқләрдә күлтер излириниң тәсирини қалдурған. Биздә кәң ‏- көләмлик бир култер вә тарихи охшашлиқ мәвҗут.

-- Мәниви билимләргә асас салғучи, мәвлана бәлх, мәһмәт акиф әрсой, "түркий тиллар дивани"ниң язғучиси мәһмут қәшқири, түрк қамусиниң язғучиси румелийә шәмсидин сами, пүткүл бу язғучилар бизни пәхирләндуриду. Биз асияниң чоңқур қатламлиридин явропаниң чоңқур қатламлириғичә һәр йәрдә болимиз. Бүгүнки бу учришиш һәм тарихи арқа пилан һәм охшимиған дөләт вә районларға тарқалған вәтәндашлиримиз билән бирликтә кәлгүсини инша етиш йиғини. Чегралиримиз там әмәс, чегралиримиз қошна дөләтләргә, қошна районларға ечилған ишик, көңүл ишики. Шуниң үчүн буниңдин кейин һеч бир чигиримиздә виза мәсилиси болмайду, һеч бир қошна дөләткә, қошна районға, қериндаш, дост дөләтләр үчүн виза қийинчилиқи болмайду.

Йиғинда йәнә дөләт министири фаруқ челик дуняниң төт әтрапида яшаватқан түрк ирқдаш вә қериндаш хәлқләргә хитаб қилип мундақ деди:

-- Һәммимиз бирликтә кәчмиштә дуня сияситиниң йөнилишини өзгәрткән инсаний қәдир қиммәтни дуняға йеңидин әслитәйли вә 21 ‏- әсиргә из қалдуридиған қарарларни оттуриға қояйли, биз бирлик вә баравәрлик ичидә болсақ, балқанлар, капказлар, оттура асия, оттура шәрқ, хушал вә тинчлиқ ичидә болиду. Бүгүн, тунаниң әвладлири, сакарияниң әвладлири, сайһон вә җәйһонниң әвладлири, фират вә диҗлиниң әвладлири билән учрашқан бир күн.

Министир фаруқ челик сөзидә йәнә түркий хәлқләрниң ортақ тарих вә ортақ мәдәнийәткә игә икәнликини ипадиләп мундақ деди:

-- Биз ортақ бир мәдәнийәтни бирликтә инша қилдуқ, азабларни, қайғуларни, хушаллиқни бирликтә чәктуқ, биз ортақ бир тилда охшаш шеирларни, нахшиларни оқудуқ, охшаш матәм туттуқ, арқимизға бурулуп тарихқа қарайдиған болсақ, тарихта қилич билән вә зулум қилиш билән әмәс бәлки адаләт билән. Уруп ‏- чеқиш билән әмәс бәлки иман, етиқад, әмгәк билән тәр төккән мәдәнийәтләрниң инсанлири. Бүгүн бу йәрдә болған һәр кимниң әҗдадлири мушундақ бир мәдәнийәтниң қурғучилири, бизләрму ашундақ бир әҗдадларниң әвладлири. Буниң билән ғурур вә пәхирлинимиз.

Дөләт министири фаруқ челик сөзидә йәнә мундақ деди:

-- Әҗдадлиримиз нәччә йүз йил һөкүм сүргүн тупрақлардики хәлқләрниң мәвҗутлуқини давам қилиши вә бүгүн 35 тин артуқ дөләтниң дуня сәһнисигә чиқиши, нәччә йүз йил османийә императорлуқиниң башқурушида қалған болсиму османийә тилини билмигән инсанларниң 20 ‏- әсирниң башлирида ишғалийәткә учрап ишғалчи дөләтләрниң тилида сөзлишишкә мәҗбурлиниши, бизниң қанчилик адаләт билән һөкүм сүргәнликимизниң ипадиси. Әмма биз кәчмиштә бәк көп азаб ‏- оқубәт тарттуқ. Оттура асия вә җәнуби асия, капказлар, балқанлар, яврупа вә оттура шәрқтики, қисқиси дуняниң төт әтрапидики қериндашлиримизниң, болупму чағдаш мәдәнийәтлик дуняниң көз алдида бешидин өткән инсанийәт қелипидин чиққан муамилиләрни, сүргүн қилиниш, чәткә қеқилиш, айримичилиққа дүч келиш, ассимилятсийә қилиниш. Қәтлиам вә қирғинчилиққа учраш тарих сәһиписигә дағ чүшүрди. Пүткүл бу азаблар оттуримиздики көңүл бирликимизни, қериндашлиқ чүшәнчимизни вә ортақ кәлгүси арзулиримизни техиму чиң мустәһкәмләштүрди.

Фаруқ челик сөзидә йәнә бу қетимқи йиғинни уюштуруштики мәқсәтниң икки асаси сәвәби барлиқини билдүрүп мундақ деди:

-- Биринчиси, тарих вә күлтеримизниң бизгә қалдуруп кәткән вә мәсулийәтчанлиқтин баш тартишқа болмайдиған мәҗбурийәтләр. Биз билән ортақ, дин, тарих, култер һәтта ортақ тәқдирдаш болған ирқдаш, вә қериндаш хәлқләр билән достлуқ вә қериндашлиқ мунасивәтләрдә, тарихи вә мәдәнийәт мунасивәтлирини тәрәққи қилдуруш. Дуняға вә яшаватқан районниң тинчлиқиға бирликтә төһпә қошуш.

-- Иккинчиси, 50 йилдин бири анатолийиниң бағридин узақлишип, дуняниң һәр қайси йәрлиридә яшаватқан вәтәндашларниң қийинчилиқлириға чарә издәш, яшаватқан дөләтләрдә милли кимликини, мәдәнийитини қоғдап, хушал вә тинчлиқ ичидә яшашлири үчүн һәр түрлүк еһтияҗлирини қамдаш билән биргә, асаси һәқ ‏- һоқуқ вә әркинлик җәһәттә дүч келиватқан айримчилиқларға қарши уларниң йенида болуш.

Фаруқ челик сөзидә йәнә мундақ деди:

-- Бүгүн, тарихи қериндашлиқ мунасивәтлиримизни йеңидин әсләш вә тәрәққи қилдуруш күнидур. Бүгүн, кәлгүси әвладлиримиз үчүн бу қериндашлиқ мунасивәтләрни күчәйтиш күнидур. Бүгүн бирликтин күч пәйда болидиған күн, бүгүн бирликтә һәрикәт қилиш, ортақ мәнпәәтлиримиз үчүн ортақ сиясәтләр йүргүзүш күни. Һәммимиз бирликтә, кәчмиштә дуня сияситиниң йөнилишини өзгәрткән инсаний қәдир қиммитимизни дуняға йеңидин хатирлитәйли. Вәзипимизниң бүйүк икәнликини унутмайли.

Бу йиғинға түркийидә паалийәт қиливатқан шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлириниң мәсуллириму тәклип билән қатнашқан иди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт