Faruq chélik: 'ottura asiyadiki qetli'am we qirghinchiliq tarix sehipisige dagh chüshürdi'

Biz silerge tünügünki programmimizda, türkiye jumhuriyiti dölet ministirlikining, uyushturushi bilen istanbuldiki jawahir méhmanxanisining yighin zalida, 'qeyerde bir türk qérindash millet bolsa biz shu yerde' dégen sho'ar astida ötküzülgen 'türk qandash we qérindash xelqler ammiwi teshkilatliri uchrishish ziyapiti' namliq yighin heqqide melumat bergen iduq.
Muxbirimiz arislan
2010-03-02
Share
Ministir-Faruq-Chelik-sozde-02-27-2010-305.jpg Süret, 2010 ‏ - yili 2 ‏ - ayning 27 ‏ - küni istanbuldiki jawahir méhmanxanisida ötküzülgen, "türk qandash we qérindash xelqler ammiwi teshkilatliri uchrishish ziyapiti" namliq yighinda ministir faruq chélik sözde.
RFA Photo / Arslan

Bügün biz yene bu yighinda muhim söz qilghan türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawut oghlu we türkiye dölet ministiri faruq chélikning nutuqliridin ariye teqdim qilimiz.

Istanbuldiki jawahir méhmanxanisining yighin zalida ötküzülgen 'türk qandash we qérindash xelqler ammiwi teshkilatliri uchrishish ziyapiti' yighinida türkiye tashqi ishlar ministiri exmet dawut oghlu söz qilip mundaq dédi:

-- Bu qétimqi yighin bizning xususiy uchrishish yighini bolmastin belki, jughrapiye alahidilikke ige, qérindash xelqler, yürekler, kultér (medeniyet) we a'ililerning uchrishish yighini. Bu a'ililerning uchrishishi we meslihetlishishi kelgüsini pilanlashtur. Bu yighinning istanbulda échilishi tasadipiyliq emes, chünki istanbul yawrupa ‏- asiyaning qelbi. Istanbul köpligen döletlerni uchrashturghan sheher. Shu sewebtin türkiye jumhuriyitining siyasetliri bir tereplime emes belki köp tereplimilik bir siyaset yürgüzüsh mejburiyiti bar. Buning küchlük tarixi asasi bar, asiyadin kelgen ejdadlirimiz, tarixta ötken döletlerdiki xelqlerde kültér izlirining tesirini qaldurghan. Bizde keng ‏- kölemlik bir kultér we tarixi oxshashliq mewjut.

-- Meniwi bilimlerge asas salghuchi, mewlana belx, mehmet akif ersoy, "türkiy tillar diwani"ning yazghuchisi mehmut qeshqiri, türk qamusining yazghuchisi ruméliye shemsidin sami, pütkül bu yazghuchilar bizni pexirlenduridu. Biz asiyaning chongqur qatlamliridin yawropaning chongqur qatlamlirighiche her yerde bolimiz. Bügünki bu uchrishish hem tarixi arqa pilan hem oxshimighan dölet we rayonlargha tarqalghan wetendashlirimiz bilen birlikte kelgüsini insha étish yighini. Chégralirimiz tam emes, chégralirimiz qoshna döletlerge, qoshna rayonlargha échilghan ishik, köngül ishiki. Shuning üchün buningdin kéyin héch bir chigirimizde wiza mesilisi bolmaydu, héch bir qoshna döletke, qoshna rayon'gha, qérindash, dost döletler üchün wiza qiyinchiliqi bolmaydu.

Yighinda yene dölet ministiri faruq chélik dunyaning töt etrapida yashawatqan türk irqdash we qérindash xelqlerge xitab qilip mundaq dédi:

-- Hemmimiz birlikte kechmishte dunya siyasitining yönilishini özgertken insaniy qedir qimmetni dunyagha yéngidin esliteyli we 21 ‏- esirge iz qalduridighan qararlarni otturigha qoyayli, biz birlik we barawerlik ichide bolsaq, balqanlar, kapkazlar, ottura asiya, ottura sherq, xushal we tinchliq ichide bolidu. Bügün, tunaning ewladliri, sakariyaning ewladliri, sayhon we jeyhonning ewladliri, firat we dijlining ewladliri bilen uchrashqan bir kün.

Ministir faruq chélik sözide yene türkiy xelqlerning ortaq tarix we ortaq medeniyetke ige ikenlikini ipadilep mundaq dédi:

-- Biz ortaq bir medeniyetni birlikte insha qilduq, azablarni, qayghularni, xushalliqni birlikte chektuq, biz ortaq bir tilda oxshash shé'irlarni, naxshilarni oquduq, oxshash matem tuttuq, arqimizgha burulup tarixqa qaraydighan bolsaq, tarixta qilich bilen we zulum qilish bilen emes belki adalet bilen. Urup ‏- chéqish bilen emes belki iman, étiqad, emgek bilen ter tökken medeniyetlerning insanliri. Bügün bu yerde bolghan her kimning ejdadliri mushundaq bir medeniyetning qurghuchiliri, bizlermu ashundaq bir ejdadlarning ewladliri. Buning bilen ghurur we pexirlinimiz.

Dölet ministiri faruq chélik sözide yene mundaq dédi:

-- Ejdadlirimiz nechche yüz yil höküm sürgün tupraqlardiki xelqlerning mewjutluqini dawam qilishi we bügün 35 tin artuq döletning dunya sehnisige chiqishi, nechche yüz yil osmaniye impératorluqining bashqurushida qalghan bolsimu osmaniye tilini bilmigen insanlarning 20 ‏- esirning bashlirida ishghaliyetke uchrap ishghalchi döletlerning tilida sözlishishke mejburlinishi, bizning qanchilik adalet bilen höküm sürgenlikimizning ipadisi. Emma biz kechmishte bek köp azab ‏- oqubet tarttuq. Ottura asiya we jenubi asiya, kapkazlar, balqanlar, yawrupa we ottura sherqtiki, qisqisi dunyaning töt etrapidiki qérindashlirimizning, bolupmu chaghdash medeniyetlik dunyaning köz aldida béshidin ötken insaniyet qélipidin chiqqan mu'amililerni, sürgün qilinish, chetke qéqilish, ayrimichiliqqa düch kélish, assimilyatsiye qilinish. Qetli'am we qirghinchiliqqa uchrash tarix sehipisige dagh chüshürdi. Pütkül bu azablar otturimizdiki köngül birlikimizni, qérindashliq chüshenchimizni we ortaq kelgüsi arzulirimizni téximu ching mustehkemleshtürdi.

Faruq chélik sözide yene bu qétimqi yighinni uyushturushtiki meqsetning ikki asasi sewebi barliqini bildürüp mundaq dédi:

-- Birinchisi, tarix we kültérimizning bizge qaldurup ketken we mes'uliyetchanliqtin bash tartishqa bolmaydighan mejburiyetler. Biz bilen ortaq, din, tarix, kultér hetta ortaq teqdirdash bolghan irqdash, we qérindash xelqler bilen dostluq we qérindashliq munasiwetlerde, tarixi we medeniyet munasiwetlirini tereqqi qildurush. Dunyagha we yashawatqan rayonning tinchliqigha birlikte töhpe qoshush.

-- Ikkinchisi, 50 yildin biri anatoliyining baghridin uzaqliship, dunyaning her qaysi yerliride yashawatqan wetendashlarning qiyinchiliqlirigha chare izdesh, yashawatqan döletlerde milli kimlikini, medeniyitini qoghdap, xushal we tinchliq ichide yashashliri üchün her türlük éhtiyajlirini qamdash bilen birge, asasi heq ‏- hoquq we erkinlik jehette düch kéliwatqan ayrimchiliqlargha qarshi ularning yénida bolush.

Faruq chélik sözide yene mundaq dédi:

-- Bügün, tarixi qérindashliq munasiwetlirimizni yéngidin eslesh we tereqqi qildurush künidur. Bügün, kelgüsi ewladlirimiz üchün bu qérindashliq munasiwetlerni kücheytish künidur. Bügün birliktin küch peyda bolidighan kün, bügün birlikte heriket qilish, ortaq menpe'etlirimiz üchün ortaq siyasetler yürgüzüsh küni. Hemmimiz birlikte, kechmishte dunya siyasitining yönilishini özgertken insaniy qedir qimmitimizni dunyagha yéngidin xatirliteyli. Wezipimizning büyük ikenlikini unutmayli.

Bu yighin'gha türkiyide pa'aliyet qiliwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirining mes'ullirimu teklip bilen qatnashqan idi.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet